The Yoga of Nachiketa's Inquiry

Part 1 – Canto 1ॐ उशन् ह वै वाजश्रवसः सर्ववेदसं ददौ ।तस्य ह नचिकेता नाम पुत्र आस ॥ १॥

oṃ uśan ha vai vājaśravasaḥ sarvavedasaṃ dadau .tasya ha naciketā nāma putra āsa .. 1..

तँ ह कुमारँ सन्तं दक्षिणासुनीयमानासु श्रद्धाविवेश सोऽमन्यत ॥ २॥

tam̐ ha kumāram̐ sant`aṃ dakṣiṇāsunīyamānāsu śraddhāviveśa so’manyata .. 2..

पीतोदका जग्धतृणा दुग्धदोहा निरिन्द्रियाः ।अनन्दा नाम ते लोकास्तान् स गच्छति ता ददत् ॥ ३॥

pītodakā jagdhatṛṇā dugdhadohā nirindriyāḥ .anandā nāma te lokāstān sa gacchati tā dadat .. 3..

स होवाच पितरं तत कस्मै मां दास्यसीति ।द्वितीयं तृतीयं तँ होवाच मृत्यवे त्वा ददामीति ॥ ४॥

sa hovāca pitaraṃ tata kasmai māṃ dāsyasīti .dvitīyaṃ tṛtīyaṃ tam̐ hovāca mṛtyave tvā dadāmīti .. 4..

बहूनामेमि प्रथमो बहूनामेमि मध्यमः ।किँ स्विद्यमस्य कर्तव्यं यन्मयाऽद्य करिष्यति ॥ ५॥

bahūnāmemi prathamo bahūnāmemi madhyamaḥ .kim̐ svidyamasya kartavyaṃ yanmayā’dya kariṣyati .. 5..

अनुपश्य यथा पूर्वे प्रतिपश्य तथाऽपरे ।सस्यमिव मर्त्यः पच्यते सस्यमिवाजायते पुनः ॥ ६॥

anupaśya yathā pūrve pratipaśya tathā’pare .sasyamiva martyaḥ pacyate sasyamivājāyate punaḥ .. 6..

वैश्वानरः प्रविशत्यतिथिर्ब्राह्मणो गृहान् ।तस्यैताँ शान्तिं कुर्वन्ति हर वैवस्वतोदकम् ॥ ७॥

vaiśvānaraḥ praviśatyatithirbrāhmaṇo gṛhān .tasyaitām̐ śāntiṃ kurvanti hara vaivasvatodakam .. 7..

आशाप्रतीक्षे संगतँ सूनृतांचेष्टापूर्ते पुत्रपशूँश्च सर्वान् ।एतद्वृङ्क्ते पुरुषस्याल्पमेधसोयस्यानश्नन्वसति ब्राह्मणो गृहे ॥ ८॥

āśāpratīkṣe saṃgatam̐ sūnṛtāṃceṣṭāpūrte putrapaśūm̐śca sarvān .etadvṛṅkte puruṣasyālpamedhasoyasyānaśnanvasati brāhmaṇo gṛhe .. 8..

तिस्रो रात्रीर्यदवात्सीर्गृहे मे-ऽनश्नन् ब्रह्मन्नतिथिर्नमस्यः ।नमस्तेऽस्तु ब्रह्मन् स्वस्ति मेऽस्तुतस्मात्प्रति त्रीन्वरान्वृणीष्व ॥ ९॥

tisro rātrīryadavātsīrgṛhe me-‘naśnan brahmannatithirnamasyaḥ .namaste’stu brahman svasti me’stutasmātprati trīnvarānvṛṇīṣva .. 9..

शान्तसंकल्पः सुमना यथा स्याद्वीतमन्युर्गौतमो माऽभि मृत्यो ।त्वत्प्रसृष्टं माऽभिवदेत्प्रतीतएतत् त्रयाणां प्रथमं वरं वृणे ॥ १०॥

śāntasaṃkalpaḥ sumanā yathā syādvītamanyurgautamo mā’bhi mṛtyo .tvatprasṛṣṭaṃ mā’bhivadetpratītaetat trayāṇāṃ prathamaṃ varaṃ vṛṇe .. 10..

यथा पुरस्ताद् भविता प्रतीतऔद्दालकिरारुणिर्मत्प्रसृष्टः ।सुखँ रात्रीः शयिता वीतमन्युःत्वां ददृशिवान्मृत्युमुखात् प्रमुक्तम् ॥ ११॥

yathā purastād bhavitā pratītaauddālakirāruṇirmatprasṛṣṭaḥ .sukham̐ rātrīḥ śayitā vītamanyuḥtvāṃ dadṛśivānmṛtyumukhāt pramuktam .. 11..

