Taittiriya (Ananda-Bhrgu) Upanishad

ॐ ब्रह्मविदाप्नोति परम् । तदेवाभ्युक्तम् — सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म । यो वेद निहितं गुहायां परमे व्योमन् । सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चितेति ॥

oṃ brahmavid āpnoti param; tadev�bhyuktam — satyaṃ jñānam anantaṃ brahma; yo veda nihitaṃ guhāyāṃ parame vyoman; so'śnute sarvān kāmān saha brahmaṇā vipaściteti.

हरिः ॐ। सह नाववतु। सह नौ भुनक्तु। सह वीर्यं करवावहै।तेजस्वि नावधीतमस्तु। मा विद्विषावहै।ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः॥ ॐ ब्रह्मविदाप्नोति परम्‌। तदेषाऽभ्युक्ता।सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म। यो वेद निहितं गुहायां परमे व्योमन्‌।सोऽश्नुते सर्वान्‌ कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चितेति॥ तस्माद्वा एतस्मादात्मन आकाशः संभूतः। आकाशाद्वायुः।वायोरग्निः। अग्नेरापः। अद्‌भ्यः पृथिवी।पृथिव्या ओषधयः। ओषधीभ्योऽन्नम्‌। अन्नात्पुरुषः।स वा एष पुरुषोऽन्न्नरसमयः।तस्येदमेव शिरः। अयं दक्षिणः पक्षः। अयमुत्तरः पक्षः। अयमात्मा। इदं पुच्छं प्रतिष्ठा।तदप्येष श्लोको भवति।

hariḥ om| saha nāvavatu | saha nau bhunaktu | saha vīryaṁ karavāvahai |tejasvi nāvadhītamastu| mā vidviṣāvahai |om śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ || om brahmavidāpnoti param | tadeṣā'bhyuktā |satyaṁ jñānamanantaṁ brahma | yo veda nihitaṁ guhāyāṁ parame vyoman |so'śnute sarvān kāmān saha brahmaṇā vipaściteti || tasmādvā etasmādātmana ākāśaḥ saṁbhūtaḥ | ākāśādvāyuḥ |vāyoragniḥ | agnerāpaḥ | adbhyaḥ pṛthivī pṛthivyā oṣadhayaḥ | oṣadhībhyo'nnam | annātpuruṣaḥ |sa vā eṣa puruṣo'nnnarasamayaḥ |tasyedameva śiraḥ| ayaṁ dakṣiṇaḥ pakṣaḥ | ayamuttaraḥ pakṣaḥ| ayamātmā | idaṁ pucchaṁ pratiṣṭhā |tadapyeṣa śloko bhavati|

अन्नाद्वै प्रजाः प्रजायन्ते। याः काश्च पृथिवीं श्रिताः। अथो अन्नेनैव जीवन्ति। अथैनदपियन्त्यन्ततः। अन्नं हि भूतानां ज्येष्ठम्‌। तस्मात्‌ सर्वौषधमुच्यते।सर्वं वै तेऽन्नमाप्नुवन्ति। येऽन्नं ब्रह्मोपासते। अन्नं हि भूतानां ज्येष्ठम्‌। तस्मात्‌ सर्वौषधमुच्यते। अन्नाद्‌ भूतानि जायन्ते। जातान्यन्नेन वर्धन्ते। अद्यतेऽत्ति च भूतानि। तस्मादन्नं तदुच्यत इति।तस्माद्वा एतस्मादन्नरसमयात्‌। अन्योऽन्तर आत्मा प्राणमयः।तेनैष पूर्णः। स वा एष पुरुषविध एव।तस्य पुरुषविधताम्‌। अन्वयं पुरुषविधः।तस्य प्राण एव शिरः। व्यानो दक्षिणः पक्षः। अपान उत्तरः पक्षः। आकाश आत्मा।पृथिवी पुच्छं प्रतिष्ठा। तदप्येष श्लोको भवति।

