Verse 1
अथ कालाग्निरुद्रोपनिषदः संवर्तकोऽग्निर्ऋषिरनुष्टुप्छन्दः श्रीकालाग्निरुद्रो देवता श्री कालाग्निरुद्रप्रीत्यर्थे विनियोगः ।। ||१||
atha kālāgnirudropaniṣadaḥ saṁvartako'gniṛṣiḥ anuṣṭupchandaḥ śrīkālāgnirudro devatā śrī kālāgnirudraprītyarthe viniyogaḥ ||1||
Verse 2
अथ कालाग्निरुद् भगवन्तं सनत्कुमारः पप्रच्छ अधीहि भगवंस्त्रिपुण्ड्रधिं सतत्त्वं कि द्रव्यं कियस्थानं कति प्रमाणं का रेखाः के मंत्राः का शक्तिः किं दैवतं कः कर्ता कि फलमिति च।। ||२||
atha kālāgnirud bhagavantaṁ sanatkumāraḥ papraccha adhīhi bhagavaṁstripuṇḍradhiṁ satattvaṁ ki dravyaṁ kiyasthānaṁ kati pramāṇaṁ kā rekhāḥ ke mantrāḥ kā śaktiḥ kiṁ daivataṁ kaḥ kartā ki phalamiti ca ||2||
Verse 3
तं होवाच भगवान्कालाग्निरुद्रः यद्रव्यं तदाग्नेयं भस्म सद्योजातादिपञ्चब्रह्ममन्त्रैः परिगृह्याग्निरिति भस्म वायुरिति भस्म जलमिति भस्म स्थलमिति भस्म व्योमेति भस्मेत्यनेना-भिमन्त्र्य मानस्तोक इति समुद्धृत्य मा नो महान्तमिति जलेन संसृज्य त्रियायुषमिति शिरोललाट-वक्ष:स्कन्धेषु त्रियायुषैस्त्र्यम्बकैस्त्रिशक्तिभिस्तिर्यक्तिस्त्रो रेखा: प्रकुर्वीत व्रतमेतच्छाम्भवं सर्वेषु वेदेषु वेदवादिभिरुक्तं भवति तस्मात्तत्समाचरेन्मुमुक्षुर्न पुनर्भवाय ।। ||३||
taṃ hovāca bhagavānkālāgnirudraḥ yadravyaṃ tadāgneyaṃ bhasma sadyojātādipañcabrahmamantraiḥ parigṛhyāgniriti bhasma vāyuriti bhasma jalamiti bhasma sthalamiti bhasma vyometi bhasmetyanenā-bhimantrya māna-stoka iti samuddhṛtya mā no mahāntamiti jalena saṃsṛjya triyāyuṣamiti śirolalāṭa-vakṣaḥskandheṣu triyāyuṣaistryambakaistriśaktibhistiryak tistro rekhāḥ prakurvīta vratametacchāmbhavaṃ sarveṣu vedeṣu vedavādibhiruktaṃ bhavati tasmāttatsamācarenmumukṣurna punarbhavāya || ||3||
Verse 4
अथ सनत्कुमारः पप्रच्छ प्रमाणमस्य त्रिपुण्ड्रधारणस्य ॥ ||४||
atha sanatkumāraḥ papraccha pramāṇam asya tripuṇḍradhāraṇasya ||4||
Verse 5
त्रिधा रेखा भवत्याललाटादाचक्षुषोरामूर्धोराभ्रुवोर्मध्यतश्च ॥ ||५||
tridhā rekhā bhavatyālalāṭādācakṣuṣorāmūrdhorābhrūvormadhyataś ca || 5 ||
Verse 6
यास्य प्रथमा रेखा सा गार्हपत्यश्चाकारो रजो भूर्लोकः स्वात्मा क्रियाशक्तिर्ऋग्वेदः प्रातःसवनं महेश्वरो देवतेति ॥ ||६||
yāsya prathamā rekhā sā gārhapatyaścākāro rajo bhūrlokaḥ svātmā kriyāśaktirṛgvedaḥ prātaḥsavanaṃ maheśvaro devatetī ||
Verse 7
यास्य द्वितीया रेखा सा दक्षिणाग्निरुकारः सत्त्वमन्तरिक्षमन्तरात्मा चेच्छाशक्तिर्यजुर्वेदो माध्यंदिनं सवनं सदाशिवो देवतेति ॥ ||७||
yāsya dvitīyā rekhā sā dakṣiṇāgnirukāraḥ sattvamantarikṣamantarātmā cechchhāśaktiryajurvedo mādhyandinaṃ savanaṃ sadāśivo devateti ||7||
Verse 8
यास्य तृतीया रेखा साहवनीयो मकारस्तमो द्यौर्लोकः परमात्मा ज्ञानशक्तिः सामवेद स्तृतीयसवनं महादेवो देवतेति ॥ ||८||
yāsya tṛtīyā rekhā sāhavanīyo makārastamo dyauhlokaḥ paramātmā jñānaśaktiḥ sāmavedastṛtīyasavanaṁ mahādevo devateti ||8||
Verse 9
एवं त्रिपुण्ड्रविधि भस्मना करोति यो विद्वान्ब्रह्मचारी गृही वानप्रस्थो यतिर्वा स महापातकोपपातकेभ्यः पूतो भवति स सर्वेषु तीर्थेषु स्नातो भवति स सर्वान्वेदानधीतो भवति स सर्वान्देवाञ्ज्ञातो भवति स सततं सकलरुद्रमन्त्रजापी भवति स सकलभोगान्भुड्न्क्ते देहं त्यक्त्वा शिवसायुज्यमेति न स पुनरावर्तते न स पुनरावर्तत इत्याह भगवान्कालाग्निरुद्रः।। ||९||
evaṃ tripuṇḍravidhi bhasmanā karoti yo vidvān brahmacārī gṛhī vānaprastho yatir vā | sa mahāpātakopapātakebhyaḥ pūto bhavati | sa sarveṣu tīrtheṣu snāto bhavati | sa sarvān vedān adhīto bhavati | sa sarvān devāñjñāto bhavati | sa satataṃ sakalarudramantrajāpī bhavati | sa sakalabhogān bhuṅkte | dehaṃ tyaktvā śivasāyujyam eti | na sa punar āvartate | na sa punar āvartata ity āha bhagavān Kālāgnirudraḥ ||9||
Verse 10
यस्त्वेतद्वाधीते सोऽप्येवमेव भवतीत्यों सत्यमित्युपनिषत् ॥ ||१०||
yastvetadvādhīte so'pyevameva bhavatītyom satyamityupaniṣat.