Kundika Upanishad

ब्रह्मचर्याश्रमे क्षीणे गुरुशुश्रूषणे रतः । वेदानधीत्यानुज्ञात उच्यते गुरुणाश्रमी ॥

brahmacaryāśrame kṣīṇe guruśuśrūṣaṇe rataḥ । vedānadhītyānujñāta ucyate guruṇāśramī ॥

दारमाहृत्य सदशमग्निमाधाय शक्तितः । ब्राह्मीमिष्टिं यजेत्तासामहोरात्रेण निर्वपेत् ॥

dāramāhṛtya sadaśamagnimādhāya śaktitaḥ । brāhmīmiṣṭiṃ yajettāsāmahorātreṇa nirvapet ॥

संविभज्य सुतानर्थे ग्राम्यकामान्विसृज्य च। संचरन्वनमार्गेण शुचौ देशे परिभ्रमन् ॥

saṃvibhajya sutānarthe grāmyakāmānvisṛjya ca। saṃcaranvanamārgeṇa śucau deśe paribhraman ॥

वायुभक्षोऽम्बुभक्षो वा विहितैः कन्दमूलकैः।स्वशरीरे समाप्याथ पृथिव्यां नाश्रु पातयेत् ।।

vāyubhakṣo'mbubhakṣo vā vihitaiḥ kandamūlakaiḥ।svaśarīre samāpyātha pṛthivyāṃ nāśru pātayet ।।

सह तेनैव पुरुषः कथं संन्यस्त उच्यते । सनामधेयो यस्मिस्तु कथं संन्यस्त उच्यते ॥

saha tenaiva puruṣaḥ kathaṃ saṃnyasta ucyate । sanāmadheyo yasmistu kathaṃ saṃnyasta ucyate ॥

तस्मात्फलविशुद्धाङ्गी संन्यासं संहितात्मनाम्। अग्निवर्णं विनिष्क्रम्य वानप्रस्थं प्रपद्यते ।।

tasmātphalaviśuddhāṅgī saṃnyāsaṃ saṃhitātmanām। agnivarṇaṃ viniṣkramya vānaprasthaṃ prapadyate ।।

लोकवद्धार्ययाऽऽसक्तो वनं गच्छति संयतः। संत्यक्त्वा संसृतिसुखमनुतिष्ठति किं मुधा ॥

lokavaddhāryayā''sakto vanaṃ gacchati saṃyataḥ। saṃtyaktvā saṃsṛtisukhamanutiṣṭhati kiṃ mudhā ॥

किंवा दुःखमनुस्मृत्य भोगांस्त्यजति चोच्छ्तिान्। गर्भवासभयाद्भीतः शीतोष्णाभ्यां तथैव च।।

kiṃvā duḥkhamanusmṛtya bhogāṃstyajati cocchtiān। garbhavāsabhayādbhītaḥ śītoṣṇābhyāṃ tathaiva ca।।

गुह्यं प्रवेष्टमिच्छामि परं पदमनामयमिति। संन्यस्याग्निमपुनरावर्तनं यन्मृत्युर्जायमावहमिति । अथाध्यात्ममन्त्राञ्जपेत् । दीक्षामुपेयात्काषायबासाः। कक्षोपस्थलोमानि वर्जयेत् । ऊर्ध्वबाहुर्विमुक्तमार्गों भवति। अनिकेतश्चरेद्भिक्षिाशी। निदिध्यासनं दध्यात्। पवित्रं धारयेजन्तुसंरक्षणार्थम्। तदपि श्लोका भवन्ति। कुण्डिकां चमसं शिक्यं त्रिविष्टपमुपानहौ। शीतोपघातिनीं कन्थां कौपीनाच्छादनं तथा ॥

guhyaṃ praveṣṭamicchāmi paraṃ padamanāmayamiti। saṃnyasyāgnimapunarāvartanaṃ yanmṛtyurjāyamāvahamiti । athādhyātmamantrāñjapet । dīkṣāmupeyātkāṣāyabāsāḥ। kakṣopasthalomāni varjayet । ūrdhvabāhurvimuktamārgoṃ bhavati। aniketaścaredbhikṣiāśī। nididhyāsanaṃ dadhyāt। pavitraṃ dhārayejantusaṃrakṣaṇārtham। tadapi ślokā bhavanti। kuṇḍikāṃ camasaṃ śikyaṃ triviṣṭapamupānahau। śītopaghātinīṃ kanthāṃ kaupīnācchādanaṃ tathā ॥

पवित्रं स्नानशाटीं च उत्तरासङ्गमेव च। अतोऽतिरिक्तं यत्किंचित्सर्वं तद्वर्जयेद्यतिः ॥

pavitraṃ snānaśāṭīṃ ca uttarāsaṅgameva ca। ato'tiriktaṃ yatkiṃcitsarvaṃ tadvarjayedyatiḥ ॥

नदीपुलिनशायी स्याद्देवागारेषु बाह्यतः । नात्यर्थं सुखदुःखाभ्यां शरीरमुपतापयेत्॥

nadīpulinaśāyī syāddevāgāreṣu bāhyataḥ । nātyarthaṃ sukhaduḥkhābhyāṃ śarīramupatāpayet॥

स्नानं पानं तथा शौचमद्भिः पूताभिराचरेत्। स्तूयमानो न तुष्येत निन्दितो न शपेत्परान्॥

snānaṃ pānaṃ tathā śaucamadbhiḥ pūtābhirācaret। stūyamāno na tuṣyeta nindito na śapetparān॥

भिक्षादिवैदलं पात्रं स्नानद्रव्यमवारितम् । एवं वृत्तिमुपासीनो यतेन्द्रियो जपेत्सदा ॥

bhikṣādivaidalaṃ pātraṃ snānadravyamavāritam । evaṃ vṛttimupāsīno yatendriyo japetsadā ॥

विश्वाय मनुसंयोगं मनसा भावयेत्सुधीः । आकाशाद्वायुर्वायोर्ज्योतिर्ज्योतिष आपोऽद्भयः पृथिवी। एतेषां भूतानां ब्रह्म प्रपद्ये। अजरममरमक्षरमव्ययं प्रपद्ये। मय्यखण्डसुखाम्भोधौ बहुधा विश्ववीचयः । उत्पद्यन्ते विलीयन्ते मायामारुतविभ्रमात्॥

viśvāya manusaṃyogaṃ manasā bhāvayetsudhīḥ । ākāśādvāyurvāyorjyotirjyotiṣa āpo'dbhayaḥ pṛthivī। eteṣāṃ bhūtānāṃ brahma prapadye। ajaramamaramakṣaramavyayaṃ prapadye। mayyakhaṇḍasukhāmbhodhau bahudhā viśvavīcayaḥ । utpadyante vilīyante māyāmārutavibhramāt॥

न मे देहेन संबन्धो मेघेनेव विहायसः। अतः कुतो मे तद्धर्मा जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिषु ॥

na me dehena saṃbandho megheneva vihāyasaḥ। ataḥ kuto me taddharmā jāgratsvapnasuṣuptiṣu ॥

आकाशवकल्पविदूरगोऽहमादित्यवद्भास्यविलक्षणोऽहम्। अहार्यवन्नित्यविनिश्चलोऽहमम्भोधिवत्पारविवर्जितोऽहम् ॥

ākāśavakalpavidūrago'hamādityavadbhāsyavilakṣaṇo'ham। ahāryavannityaviniścalo'hamambhodhivatpāravivarjito'ham ॥