annādvai prajāḥ prajāyante | yāḥ kāśca pṛthivīṁ śritāḥ| atho annenaiva jīvanti | athainadapiyantyantataḥ | annaṁ hi bhūtānāṁ jyeṣṭham | tasmāt sarvauṣadhamucyate |sarvaṁ vai te'nnamāpnuvanti | ye'nnaṁ brahmopāsate| annaṁ hi bhūtānāṁ jyeṣṭham | tasmāt sarvauṣadhamucyate| annād bhūtāni jāyante | jātānyannena vardhante| adyate'tti ca bhūtāni | tasmādannaṁ taducyata iti |tasmādvā etasmādannarasamayāt | anyo'ntara ātmā prāṇamayaḥ |tenaiṣa pūrṇaḥ | sa vā eṣa puruṣavidha eva |tasya puruṣavidhatām | anvayaṁ puruṣavidhaḥ |tasya prāṇa eva śiraḥ | vyāno dakṣiṇaḥ pakṣaḥ| apāna uttaraḥ pakṣaḥ | ākāśa ātmā pṛthivī pucchaṁ pratiṣṭhā | tadapyeṣa śloko bhavati|

प्राणं देवा अनु प्राणन्ति। मनुष्याः पशवश्च ये।प्राणो हि भूतानामायुः। तस्मात्‌ सर्वायुषमुच्यते।सर्वमेव त आयुर्यन्ति। ये प्राणं ब्रह्मोपासते।प्राणो हि भूतानामायुः। तस्मात्‌ सर्वायुषमुच्यत इति।तस्यैष एव शारीर आत्मा। यः पूर्वस्य। तस्माद्वा एतस्मात्प्राणमयात्‌। अन्योऽन्तर आत्मा मनोमयः।तेनैष पूर्णः। स वा एष पुरुषविध एव।तस्य पुरुषविधताम्‌। अन्वयं पुरुषविधः।तस्य यजुरेव शिरः। ऋग्दक्षिणः पक्षः। सामोत्तरः पक्षः। आदेश आत्मा। अथर्वाङ्गिरसः पुच्छं प्रतिष्ठा।तदप्येष श्लोको भवति॥

prāṇaṁ devā anu prāṇanti | manuṣyāḥ paśavaśca ye prāṇo hi bhūtānāmāyuḥ | tasmāt sarvāyuṣamucyate |sarvameva ta āyuryanti | ye prāṇaṁ brahmopāsate prāṇo hi bhūtānāmāyuḥ | tasmāt sarvāyuṣamucyata iti |tasyaiṣa eva śārīra ātmā | yaḥ pūrvasya | tasmādvā etasmātprāṇamayāt | anyo'ntara ātmā manomayaḥ |tenaiṣa pūrṇaḥ | sa vā eṣa puruṣavidha eva |tasya puruṣavidhatām | anvayaṁ puruṣavidhaḥ |tasya yajureva śiraḥ | ṛgdakṣiṇaḥ pakṣaḥ | sāmottaraḥ pakṣaḥ| ādeśa ātmā | atharvāṅgirasaḥ pucchaṁ pratiṣṭhā |tadapyeṣa śloko bhavati ||

यतो वाचो निवर्तन्ते। अप्राप्य मनसा सह। आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान्‌। न बिभेति कदाचनेति।तस्यैष एव शारीर आत्मा। यः पूर्वस्य। तस्माद्वा एतस्मान्मनोमयात्‌। अन्योऽन्तर आत्मा विज्ञानमयः।तेनैष पूर्णः। स वा एष पुरुषविध एव।तस्य पुरुषविधताम्। अन्वयं पुरुषविधः। तस्य श्रद्धैव शिरः।ऋतं दक्षिणः पक्षः।सत्यमुत्तरः पक्षः। योग आत्मा। महः पुच्छं प्रतिष्ठा।तदप्येष श्लोको भवति॥

yato vāco nivartante | aprāpya manasā saha| ānandaṁ brahmaṇo vidvān | na bibheti kadācaneti |tasyaiṣa eva śārīra ātmā | yaḥ pūrvasya | tasmādvā etasmānmanomayāt | anyo'ntara ātmā vijñānamayaḥ |tenaiṣa pūrṇaḥ | sa vā eṣa puruṣavidha eva |tasya puruṣavidhatām| anvayaṁ puruṣavidhaḥ | tasya śraddhaiva śiraḥ |ṛtaṁ dakṣiṇaḥ pakṣaḥ |satyamuttaraḥ pakṣaḥ | yoga ātmā | mahaḥ pucchaṁ pratiṣṭhā |tadapyeṣa śloko bhavati ||

