Vajrasuchi Upanishad

वज्रसूचीं प्रवक्ष्यामि शास्त्रमज्ञानभेदनम्। दूषणं ज्ञानहीनानां भूषणं ज्ञानचक्षुषाम् ॥ ||१||

vajrasūcīṃ pravakṣyāmi śāstramajñānabhedanam। dūṣaṇaṃ jñānahīnānāṃ bhūṣaṇaṃ jñānacakṣuṣām ॥ ||1||

ब्रह्मक्षत्रियवैश्यशूद्रा इति चत्वारो वर्णास्तेषां वर्णानां ब्राह्मण एवं प्रधान इति वेदवचनानुरूपं स्मृतिभिरप्युक्तम्। तत्र चोद्यमस्ति को वा ब्राह्मणो नाम किं जीवः किं देहः। किं जातिः किं ज्ञानं किं कर्म किं धार्मिक इति॥ ||२||

brahmakṣatriyavaiśyaśūdrā iti cattvāro varṇāsteṣāṃ varṇānāṃ brāhmaṇa evaṃ pradhāna iti vedavacanānurūpaṃ smṛtibhirapyuptam. tatra codyamasti ko vā brāhmaṇo nāma kiṃ jīvaḥ kiṃ dehaḥ. kiṃ jātiḥ kiṃ jñānaṃ kiṃ karma kiṃ dhārmika iti ||2||

तत्र प्रथमो जीवो ब्राह्मण इति चेत्तन्न । अतीतानागतानेकदेहानां जीवस्यैकरूपत्वात् एकस्यापि कर्मवशादनेकदेहसंभवात् सर्वशरीराणां जीवस्यैकरूपत्वाच्च। तस्मान्न जीवो ब्राह्मण इति ॥ ||३||

tatra prathamo jīvo brāhmaṇa iti cettann | atītānāgatānekadehānāṃ jīvasyaikarūpatvāt ekasyāpi karmavaśādanekadehasaṃbhavāt sarvaśarīrāṇāṃ jīvasyaikarūpatvācca | tasmānna jīvo brāhmaṇa iti ||3||

तर्हि देहो ब्राह्मण इति चेत्तन्न। आचाण्डालादिपर्यन्तानां मनुष्याणां पाञ्चभौतिकत्वेन देहस्यैकरूपत्वाज्जरामरणधर्माधर्मादिसाम्यदर्शनाद् ब्राह्मणः श्वेतवर्णः क्षत्रियो रक्तवर्णो वैश्यः पीतवर्णः शूद्रः कृष्णवर्ण इति नियमाभावात्। पित्रादिशरीरदहने पुत्रादीनां ब्रह्महत्यादिदोष-संभवाच्च। तस्मान्न देहो ब्राह्मण इति ॥ ||४||

tarhi deho brāhmaṇa iti cettanna | ācāṇḍālādiparyantānāṃ manuṣyāṇāṃ pāñcabhautikatvena dehasyaikarūpatvājjarāmaṇa-dharma-adharmādi-sāmyadarśanād brāhmaṇaḥ śvetavarṇaḥ kṣatriyo raktavarṇo vaiśyaḥ pītavarṇaḥ śūdraḥ kṛṣṇavarṇa iti niyamābhāvāt | pitrādiśarīradahane putrādīnāṃ brahmahatyādi-doṣa-saṃbhavāc ca | tasmānna deho brāhmaṇa iti || 4 ||

