The Yoga of the Spiritual Arrangement of Worlds

अथार्काशसमुद्भूतं प्रणिपत्य कृताञ्जलिः | भक्त्या परमयाऽभ्यर्च्य पप्रच्छेदं मयासुरः १

athārkāśasamudbhūtaṃ praṇipatya kṛtāñjaliḥ | bhaktyā paramayā'bhyarcya papracchedaṃ mayāsuraḥ ||

भगवन् किम्प्रमाणा भूः किमाकारा किमाश्रया | किंविभागा कथं चात्र सप्त पातालभूमयः २

bhagavan kimpramāṇā bhūḥ kimākārā kimāśrayā | kiṃvibhāgā kathaṃ cātra sapta pātālabhūmayaḥ

अहोरात्रव्यवस्थां च विदधाति कथं रविः | कथं पर्येति वसुधां भुवनानि विभावयन् ३

ahorātravyavasthāṃ ca vidadhāti kathaṃ raviḥ | kathaṃ paryeti vasudhāṃ bhuvanāni vibhāvayan ||3||

देवासुराणामन्योन्यमहोरात्रं विपर्यात् | किमर्थं तत् कथं वा स्याद् भानोर्भगणपूरणात् ४

devāsurāṇām anyonyam ahorātraṃ viparyāt | kimarthaṃ tat kathaṃ vā syād bhānorbhagaṇapūraṇāt

पित्र्यं मासेन भवति नाडीषष्ठया तु मानुषम् | तदेव किल सर्वत्र न भवेत् केन हेतुना ५

pitryaṃ māsena bhavati nāḍīṣaṣṭhayā tu mānuṣam | tadeva kila sarvatra na bhavet kena hetunā 5

दिनाब्दमासहोराणामधिपा न समाः कुतः | कथं पर्येति भगणः सग्रहोऽयं किमाश्रयः ६

dinābdamāsahorāṇām adhipā na samāḥ kutaḥ | kathaṃ paryeti bhagaṇaḥ sagraho'yaṃ kimāśrayaḥ

भूमेरुपर्युपर्युर्ध्वाः किमुत्सेधाः किमन्तराः | ग्रहर्त्तकक्षाः किंमात्राः स्थिताः केन क्रमेण ताः ७

bhūmeruparyuparyurdhvāḥ kimutsedhāḥ kimantarāḥ | graharttakakṣāḥ kiṃmātrāḥ sthitāḥ kena krameṇa tāḥ

ग्रीष्मे तीव्रकरो भानुर्न हेमन्ते तथाविधः | कियती तत्करप्राप्तिर्मानानि कति किञ्च तैः ८

grīṣme tīvrakaro bhānurna hemante tathāvidhaḥ | kiyatī tatkaraprāptirmānāni kati kiñca taiḥ

एतं मे संशयं छिन्धि भगवन् भूतभावन | अन्यो न त्वामृते छेत्ता विद्यते सर्वदर्शिवान् ६

etaṃ me saṃśayaṃ chindhi bhagavan bhūtabhāvana | anyo na tvāmṛte chettā vidyate sarvadarśivān

इति भक्त्योदितं श्रुत्वा मयोक्तं वाक्यमस्य हि | रहस्यम्परमध्यायं ततः प्राह पुनः स तम् १०

iti bhaktyoditaṃ śrutvā mayoktaṃ vākyamasya hi | rahasyamparamadhyāyaṃ tataḥ prāha punaḥ sa tam ||10||

शृणुष्वैकमना भूत्वा गुह्यमध्यात्मसंज्ञितम् | प्रवक्ष्याम्यतिभक्तानां नादेयं विद्यते मम ११

śṛṇuṣvaikamanā bhūtvā guhyamadhyātmasaṃjñitam | pravakṣyāmyatibhaktānāṃ nādeyaṃ vidyate mama ||11||

वासुदेवः परं ब्रह्म तन्मूर्तिः पुरुषः परः | अव्यक्तो निर्गुणः शान्तः पञ्चविंशात्परोऽव्ययः १२

vāsudevaḥ paraṃ brahma tanmūrtiḥ puruṣaḥ paraḥ | avyakto nirguṇaḥ śāntaḥ pañcaviṃśātparo'vyayaḥ

प्रकृत्यन्तर्गतो देवो बहिरन्तश्च सर्वगः | सङ्कर्षणोऽपः सृष्ट्वादौ तासु वीर्यमवासृजत् १३

prakṛtyantargato devo bahirantaśca sarvagaḥ | saṅkarṣaṇo'paḥ sṛṣṭvādau tāsu vīryamavāsṛjat 13

तदण्डमभवद्धैमं सर्वत्र तमसावृतम् | तत्रानिरुद्धः प्रथमं व्यक्तीभूतः सनातनः १४

tadaṇḍam abhavaddhaimaṃ sarvatra tamasāvṛtam | tatrāniruddhaḥ prathamaṃ vyaktībhūtaḥ sanātanaḥ

हिरण्यगर्भो भगवानेष च्छन्दसि पठ्यते | आदित्यो ह्यादिभूतत्वात् प्रसूत्या सूर्य उच्यते १५

hiraṇyagarbho bhagavāneṣa cchandasi paṭhyate | ādityo hyādibhūtatvāt prasūtyā sūrya ucyate

परं ज्योतिस्तमःपारे सूर्योऽयं सवितेति च | पर्येति भुवनान्येष भावयन् भूतभावनः १६

paraṃ jyotistamaḥpāre sūryo'yaṃ saviteti ca | paryeti bhuvanānyeṣa bhāvayan bhūtabhāvanaḥ ||

प्रकाशात्मा तमोहन्ता महानित्येष विश्रुतः | ऋचोऽस्य मण्डलं सामान्युस्रा मूर्त्तिर्यजूंषि च १७

prakāśātmā tamohantā mahānityeṣa viśrutaḥ | ṛco'sya maṇḍalaṁ sāmānyusrā mūrtir yajūṁṣi ca

त्रयीमयोऽयं भगवान् कालात्मा कालवृद्विभुः | सर्वात्मा सर्वगः सूक्ष्मः सर्वमस्मिन् प्रतिष्ठितम् १८

trayīmayo'yaṃ bhagavān kālātmā kālavṛd-vibhuḥ | sarvātmā sarvagaḥ sūkṣmaḥ sarvam asmin pratiṣṭhitam

रथे विश्वमये चक्रं कृत्वा संवत्सरात्मकम् | छन्दांस्यश्वः सप्त युक्ताः पर्यटत्येष सर्वदा १६

rathe viśvamaye cakraṃ kṛtvā saṃvatsarātmakam | chandāṃsy-aśvaḥ sapta yuktāḥ paryaṭaty-eṣa sarvadā

त्रिपादममृतं गुह्यं पादोऽयं प्रकटोऽभवत् | सोऽहङ्कारं जगत्सृष्टयै ब्रह्माणमसृजत् प्रभुः २०

tripādam amṛtaṃ guhyaṃ pādo 'yaṃ prakaṭo 'bhavat | so 'haṅkāraṃ jagat-sṛṣṭyai brahmāṇam asṛjat prabhuḥ ||