विज्ञानं यज्ञं तनुते। कर्माणि तनुतेऽपि च।विज्ञानं देवाः सर्वे।ब्रह्म ज्येष्ठमुपासते। विज्ञानं ब्रह्म चेद्वेद।तस्माच्चेन्न प्रमाद्यति। शरीरे पाप्मनो हित्वा।सर्वान् कामान् समश्नुत इति। तस्यैष एव शारीर आत्मा।यः पूर्वस्य। तस्माद्वा एतस्माद्विज्ञानमयात्। अन्योऽन्तर आत्माऽऽनन्दमयः तेनैष पूर्णः।स वा एष पुरुषविध एव। तस्य पुरुषविधताम्। अन्वयं पुरुषविधः। तस्य प्रियमेव शिरः। मोदो दक्षिणः पक्षः।प्रमोद उत्तरः पक्षः। आनन्द आत्मा। ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा।तदप्येष श्लोको भवति॥

vijñānaṁ yajñaṁ tanute | karmāṇi tanute'pi ca |vijñānaṁ devāḥ sarve |brahma jyeṣṭhamupāsate | vijñānaṁ brahma cedveda |tasmāccenna pramādyati | śarīre pāpmano hitvā |sarvān kāmān samaśnuta iti | tasyaiṣa eva śārīra ātmā |yaḥ pūrvasya | tasmādvā etasmādvijñānamayāt| anyo'ntara ātmā''nandamayaḥ tenaiṣa pūrṇaḥ |sa vā eṣa puruṣavidha eva | tasya puruṣavidhatām| anvayaṁ puruṣavidhaḥ | tasya priyameva śiraḥ | modo dakṣiṇaḥ pakṣaḥ pramoda uttaraḥ pakṣaḥ | ānanda ātmā | brahma pucchaṁ pratiṣṭhā |tadapyeṣa śloko bhavati ||

असन्नेव स भवति। असद् ब्रह्मेति वेद चेत्। अस्ति ब्रह्मेति चेद्वेद। सन्तमेनं ततो विदुरिति।तस्यैष एव शारीर आत्मा। यः पूर्वस्य। अथातोऽनुप्रश्नाः। उताविद्वानमुं लोकं प्रेत्य।कश्चन गच्छती३ उ। आहो विद्वानमुं लोकं प्रेत्य कश्चित्समश्नुता ३ उ। सोऽकामयत।बहु स्यां प्रजायेयेति। स तपोऽतप्यत। स तपस्तप्त्वा।इदं सर्वमसृजत। यदिदं किञ्च। तत् सृष्ट्वा तदेवानुप्राविशत्‌। तदनुप्रविश्य। सच्च त्यच्चाभवत्। निरुक्तं चानिरुक्तं च। निलयनं चानिलयनं च।विज्ञानं चाविज्ञानं च। सत्यं चानृतं च सत्यमभवत्‌।यदिदं किं च। तत्सत्यमित्याचक्षते।तदप्येष श्लोको भवति॥

asanneva sa bhavati | asad brahmeti veda cet| asti brahmeti cedveda | santamenaṁ tato viduriti |tasyaiṣa eva śārīra ātmā | yaḥ pūrvasya| athāto'nupraśnāḥ | utāvidvānamuṁ lokaṁ pretya kaścana gacchatī3 u| āho vidvānamuṁ lokaṁ pretya kaścitsamaśnutā 3 u | so'kāmayata |bahu syāṁ prajāyeyeti | sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā |idaṁ sarvamasṛjata | yadidaṁ kiñca | tat sṛṣṭvā tadevānuprāviśat | tadanupraviśya | sacca tyaccābhavat| niruktaṁ cāniruktaṁ ca | nilayanaṁ cānilayanaṁ ca |vijñānaṁ cāvijñānaṁ ca | satyaṁ cānṛtaṁ ca satyamabhavat |yadidaṁ kiṁ ca| tatsatyamityācakṣate |tadapyeṣa śloko bhavati||

