The Yoga of Gnomon and Shadow

शिलातलेऽम्बुसंशुद्धे वज्रलेपेऽपि वा समे | तत्र शङ्क्वङ्गुलैरिष्टैः समं मण्डलमालिखेत् १

śilātale'mbusaṃśuddhe vajralepē'pi vā same | tatra śaṅkvaṅgulairiṣṭaiḥ samaṃ maṇḍalamālikhet

तन्मध्ये स्थापयेच्छ्ङ्क कल्पनाद्वादशाङ्गुलम् | तच्छायाग्रं स्पृशेद्यत्र वृत्ते पूर्वापरार्धयोः २

tanmadhye sthāpayecchaṅku kalpanādvādaśāṅgulam | tacchāyāgraṁ spṛśedyatra vṛtte pūrvāparārdhayoḥ ||2||

तत्र बिन्दू विधायोभौ वृत्ते पूर्वापराभिधौ | तन्मध्ये तिमिना रेखा कर्तव्या दक्षिणोत्तरा ३

tatra bindū vidhāyobhau vṛtte pūrvāparābhidhau | tanmadhye timinā rekhā kartavyā dakṣiṇottarā

याम्योत्तरदिशोर्मध्ये तिमिना पूर्वपश्चिमा | दिङ्गध्यमत्स्यैः संसाध्या विदिशस्तद्वदेव हि ४

yāmyottaradiśormadhye timinā pūrvapaścimā | diṅmadhyamatsyaiḥ saṃsādhyā vidiśastadvadeva hi || 4 ||

चतुरस्रं बहिः कुर्यात् सूत्रैर्मध्याद्विनिर्गतैः | भुजसूत्राङ्गु‌लैस्तत्र दत्तैरिष्टप्रभा स्मृता ५

caturasraṃ bahiḥ kuryāt sūtrair-madhyād-vinirgataiḥ | bhujasūtrāṅgulaistatra dattai-riṣṭaprabhā smṛtā || 5 ||

प्राक्पश्चिमाश्रिता रेखा प्रोच्यते सममण्डले | उन्मण्डले च विषुवन्मण्डले परिकीर्त्यते ६

prākpaścimāśritā rekhā procyate samamaṇḍale | unmaṇḍale ca viṣuvanmaṇḍale parikīrtyate

रेखा प्राच्यपरा साध्या विषुवद्भाग्रगा तथा | इष्टच्छायाविषुवतोर्मध्यमग्राऽभिधीयते ७

rekhā prācyaparā sādhyā viṣuvadbhāgragā tathā | iṣṭacchāyāviṣuvator madhyamāgrā'bhidhīyate

शङ्कुच्छायाकृतियुतेर्मूलं कर्णोऽस्य वर्गतः | प्रोज्झय शङ्ककृतिं मूलं छाया शङ्कुर्विपर्ययात् ८

śaṅkucchāyākṛtiyuter mūlaṁ karṇo'sya vargataḥ | projjhaya śaṅkakṛtiṁ mūlaṁ chāyā śaṅkur viparyayāt ||8||

त्रिंशत्कृत्यो युगे भानां चक्रं प्राक् परिलम्बते | तद्गुणाद् भूदिनैर्भक्ताद् द्युगणाद्यदवाप्यते ६

triṃśatkṛtyo yuge bhānāṃ cakraṃ prāk parilambate | tadguṇād bhūdinairbhaktād dyugaṇādyadavāpyate

तद्दोस्त्रिघ्ना दशाप्तांशा विज्ञेया अयनाभिधाः | तत्संस्कृताद् ग्रहात् क्रान्तिच्छायाचरदलादिकम् १०

Taddostṛighnā daśāptāṃśā vijñeyā ayanābhidhāḥ | Tatsaṃskṛtād grahāt krānticchāyācaradalādikam || 10 ||

स्फुटं दृक्तुल्यतां गच्छेदयने विषुवद्वये | प्राक् चक्रं चलितं हीने छायार्कात् करणागते ११

Sphuṭaṁ dṛktulyatāṁ gacchedayane viṣuvatdvaye | Prāk cakraṁ calitaṁ hīne chāyārkāt karaṇāgate ||

अन्तरांशैरथावृत्य पश्चाच्छेषैस्तथाऽधिके | एवं विषुवती छायास्वदेशे या दिनार्धजा १२

antarāṃśairathāvṛtya paścāccheṣaistathā'dhike | evaṃ viṣuvatī chāyā svadeśe yā dinārdhajā ||

दक्षिणोत्तररेखायां सा तत्र विषुवत् प्रभा | शङ्कुच्छायाहते त्रिज्ये विषुवत्कर्णभाजिते १३

dakṣiṇottararekhāyāṃ sā tatra viṣuvat prabhā | śaṅkucchāyāhate trijye viṣuvatkarṇabhājite 13

लम्बाक्षज्ये तयोश्चापे लम्बाक्षौ दक्षिणौ सदा | मध्यच्छाया भुजस्तेन गुणिता त्रिभमौर्विका १४

lambākṣajye tayōścāpē lambākṣau dakṣiṇau sadā | madhyacchāyā bhujastēna guṇitā tribhamaurvikā

स्वकर्णाप्ता धनुर्लिप्ता नतास्ता दक्षिणे भुजे | उत्तराश्चोत्त्रे याम्यास्ताः सूर्यक्रान्तिलिप्तिकाः १५

svakarṇāptā dhanurlipṭā natāstā dakṣiṇe bhuje | uttarāścotpre yāmyāstāḥ sūryakrāntiliptikāḥ 15

दिग्भेदे मिश्रिताः साम्ये विश्लिष्टाश्चाक्षलिप्तिकाः | ताभ्योऽक्षज्या च तद्वर्गं प्रोज्झय त्रिज्याकृतेः पदम् १६

digbhede miśritāḥ sāmye viśliṣṭāścākṣaliptikāḥ | tābhyo'kṣajyā ca tad_vargaṃ projjhaya trijyākṛteḥ padam

लम्बज्याऽर्कगुणाऽक्षज्या विषुवद्भाऽथ लम्बया | स्वाक्षार्कनतभागानां दिक्साम्येऽन्तरमन्यथा १७

lambajyā'rkaguṇā'kṣajyā viṣuvadbhā'tha lambayā | svākṣārkanatabhāgānāṁ diksāmye'ntaraman'yathā

दिग्भेदेऽपक्रमः शेषस्तस्य ज्या त्रिज्यया हता | परमापक्रमज्याप्ता चापं मेषादिगो रविः १८

digbhede'pakramaḥ śeṣastasya jyā trijyayā hatā | paramāpakramajyāptā cāpaṃ meṣādīgo raviḥ 18

कर्त्यादौ प्रोज्झय चक्रार्धात् तुलादौ भार्धसंयुतात् | मृगादौ प्रोज्झय भगणान्मध्याह्नेऽर्कः स्फुटो भवेत् १६

kartryādau projjhaya cakrārthāt tulādau bhārdhasaṃyutāt | mṛgādau projjhaya bhagaṇānmadhyāhne'rkaḥ sphuṭo bhavet

तन्मान्दमसकृद् वामं फलं मध्यो दिवाकरः | स्वाक्षार्कापक्रमयुतिर्दिक्साम्येऽन्तरमन्यथा २०

tanmāndamasakṛd vāmaṃ phalaṃ madhyo divākaraḥ | svākṣārkāpakramayutirdiksāmye'ntaramanathā 20