(Chapter 11)
एकायनगतौ स्यातां सूर्याचन्द्रमसौ यदा | तद्युतौ मण्डले क्रान्त्योस्तुल्यत्वे वैधृताभिधः १
ekāyanagatau syātām sūryācandramasau yadā | tadyutau maṇḍale krāntyostulyatve vaidhṛtābhidhaḥ
विपरीतयनगतौ चन्द्रार्को क्रान्तिलिप्तिकाः | समास्तदा व्यतीपातो भगणार्धे तयोर्युतौ २
viparītayanagatau candrārkau krāntiliptikāḥ | samāstadā vyatīpāto bhagaṇārdhe tayoryutau ||2||
तुल्यांशुजालसम्पर्कात् तयोस्तु प्रवहाहतः | तद्दृक्क्रोधभवो वह्निर्लोकाभावाय जायते ३
tulyāṃśujālasamparkāt tayos tu pravahāhataḥ | taddṛkkrodhabhavo vahnir lokābhāvāya jāyate
विनाशयति पातोऽस्मिन् लोकानामसकृद्यतः | व्यतीपातः प्रसिद्धोऽयं संज्ञाभेदेन वैधृतः ४
vināśayati pāto'smin lokānāmasakṛdyataḥ | vyatīpātaḥ prasiddho'yaṃ saṃjñābhedena vaidhṛtaḥ ||4||
स कृष्णो दारुणवपुर्लोहिताक्षो महोदरः | सर्वानिष्टकरो रौद्रो भूयो भूयः प्रजायते ५
sa kṛṣṇo dāruṇavapur lohitākṣo mahodaraḥ | sarvāniṣṭakaro raudro bhūyo bhūyaḥ prajāyate
भास्करेन्द्वोर्भचक्रान्तश्चक्रार्धावधिसंस्थयोः | दृक्तुल्यसाधितांशादियुक्तयोः स्वावपक्रमौ ६
bhāskarendvorbhacakrāntaścakrārdhāvadhisaṃsthayoḥ | dṛktulyasādhitāṃśādiyuktayoḥ svāvapakramau 6
अथौजपदगस्येन्दोः क्रान्तिर्विक्षेपसंस्कृता | यदि स्यादधिका भानोः क्रान्तेः पातो गतस्तदा ७
Atha ojapadagasyendoḥ krāntirvikṣepasaṃskṛtā | Yadi syādadhikā bhānoḥ krānteḥ pāto gatastadā || 7 ||
ऊना चेत् स्यात् तदा भावी वामं युग्मपदस्य च | पदान्यत्वं विधोः क्रान्तिर्विक्षेपाच्चेद्विशुद्धयति ८
ūnā cet syāt tadā bhāvī vāmaṃ yugmapadasya ca | padānyatvaṃ vidhoḥ krāntir vikṣepācced viśuddhyati
क्रान्त्योयै त्रिज्ययाऽभ्यस्ते परक्रान्तिज्ययोद्धृते | तच्चापान्तरमधं वा योज्यं भाविनि शीतगौ ६
krāntyoyai trijyayā'bhyaste parakrāntijyayoddhṛte | taccāpāntaramardhaṃ vā yojyaṃ bhāvini śītagau 6
शोध्यं चन्द्राद्गते पाते तत्सूर्यगतिताडितम् | चन्द्रभुक्त्या हृतं भानौ लिप्तादि शशिवत् फलम् १०
śodhyaṃ candrād gate pāte tatsūryagatitāḍitam | candrabhuktyā hṛtaṃ bhānau liptādi śaśivat phalam || 10 ||
तद्वच्छशाङ्कपातस्य फलं देयं विपर्ययात् | कर्मेतदसकृत् तावद् यावत् क्रान्ती समे तयोः ११
tadvacchaśāṅkapātasya phalaṃ deyaṃ viparyayāt | karmetadasakṛt tāvad yāvat krāntī same tayoḥ ||
क्रान्त्योः समत्वे पातोऽथ प्रक्षिप्तांशोनिते विधौ | हीनेऽर्धरात्रिकाद् यातो भावी तात्कालिकेऽधिके १२