असद् वा इदमग्र आसीत्‌। ततो वै सदजायत।तदात्मानं स्वयमकुरुत।तस्मात् तत्सुकृतमुच्यत इति।यद्वै तत्सुकृतम्‌। रसो वै सः। रसं ह्येवायं लब्ध्वानन्दी भवति। को ह्येवान्यात् कः प्राण्यात्‌। यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्‌।एष ह्येवानन्द याति।यदा ह्येवैष एतस्मिन्नदृश्येऽनात्म्येऽनिरुक्तेऽनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते। अथ सोऽभयं गतो भवति।यदा ह्येवैष एतस्मिन्नुदरमन्तरं कुरुते।थ तस्य भयं भवति। तत्वेव भयं विदुषो मन्वानस्य।तदप्येष श्लोको भवति॥

asad vā idamagra āsīt | tato vai sadajāyata |tadātmānaṁ svayamakuruta |tasmāt tatsukṛtamucyata iti |yadvai tatsukṛtam | raso vai saḥ| rasaṁ hyevāyaṁ labdhvānandī bhavati | ko hyevānyāt kaḥ prāṇyāt | yadeṣa ākāśa ānando na syāt |eṣa hyevānanda yāti |yadā hyevaiṣa etasminnadṛśye'nātmye'nirukte'nilayane'bhayaṁ pratiṣṭhāṁ vindate | atha so'bhayaṁ gato bhavati |yadā hyevaiṣa etasminnudaramantaraṁ kurute |tha tasya bhayaṁ bhavati | tatveva bhayaṁ viduṣo manvānasya |tadapyeṣa śloko bhavati||

भीषाऽस्माद्वातः पवते। भीषोदेति सूर्यः।भीषाऽस्मादग्निश्चेन्द्रश्च। मृत्युर्धावति पञ्चम इति।सैषाऽऽनन्दस्य मीमांसा भवति।युवा स्यात्साधुयुवाऽध्यायकः। आशिष्ठो दृढिष्ठो बलिष्ठः। तस्येयं पृथिवी सर्वा वित्तस्य पूर्णा स्यात्। स एको मानुष आनन्दाः। ते ये शतं मानुषा आनन्दाः। स एको मनुष्यगन्धर्वाणामानन्दः। श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य।ते ये शतं मनुष्यगन्धर्वाणामानन्दाः।स एको देवगन्धर्वाणामानन्दः। श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य।ते ये शतं देवगन्धर्वाणामानन्दाः।स एकः पितृणां चिरलोकलोकानामानन्दः।श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य। ते ये शतं पितृणां चिरलोकलोकानामानन्दाः।स एकः आजानजानां देवानामानन्दः। श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य।ते ये शतम् आजानजानां देवानामानन्दाः।स एकः कर्मदेवानां देवानामानन्दः। ये कर्मणा देवानपियन्ति। श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य।ते ये शतं कर्मदेवानां देवानामानन्दाः। स एको देवानामानन्दः। श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य।ते ये शतं देवानामानन्दाः। स एक इन्द्रस्यानन्दः। श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य। ते ये शतमिन्द्रस्यानन्दाः।स एको बृहस्पतेरानन्दः। श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य।ते ये शतं बृहस्पतेरानन्दाः। स एकः प्रजापतेरानन्दः।श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य। ते ये शतं प्रजापतेरानन्दाः।स एको ब्रह्मण आनन्दः। श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य॥ स यश्चायं पुरुषे। यश्चासावादित्ये। स एकः।स य एवंवित्‌। अस्माल्लोकात्प्रेत्य। एतमन्नमयमात्मानमुपसङ्क्रामति।एतं प्राणमयमात्मानमुपसङ्क्रामति। एतं मनोमयमात्मानमुपसङ्क्रामति।एतं विज्ञानमयमात्मानमुपसङ्क्रामति। एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रामति।तदप्येष श्लोको भवति॥