तर्हि जातिर्ब्राह्मण इति चेत्ततन्न । तत्र जात्यन्तरजन्तुष्वनेकजातिसंभवा महर्षयो बहवः सन्ति । ऋष्यशृङ्गो मृग्याः कौशिकः कुशात् जाम्बूको जम्बूकात्। वाल्मीको वल्मीकात् व्यासः कैवर्तकन्यकायाम् शंशपृष्ठात् गौतमः वसिष्ठ उर्वश्याम् अगस्त्यः कलशे जात इति श्नुतत्वात्। एतेषां जात्या विनाप्यग्ने ज्ञानप्रतिपादिता ऋषयो बहवः सन्ति । तस्मान्न जातिर्बाह्मण इति ॥ ||५||

tarhi jātirbrāhmaṇa iti cettatanna | tatra jātyantarajantuṣvanekajātisaṃbhavā maharṣayo bahavaḥ santi | ṛṣyaśṛṅgo mṛgyāḥ kauśikaḥ kuśāt jāmabūko jambūkāt | vālmīko valmīkāt vyāsaḥ kaivartakanyakāyām śaṃśapṛṣṭhāt gautamaḥ vasiṣṭha urvaśyām agastyaḥ kalaśe jāta iti śnutatvāt | eteṣāṃ jātyā vināpyagne jñānapratipāditā ṛṣayo bahavaḥ santi | tasmānna jātirbāhmaṇa iti || 5 ||

तर्हि ज्ञानं ब्राह्मण इति चेत्तन्न। क्षत्रियादयोऽपि परमार्थदर्शिनोऽभिज्ञा बहवः सन्ति। तस्मान्न ज्ञानं ब्राह्मण इति ॥ ||६||

tarhi jñānaṃ brāhmaṇa iti cettanna | kṣatriyādayo'pi paramārthadarśino'bhijñā bahavaḥ santi | tasmānna jñānaṃ brāhmaṇa iti || 6 ||

तर्हि कर्म ब्राह्मण इति चेत्तन्न। सर्वेषां प्राणिनां प्रारब्धसंचितागामिकर्मसा-धर्म्यदर्शनात्कर्माभिप्रेरिताः सन्तो जनाः क्रियाः कुर्वन्तीति । तस्मान्न कर्म ब्राह्मण इति ॥ ||७||

tarhi karma brāhmaṇa iti cettanna | sarveṣāṃ prāṇināṃ prārabdha-saṃcitāgāmi-karma-sādharmyadarśanāt karmābhipreritāḥ santo janāḥ kriyāḥ kurvantīti | tasmānna karma brāhmaṇa iti ||7||

तर्हि धार्मिको ब्राह्मण इति चेत्तन्न । क्षत्रियादयो हिरण्यदातारो बहवः सन्ति । तस्मान्न धार्मिको ब्राह्मण इति ॥ ||८||

tarhi dhārmiko brāhmaṇa iti cettanna | kṣatriyādayo hiraṇyadātāro bahavaḥ santi | tasmānna dhārmiko brāhmaṇa iti || 8 ||

तर्हि को वा ब्राह्मणो नाम। यः कश्चिदात्मानमद्वितीयं जातिगुणक्रियाहीनं षडूर्मिषड्भावे-त्यादिसर्वदोषरहितं सत्यज्ञानानन्दानन्तस्वरूपं स्वयं निर्विकल्पमशेषकल्पाधारमशेषभूतान्तर्यामित्वेन वर्तमानमन्तर्बहिश्चाकाशवदनुस्यूतमखण्डानन्द स्वभावमप्रमेयमनुभवैकवेद्यमापरोक्षतया भासमानं करतलामलक वत्साक्षादपरो क्षीकृ त्य कृ तार्थतया कामरागादिदोषरहितः शमदमादिसंपन्नो भावमात्सर्यतृष्णाशामोहादिरहितो दम्भाहंकारादिभिरसंस्पृष्टचेता वर्तत एवमुक्तलक्षणो यः स एव ब्राह्मण इति श्रुतिस्मृतिपुराणेतिहासानामभिप्रायः। अन्यथा हि ब्राह्मणत्वसिद्धिर्नास्त्येव । सच्चिदानन्दमात्मान- मद्वितीयं ब्रह्म भावयेदात्मानं सच्चिदानन्दं ब्रह्म भावयेदित्युपनिषत् ॥ ||९||