स्वर्गे लोके न भयं किंचनास्तिन तत्र त्वं न जरया बिभेति ।उभे तीर्त्वाऽशनायापिपासेशोकातिगो मोदते स्वर्गलोके ॥ १२॥

svarge loke na bhayaṃ kiṃcanāstina tatra tvaṃ na jarayā bibheti .ubhe tīrtvā’śanāyāpipāseśokātigo modate svargaloke .. 12..

स त्वमग्निँ स्वर्ग्यमध्येषि मृत्योप्रब्रूहि त्वँ श्रद्दधानाय मह्यम् ।स्वर्गलोका अमृतत्वं भजन्तएतद् द्वितीयेन वृणे वरेण ॥ १३॥

sa tvamagnim̐ svargyamadhyeṣi mṛtyoprabrūhi tvam̐ śraddadhānāya mahyam .svargalokā amṛtatvaṃ bhajantaetad dvitīyena vṛṇe vareṇa .. 13..

प्र ते ब्रवीमि तदु मे निबोधस्वर्ग्यमग्निं नचिकेतः प्रजानन् ।अनन्तलोकाप्तिमथो प्रतिष्ठांविद्धि त्वमेतं निहितं गुहायाम् ॥ १४॥

pra te bravīmi tadu me nibodhasvargyamagniṃ naciketaḥ prajānan .anantalokāptimatho pratiṣṭhāṃviddhi tvametaṃ nihitaṃ guhāyām .. 14..

लोकादिमग्निं तमुवाच तस्मैया इष्टका यावतीर्वा यथा वा ।स चापि तत्प्रत्यवदद्यथोक्तंअथास्य मृत्युः पुनरेवाह तुष्टः ॥ १५॥

lokādimagniṃ tamuvāca tasmaiyā iṣṭakā yāvatīrvā yathā vā .sa cāpi tatpratyavadadyathoktaṃathāsya mṛtyuḥ punarevāha tuṣṭaḥ .. 15..

तमब्रवीत् प्रीयमाणो महात्मावरं तवेहाद्य ददामि भूयः ।तवैव नाम्ना भविताऽयमग्निःसृङ्कां चेमामनेकरूपां गृहाण ॥ १६॥

tamabravīt prīyamāṇo mahātmāvaraṃ tavehādya dadāmi bhūyaḥ .tavaiva nāmnā bhavitā’yamagniḥsṛṅkāṃ cemāmanekarūpāṃ gṛhāṇa .. 16..

त्रिणाचिकेतस्त्रिभिरेत्य सन्धिंत्रिकर्मकृत्तरति जन्ममृत्यू ।ब्रह्मजज्ञं देवमीड्यं विदित्वानिचाय्येमाँ शान्तिमत्यन्तमेति ॥ १७॥

triṇāciketastribhiretya sandhiṃtrikarmakṛttarati janmamṛtyū .brahmajajñaṃ devamīḍyaṃ viditvānicāyyemām̐ śāntimatyantameti .. 17..

त्रिणाचिकेतस्त्रयमेतद्विदित्वाय एवं विद्वाँश्चिनुते नाचिकेतम् ।स मृत्युपाशान् पुरतः प्रणोद्यशोकातिगो मोदते स्वर्गलोके ॥ १८॥

triṇāciketastrayametadviditvāya evaṃ vidvām̐ścinute nāciketam .sa mṛtyupāśān purataḥ praṇodyaśokātigo modate svargaloke .. 18..

एष तेऽग्निर्नचिकेतः स्वर्ग्योयमवृणीथा द्वितीयेन वरेण ।एतमग्निं तवैव प्रवक्ष्यन्ति जनासःतृतीयं वरं नचिकेतो वृणीष्व ॥ १९॥

eṣa te’gnirnaciketaḥ svargyoyamavṛṇīthā dvitīyena vareṇa .etamagniṃ tavaiva pravakṣyanti janāsaḥtṛtīyaṃ varaṃ naciketo vṛṇīṣva .. 19..

येयं प्रेते विचिकित्सा मनुष्ये-ऽस्तीत्येके नायमस्तीति चैके ।एतद्विद्यामनुशिष्टस्त्वयाऽहंवराणामेष वरस्तृतीयः ॥ २०॥

yeyaṃ prete vicikitsā manuṣye-‘stītyeke nāyamastīti caike .etadvidyāmanuśiṣṭastvayā’haṃvarāṇāmeṣa varastṛtīyaḥ .. 20..