bhīṣā'smādvātaḥ pavate | bhīṣodeti sūryaḥ |bhīṣā'smādagniścendraśca | mṛtyurdhāvati pañcama iti |saiṣā''nandasya mīmāṁsā bhavati |yuvā syātsādhuyuvā'dhyāyakaḥ| āśiṣṭho dṛḍhiṣṭho baliṣṭhaḥ | tasyeyaṁ pṛthivī sarvā vittasya pūrṇā syāt| sa eko mānuṣa ānandāḥ | te ye śataṁ mānuṣā ānandāḥ| sa eko manuṣyagandharvāṇāmānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasya |te ye śataṁ manuṣyagandharvāṇāmānandāḥ |sa eko devagandharvāṇāmānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasya |te ye śataṁ devagandharvāṇāmānandāḥ |sa ekaḥ pitṛṇāṁ ciralokalokānāmānandaḥ |śrotriyasya cākāmahatasya | te ye śataṁ pitṛṇāṁ ciralokalokānāmānandāḥ |sa ekaḥ ājānajānāṁ devānāmānandaḥ| śrotriyasya cākāmahatasya |te ye śatam ājānajānāṁ devānāmānandāḥ |sa ekaḥ karmadevānāṁ devānāmānandaḥ | ye karmaṇā devānapiyanti | śrotriyasya cākāmahatasya |te ye śataṁ karmadevānāṁ devānāmānandāḥ | sa eko devānāmānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasya |te ye śataṁ devānāmānandāḥ | sa eka indrasyānandaḥ| śrotriyasya cākāmahatasya | te ye śatamindrasyānandāḥ |sa eko bṛhaspaterānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasya |te ye śataṁ bṛhaspaterānandāḥ | sa ekaḥ prajāpaterānandaḥ |śrotriyasya cākāmahatasya | te ye śataṁ prajāpaterānandāḥ |sa eko brahmaṇa ānandaḥ | śrotriyasya cākāmahatasya|| sa yaścāyaṁ puruṣe | yaścāsāvāditye |sa ekaḥ |sa ya evaṁvit | asmāllokātpretya | etamannamayamātmānamupasaṅkrāmati |etaṁ prāṇamayamātmānamupasaṅkrāmati | etaṁ manomayamātmānamupasaṅkrāmati |etaṁ vijñānamayamātmānamupasaṅkrāmati | etamānandamayamātmānamupasaṅkrāmati |tadapyeṣa śloko bhavati||

यतो वाचो निवर्तन्ते। अप्राप्य मनसा सह। आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान्। न बिभेति कुतश्चनेति। एतं ह वाव न तपति।किमहं साधु नाकरवम्‌। किमहं पापमकरवमिति।स य एवं विद्वानेते आत्मानं स्पृणुते।उभे ह्येवैष एते आत्मानं स्पृणुते। य एवं वेद। इत्युपनिषत्‌॥

yato vāco nivartante | aprāpya manasā saha| ānandaṁ brahmaṇo vidvān| na bibheti kutaścaneti | etaṁ ha vāva na tapati kimahaṁ sādhu nākaravam | kimahaṁ pāpamakaravamiti |sa ya evaṁ vidvānete ātmānaṁ spṛṇute |ubhe hyevaiṣa ete ātmānaṁ spṛṇute | ya evaṁ veda | ityupaniṣat||

भृगुर्वै वारुणिः। वरुणं पितरमुपससार। अधीहि भगवो ब्रह्मेति। तस्मा एतत् प्रोवाच। अन्नं प्राणं चक्षुः श्रोत्रं मनो वाचमिति।तं होवाच। यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते।येन जातानि जीवन्ति। यत् प्रयन्त्यभिसंविशन्ति। तद्विजिज्ञासस्व। तद्‌ ब्रह्मेति।स तपोऽतप्यत। स तपस्तप्त्वा॥

bhṛgurvai vāruṇiḥ | varuṇaṁ pitaramupasasāra| adhīhi bhagavo brahmeti | tasmā etat provāca| annaṁ prāṇaṁ cakṣuḥ śrotraṁ mano vācamiti |taṁ hovāca | yato vā imāni bhūtāni jāyante |yena jātāni jīvanti | yat prayantyabhisaṁviśanti | tadvijijñāsasva | tad brahmeti |sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā||