krāntyoḥ samatve pāto'tha prakṣiptāṃśo'nite vidhau | hīne'rdharātrikād yāto bhāvī tātkālike'dhike 12
स्थिरीकृतार्धरात्रेन्द्वोर्द्वयोर्विवरलिप्तिकाः | षष्टिघ्न्यश्चन्द्रभुक्त्याप्ताः पातकालस्य नाडिकाः १३
sthirīkṛtārdharātrendvor dvayorvivaraliptikāḥ | ṣaṣṭighnyaścandrabhuktyāptāḥ pātakālasya nāḍikāḥ
रवीन्दुमानयोगार्धं षष्टया सङ्गुण्य भाजयेत् | तयोर्भुक्त्यन्तरेणाऽऽप्तं स्थित्यर्धं नाडिकादि तत् १४
ravīndumānyogārdhaṃ ṣaṣṭyā saṅguṇya bhājayet | tayorbhuktyantarēṇāptaṃ sthityardhaṃ nāḍikādi tat || 14 ||
पातकालः स्फुटो मध्यः सोऽपि स्थित्यर्धवर्जितः | तस्य सम्भवकालः स्यात् तत्संयुक्तोऽन्त्यसंज्ञितः १५
pātakālaḥ sphuṭo madhyaḥ so'pi sthityardhavarjitaḥ | tasya sambhavakālaḥ syāt tatsaṃyukto'ntyasaṃjñitaḥ
आद्यन्तकालयोर्मध्यः कालो ज्ञेयोऽतिदारुणः | प्रज्वलज्ज्वलनाकारः सर्वकर्मसु गर्हितः १६
ādyantakālayormadhyaḥ kālo jñeyo'tidāruṇaḥ | prajvalajjvalanākāraḥ sarvakarmasu garhitaḥ
एकायनगतं यावदर्केन्द्रोर्मण्डलान्तरम् | सम्भवस्तावदेवास्य सर्वकर्मविनाशकृत् १७
ekāyanagataṃ yāvad arkendrormaṇḍalāntaram | sambhavastāvadevāsya sarvakarmavināśakṛt || 17
स्त्रानदानजपश्राद्धव्रतहोमादिकर्मभिः | प्राप्यते सुमहच्छ्रेयस्तत्कालज्ञानतस्तथा १८
snānadānajapaśrāddhavratahomādikarmabhiḥ | prāpyate sumahacchreyastatkālajñānatastathā
रवीन्द्वोस्तुल्यता क्रान्त्योर्विषुवत्सन्निधौ यदा | द्विर्भवेद्धि तदा पातः स्यादभावो विपर्ययात् १६
ravīndvostulyatā krāntyorviṣuvatsannidhau yadā | dvirbhaveddhi tadā pātaḥ syādabhāvo viparyayāt ||
शशाङ्कार्कयुतेर्लिप्ता भभोगेन विभाजिताः | लब्धं सप्तदशान्तोऽन्यो व्यतीपातस्तृतीयकः २०
śaśāṅkārkayuter liptā bhabhogena vibhājitāḥ | labdhaṃ saptadaśānto'nyo vyatīpātastṛtīyakaḥ ||20||
सार्पेन्द्रपौष्णयधिष्ण्यानामन्त्याः पादा भसन्धयः | तदग्रभेष्वाद्यपादा गण्डान्तं नाम कीर्त्यते २१
sārpendrapauṣṇayadhisṇyānāmantyāḥ pādā bhasandhayaḥ | tadagrabheṣvādyapādā gaṇḍāntaṃ nāma kīrtyate
व्यतीपातत्रयं घोरं गण्डान्तत्रितयं तथा | एतद् भसन्धित्रितयं सर्वकर्मसु वर्जयेत् २२
vyatīpātatrayaṃ ghoraṃ gaṇḍāntatritayaṃ tathā | etad bhasandhitritayaṃ sarvakarmasu varjayet
इत्येतत् परमं पुण्यं ज्योतिषां चरितं हितम् | रहस्यं महदाख्यातं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि २३
ityetat paramaṃ puṇyaṃ jyotiṣāṃ caritaṃ hitam | rahasyaṃ mahadākhyātaṃ kimanyaccharotumicchasi
