Yogachudamani Upanishad

योगचूडामणिं वक्ष्ये योगिनां हितकाम्यया। कैवल्यसिद्धिदं गूढं सेवितं योगवित्तमैः ॥

yogacūḍāmaṇiṃ vakṣye yogināṃ hitakāmyayā। kaivalyasiddhidaṃ gūḍhaṃ sevitaṃ yogavittamaiḥ ॥

आसनं प्राणसंरोधः प्रत्याहारश्च धारणा। ध्यानं समाधिरेतानि योगाङ्गानि भवन्ति षट् ॥

āsanaṃ prāṇasaṃrodhaḥ pratyāhāraśca dhāraṇā। dhyānaṃ samādhiretāni yogāṅgāni bhavanti ṣaṭ ॥

एकं सिद्धासनं प्रोक्तं द्वितीयं कमलासनम् । षट्चक्रं षोडशाधारं त्रिलक्ष्यं व्योमपञ्चकम् ॥

ekaṃ siddhāsanaṃ proktaṃ dvitīyaṃ kamalāsanam । ṣaṭcakraṃ ṣoḍaśādhāraṃ trilakṣyaṃ vyomapañcakam ॥

स्वदेहे यो न जानाति तस्य सिद्धिः कथं भवेत्। चतुर्दलं स्यादाधारं स्वाधिष्ठानं च षड्दलम् ।।

svadehe yo na jānāti tasya siddhiḥ kathaṃ bhavet। caturdalaṃ syādādhāraṃ svādhiṣṭhānaṃ ca ṣaḍdalam ।।

नाभौ दशदलं पद्मं हृदये द्वादशारकम् । षोडशारं विशुद्धाख्यं भ्रूमध्ये द्विदलं तथा ।।

nābhau daśadalaṃ padmaṃ hṛdaye dvādaśārakam । ṣoḍaśāraṃ viśuddhākhyaṃ bhrūmadhye dvidalaṃ tathā ।।

सहस्त्रदलसंख्यातं ब्रह्मरन्ध्रे महापथि । आधारं प्रथमं चक्रं स्वाधिष्ठानं द्वितीयकम् ॥

sahastradalasaṃkhyātaṃ brahmarandhre mahāpathi । ādhāraṃ prathamaṃ cakraṃ svādhiṣṭhānaṃ dvitīyakam ॥

योनिस्थान द्वयोर्मध्ये कामरूपं निगद्यते । कामाख्यं तु गुदस्थाने पङ्कजं तु चतुर्दलम् ॥

yonisthāna dvayormadhye kāmarūpaṃ nigadyate । kāmākhyaṃ tu gudasthāne paṅkajaṃ tu caturdalam ॥

तन्मध्ये प्रोच्यते योनिः कामाख्या सिद्धवन्दिता । तस्य मध्ये महालिङ्गं पश्चिमाभिमुखं स्थितम् ॥

tanmadhye procyate yoniḥ kāmākhyā siddhavanditā । tasya madhye mahāliṅgaṃ paścimābhimukhaṃ sthitam ॥

नाभौ तु मणिवद्बिम्बं यो जानाति स योगवित् । तप्तचामीकराभासं तडिल्लेखेव विस्फुरत् ॥

nābhau tu maṇivadbimbaṃ yo jānāti sa yogavit । taptacāmīkarābhāsaṃ taḍillekheva visphurat ॥

त्रिकोणं तत्पुरं वह्नेरधोमेढ्रात्प्रतिष्ठितम्। समाधौ परमं ज्योतिरनन्तं विश्वतोमुखम् ॥

trikoṇaṃ tatpuraṃ vahneradhomeḍhrātpratiṣṭhitam। samādhau paramaṃ jyotiranantaṃ viśvatomukham ॥

तस्मिन्दृष्टे महायोगे यातायातो न विद्यते । स्वशब्देन भवेत्प्राणः स्वाधिष्ठानं तदाश्रयः ।।

tasmindṛṣṭe mahāyoge yātāyāto na vidyate । svaśabdena bhavetprāṇaḥ svādhiṣṭhānaṃ tadāśrayaḥ ।।

स्वाधिष्ठाना श्रयादस्मान्मेढ्रमेवाभिधीयते । तन्तुना मणिवत्प्रोतो योऽत्र कन्दः सुषुम्नया ॥

svādhiṣṭhānā śrayādasmānmeḍhramevābhidhīyate । tantunā maṇivatproto yo'tra kandaḥ suṣumnayā ॥

तन्नाभिमण्डले चक्रं प्रोच्यते मणिपूरकम् । द्वादशारे महाचक्रे पुण्यपापविवर्जिते ॥

tannābhimaṇḍale cakraṃ procyate maṇipūrakam । dvādaśāre mahācakre puṇyapāpavivarjite ॥

तावज्जीवो भ्रमत्येवं यावत्तत्त्वं न विन्दति। ऊर्ध्वं मेढ्रादधो नाभेः कन्दे योनिः खगाण्डवत्॥

tāvajjīvo bhramatyevaṃ yāvattattvaṃ na vindati। ūrdhvaṃ meḍhrādadho nābheḥ kande yoniḥ khagāṇḍavat॥

तत्र नाडयः समुत्पन्नाः सहस्त्राणां द्विसप्ततिः । तेषु नाडीसहस्त्रेषु द्विसप्ततिरुदाहृता ॥

tatra nāḍayaḥ samutpannāḥ sahastrāṇāṃ dvisaptatiḥ । teṣu nāḍīsahastreṣu dvisaptatirudāhṛtā ॥

प्रधानाः प्राणवाहिन्यो भूयस्तासु दश स्मृताः । इडा च पिङ्गला चैव सुषम्ना च तृतीयगा॥

pradhānāḥ prāṇavāhinyo bhūyastāsu daśa smṛtāḥ । iḍā ca piṅgalā caiva suṣamnā ca tṛtīyagā॥

गान्धारी हस्तिजिह्वा च पूषा चैव यशस्विनी। अलम्बुसा कुहूशचैव शङ्खिनी दशमी स्मृता ॥

gāndhārī hastijihvā ca pūṣā caiva yaśasvinī। alambusā kuhūśacaiva śaṅkhinī daśamī smṛtā ॥

एतन्नाडीमहाचक्रं ज्ञातव्यं योगिभिः सदा । इडा वामे स्थिता भागे दक्षिणे पिङ्गला स्थिता ॥

etannāḍīmahācakraṃ jñātavyaṃ yogibhiḥ sadā । iḍā vāme sthitā bhāge dakṣiṇe piṅgalā sthitā ॥

सुषुम्ना मध्यदेशे तु गान्धारी वामचक्षुषि। दक्षिणे हस्तिजिह्वा च पूषा कर्णे च दक्षिणे॥

suṣumnā madhyadeśe tu gāndhārī vāmacakṣuṣi। dakṣiṇe hastijihvā ca pūṣā karṇe ca dakṣiṇe॥

यशस्विनी वामकर्णे चानने चाप्यलम्बुसा। कुहूश्च लिङ्गदेशे तु मूलस्थाने तु शङ्खिनी ॥

yaśasvinī vāmakarṇe cānane cāpyalambusā। kuhūśca liṅgadeśe tu mūlasthāne tu śaṅkhinī ॥