अन्नं ब्रह्मेति व्यजानात्‌। अन्नाद्‌ध्येव खल्विमानि भुतानि जायन्ते। अन्नेन जातानि जीवन्ति। अन्नं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति। तद्विज्ञाय।पुनरेव वरुणं पितरमुपससार। अधीहि भगवो ब्रह्मेति।तं होवाच। तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व। तपो ब्रह्मेति।स तपोऽतप्यत। स तपस्तप्त्वा॥

annaṁ brahmeti vyajānāt | annāddhyeva khalvimāni bhutāni jāyante | annena jātāni jīvanti| annaṁ prayantyabhisaṁviśantīti | tadvijñāya punareva varuṇaṁ pitaramupasasāra | adhīhi bhagavo brahmeti |taṁ hovāca | tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti |sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā||

प्राणो ब्रह्मेति व्यजानात्‌।प्राणाद्‌ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते।प्राणेन जातानि जीवन्ति। प्राणं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति।तद्विज्ञाय। पुनरेव वरुणं पितरमुपससार। अधीहि भगवो ब्रह्मेति। तं होवाच। तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व। तपो ब्रह्मेति।स तपोऽतप्यत। स तपस्तप्त्वा॥

prāṇo brahmeti vyajānāt prāṇāddhyeva khalvimāni bhūtāni jāyante prāṇena jātāni jīvanti | prāṇaṁ prayantyabhisaṁviśantīti |tadvijñāya | punareva varuṇaṁ pitaramupasasāra| adhīhi bhagavo brahmeti | taṁ hovāca | tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti |sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā||

मनो ब्रह्मेति व्यजानात्‌। मनसो ह्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते। मनसा जातानि जीवन्ति। मनः प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति। तद्विज्ञाय। पुनरेव वरुणं पितरमुपससार। अधीहि भगवो ब्रह्मेति। तं होवाच। तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व। तपो ब्रह्मेति। स तपोऽतप्यत। स तपस्तप्त्वा॥

mano brahmeti vyajānāt | manaso hyeva khalvimāni bhūtāni jāyante | manasā jātāni jīvanti | manaḥ prayantyabhisaṁviśantīti | tadvijñāya | punareva varuṇaṁ pitaramupasasāra | adhīhi bhagavo brahmeti | taṁ hovāca | tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti | sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā||

विज्ञानं ब्रह्मेति व्यजानात्‌।विज्ञानाद्‌ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते।विज्ञानेन जातानि जीवन्ति।विज्ञानं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति। तद्विज्ञाय।पुनरेव वरुणं पितरमुपससार। अधीहि भगवो ब्रह्मेति।तं होवाच। तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व। तपो ब्रह्मेति।स तपोऽतप्यत। स तपस्तप्त्वा॥

vijñānaṁ brahmeti vyajānāt |vijñānāddhyeva khalvimāni bhūtāni jāyante |vijñānena jātāni jīvanti |vijñānaṁ prayantyabhisaṁviśantīti | tadvijñāya punareva varuṇaṁ pitaramupasasāra | adhīhi bhagavo brahmeti |taṁ hovāca | tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti |sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā||

आनन्दो ब्रह्मेति व्यजानात्। आनन्दाध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते। आनन्देन जातानि जीवन्ति। आनन्दं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति।सैषा भार्गवी वारुणी विद्या। परमे व्योमन्प्रतिष्ठिता।स य एवं वेद प्रतितिष्ठति। अन्नवानन्नादो भवति। महान्भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन ंअहान्‌ कीर्त्या॥

ānando brahmeti vyajānāt| ānandādhyeva khalvimāni bhūtāni jāyante| ānandena jātāni jīvanti | ānandaṁ prayantyabhisaṁviśantīti |saiṣā bhārgavī vāruṇī vidyā | parame vyomanpratiṣṭhitā |sa ya evaṁ veda pratitiṣṭhati | annavānannādo bhavati| mahānbhavati prajayā paśubhirbrahmavarcasena ṁahān kīrtyā||

अन्नं न निन्द्यात्‌। तद् व्रतम्‌। प्राणो वा अन्नम्‌।शरीरमन्नादम्‌। प्राणे शरीरं प्रतिष्ठितम्‌। शरीरे प्राणः प्रतिष्ठितः। तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम्‌।स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति। अन्नवानन्नादो भवति। महान् भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन। महान्‌ कीर्त्या॥

annaṁ na nindyāt | tad vratam | prāṇo vā annam |śarīramannādam | prāṇe śarīraṁ pratiṣṭhitam | śarīre prāṇaḥ pratiṣṭhitaḥ | tadetadannamanne pratiṣṭhitam |sa ya etadannamanne pratiṣṭhitaṁ veda pratitiṣṭhati | annavānannādo bhavati| mahān bhavati prajayā paśubhirbrahmavarcasena | mahān kīrtyā ||

अन्नं न परिचक्षीत। तद् व्रतम्‌। आपो वा अन्नम्‌।ज्योतिरन्नादम्‌। अप्सु ज्योतिः प्रतिष्ठितम्‌। ज्योतिष्यापः प्रतिष्ठिताः। तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम्‌।स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति। अन्नवानन्नादो भवति। महान् भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन। महान् कीर्त्या॥

annaṁ na paricakṣīta | tad vratam | āpo vā annam jyotirannādam | apsu jyotiḥ pratiṣṭhitam | jyotiṣyāpaḥ pratiṣṭhitāḥ | tadetadannamanne pratiṣṭhitam |sa ya etadannamanne pratiṣṭhitaṁ veda pratitiṣṭhati | annavānannādo bhavati| mahān bhavati prajayā paśubhirbrahmavarcasena| mahān kīrtyā||

अन्नं बहु कुर्वीत। तद् व्रतम्‌। पृथिवी वा अन्नम्। आकाशोऽन्नादः। पृथिव्यामाकाशः प्रतिष्ठितः। आकाशे पृथिवी प्रतिष्ठिता।तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम्‌।स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति। अन्नवानन्नादो भवति। महान्भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन। महान् कीर्त्या॥

annaṁ bahu kurvīta | tad vratam | pṛthivī vā annam| ākāśo'nnādaḥ | pṛthivyāmākāśaḥ pratiṣṭhitaḥ | ākāśe pṛthivī pratiṣṭhitā |tadetadannamanne pratiṣṭhitam |sa ya etadannamanne pratiṣṭhitaṁ veda pratitiṣṭhati | annavānannādo bhavati| mahānbhavati prajayā paśubhirbrahmavarcasena | mahān kīrtyā||

न कञ्चन वसतौ प्रत्याचक्षीत। तद् व्रतम्‌।तस्माद्यया कया च विधया बह्वन्नं प्राप्नुयात्। अराध्यस्मा अन्नमित्याचक्षते।एतद्वै मुखतोऽन्नं राद्धम्। मुखतोऽस्मा अन्नं राध्यते। एतद् वा मध्यतोऽनं राद्धम्। मध्यतोऽस्मा अन्नं राध्यते।

na kañcana vasatau pratyācakṣīta | tad vratam |tasmādyayā kayā ca vidhayā bahvannaṁ prāpnuyāt| arādhyasmā annamityācakṣate |etadvai mukhato'nnaṁ rāddham| mukhato'smā annaṁ rādhyate| etad vā madhyato'naṁ rāddham| madhyato'smā annaṁ rādhyate |

य एवं वेद। योगक्षेम इति प्राणापानयोः।कर्मेति हस्तयोः। गतिरिति पादयोः। विमुक्तिरिति पायौ। इति मानुषीः समाज्ञाः।

ya evaṁ veda | yogakṣema iti prāṇāpānayoḥ karmeti hastayoḥ | gatiriti pādayoḥ | vimuktiriti pāyau | iti mānuṣīḥ samājñāḥ |

अथ दैवीः। तृप्तिरिति वृष्टौ। बलमिति बिद्युति यश इति पशुषु। ज्योतिरिति नक्षत्रेषु। प्रजातिरमृतमानन्द इत्युपस्थै। सर्वमित्याकाशे। तत्प्रतिष्ठेत्युपासीत। प्रतिष्ठावान् भवति। तन्मह इत्युपासीत। महान् भवति। तन्मन इत्युपासीत। मानवान् भवति। तन्नम इत्युपासीत। नम्यन्तेऽस्मै कामाः। तद् ब्रह्मोत्युपासीत। ब्रह्मवान् भवति। तद् ब्रह्मणः परिमर इत्युपासीत। पर्र्येणं भ्रियन्ते द्विषन्तः सपत्नाः। परि येऽप्रिया भातृब्याः। स यश्वायं पुरुषे। यश्वासावादित्ये। स एकः॥

atha daivīḥ | tṛptiriti vṛṣṭau | balamiti bidyuti yaśa iti paśuṣu | jyotiriti nakṣatreṣu | prajātiramṛtamānanda ityupasthai | sarvamityākāśe | tatpratiṣṭhetyupāsīta | pratiṣṭhāvān bhavati | tanmaha ityupāsīta | mahān bhavati | tanmana ityupāsīta | mānavān bhavati | tannama ityupāsīta | namyante'smai kāmāḥ | tad brahmotyupāsīta | brahmavān bhavati | tad brahmaṇaḥ parimara ityupāsīta | parryeṇaṁ bhriyante dviṣantaḥ sapatnāḥ | pari ye'priyā bhātṛbyāḥ | sa yaśvāyaṁ puruṣe | yaśvāsāvāditye | sa ekaḥ ||

स य एवंवित्‌। अस्माल्लोकात् प्रेत्य। एतमन्नमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य।एतं प्राणमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य। एतं मनोमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य। एतं विज्ञानमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य। एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य। इमाँल्लोकन्कामान्नी कामरूप्यनुसञ्चरन्‌।एतत्‌ साम गायन्नास्ते। हा ३ वु हा ३ वु हा ३ वु

sa ya evaṁvit | asmāllokāt pretya| etamannamayamātmānamupasaṅkramya |etaṁ prāṇamayamātmānamupasaṅkramya | etaṁ manomayamātmānamupasaṅkramya | etaṁ vijñānamayamātmānamupasaṅkramya | etamānandamayamātmānamupasaṅkramya | imāllokankāmānnī kāmarūpyanusañcaran |etat sāma gāyannāste | hā 3 vu hā 3 vu hā 3 vu

अहमन्नमहमन्नमहमन्नम्। अहमन्नादो२ऽहमन्नादो२आहमन्नादः। अहं श्लोककृदहं श्लोककृदहं श्लोककृत्। अहमस्मि प्रथमजा ऋता३स्य।पूर्वं देवेभ्योऽमृतस्य ना३भायि।यो मा ददाति स इदेव मा३वाः। अहमन्नमन्नमदन्तमा३द्मि। अहं विश्वं भुवनमभ्यभवा३म्‌।सुवर्न ज्योतीः। य एवं वेद। इत्युपनिषत्‌॥

ahamannamahamannamahamannam| ahamannādo2'hamannādo2āhamannādaḥ| ahaṁ ślokakṛdahaṁ ślokakṛdahaṁ ślokakṛt| ahamasmi prathamajā ṛtā3sya pūrvaṁ devebhyo'mṛtasya nā3bhāyi |yo mā dadāti sa ideva mā3vāḥ| ahamannamannamadantamā3dmi| ahaṁ viśvaṁ bhuvanamabhyabhavā3m |suvarna jyotīḥ | ya evaṁ veda | ityupaniṣat||