Bhavan Upanishad

श्रीगुरुः सर्वकारणभूता शक्तिः ॥

śrīguruḥ sarvakāraṇabhūtā śaktiḥ ॥

केन नवरन्ध्ररूपो देहः। नवशक्तिरूपं श्रीचक्रम। वाराही पितृरूपा। कुरुकुल्ला बलिदेवता माता। पुरुषार्थाः सागराः। देहो नवरत्नद्वीपः। आधारनवकमुद्रा: शक्तयः। त्वगादिसप्तधातुभिर-नेकैः संयुक्ताः संकल्पाः कल्पतरवः। तेज: कल्पकोद्यानम्।रसनया भाव्यमाना मधुराम्लतिक्त-कटुकषायलवणभेदाः षड्रसाः षडृतवः । क्रियाशक्तिः पीठम्। कुण्डलिनी ज्ञानशक्तिर्गृहम्। इच्छाशक्तिर्महात्रिपुरसुन्दरी। ज्ञाता होता ज्ञानमग्निः ज्ञेयं हविः। ज्ञातृज्ञानज्ञेयानामभेदभावनं श्रीचक्रपूजनम्। नियतिसहिताः श्रृङ्गारादयो नव रसा अणिमादयः। कामक्रोधलोभमोहमद-मात्सर्यपुण्यपापमया ब्राह्मयाद्यष्टशक्तयः । पृथिव्यप्तेजोवाय्वाकाशश्रोत्रत्वक्चक्षुर्जिह्वाघ्राणवा-क्पाणिपादपायूपस्थमनोविकाराः षोडश शक्तयः । वचनादानगमनविसर्गानन्दहानोपेक्षाबुद्धयो-ऽनङ्गकुसुमादिशक्तयोऽष्टौ। अलम्बुसा कुहूर्विश्वोदरी वरुणा हस्तिजिह्वा यशस्वत्यश्विनी गान्धारी पूषा शङ्खिनी सरस्वतीडा पिङ्गला सुषुम्ना चेति चतुर्दश नाड्यः। सर्वसंक्षोभिण्यादिचतुर्दशारगा देवताः। प्राणापानव्यानोदानसमाननागकूर्मकृकरदेवदत्तधनंजया इति दश वायवः । सर्वसिद्धि-प्रदा देव्यो बहिर्दशारगा देवताः। एतद्वायुदशकसंसर्गोपाथिभेदेन रेचकपूरकशोषकदाहक-प्लावका अमृतमिति प्राणमुख्यत्वेन पञ्चविधोऽस्ति । क्षारको दारकः क्षोभको मोहको जृम्भक इत्यपालनमुख्यत्वेन पञ्चविधोऽस्ति । तेन मनुष्याणां मोहको दाहको भक्ष्यभोज्यलेह्यचोष्यपेया-त्मकं चतुर्विधमन्नं पाचयति। एता दश वह्निकलाः सर्वात्वाद्यन्तर्दशारगा देवताः। शीतोष्णसुखदुःखेच्छासत्त्वरजस्तमोगुणा वशिन्यादिशक्तयोऽष्टौ। शब्दस्पर्शरूपरसगन्धाः पञ्चतन्मात्राः पञ्च पुष्पबाणा मन इक्षुधनुः। वश्यो बाणो रागः पाशः। द्वेषोऽङ्कुशः। अव्यक्तमहत्तत्त्वमहदहंकार इति कामेश्वरीवज्नेश्वरीभगमालिन्योऽन्तस्त्रिकोणाग्नगा देवताः । पञ्चदशतिथिरूपेण कालस्य परिणामावलोकनस्थितिः पञ्चदश नित्या श्रद्धानुरूपाधिदेवता। तयोः कामेश्वरी सदानन्दघना परिपूर्णस्वात्मैक्यरूपा देवता ।।

kena navarandhrarūpo dehaḥ। navaśaktirūpaṃ śrīcakrama। vārāhī pitṛrūpā। kurukullā balidevatā mātā। puruṣārthāḥ sāgarāḥ। deho navaratnadvīpaḥ। ādhāranavakamudrā: śaktayaḥ। tvagādisaptadhātubhira-nekaiḥ saṃyuktāḥ saṃkalpāḥ kalpataravaḥ। teja: kalpakodyānam।rasanayā bhāvyamānā madhurāmlatikta-kaṭukaṣāyalavaṇabhedāḥ ṣaḍrasāḥ ṣaḍṛtavaḥ । kriyāśaktiḥ pīṭham। kuṇḍalinī jñānaśaktirgṛham। icchāśaktirmahātripurasundarī। jñātā hotā jñānamagniḥ jñeyaṃ haviḥ। jñātṛjñānajñeyānāmabhedabhāvanaṃ śrīcakrapūjanam। niyatisahitāḥ śrṛṅgārādayo nava rasā aṇimādayaḥ। kāmakrodhalobhamohamada-mātsaryapuṇyapāpamayā brāhmayādyaṣṭaśaktayaḥ । pṛthivyaptejovāyvākāśaśrotratvakcakṣurjihvāghrāṇavā-kpāṇipādapāyūpasthamanovikārāḥ ṣoḍaśa śaktayaḥ । vacanādānagamanavisargānandahānopekṣābuddhayo-'naṅgakusumādiśaktayo'ṣṭau। alambusā kuhūrviśvodarī varuṇā hastijihvā yaśasvatyaśvinī gāndhārī pūṣā śaṅkhinī sarasvatīḍā piṅgalā suṣumnā ceti caturdaśa nāḍyaḥ। sarvasaṃkṣobhiṇyādicaturdaśāragā devatāḥ। prāṇāpānavyānodānasamānanāgakūrmakṛkaradevadattadhanaṃjayā iti daśa vāyavaḥ । sarvasiddhi-pradā devyo bahirdaśāragā devatāḥ। etadvāyudaśakasaṃsargopāthibhedena recakapūrakaśoṣakadāhaka-plāvakā amṛtamiti prāṇamukhyatvena pañcavidho'sti । kṣārako dārakaḥ kṣobhako mohako jṛmbhaka ityapālanamukhyatvena pañcavidho'sti । tena manuṣyāṇāṃ mohako dāhako bhakṣyabhojyalehyacoṣyapeyā-tmakaṃ caturvidhamannaṃ pācayati। etā daśa vahnikalāḥ sarvātvādyantardaśāragā devatāḥ। śītoṣṇasukhaduḥkhecchāsattvarajastamoguṇā vaśinyādiśaktayo'ṣṭau। śabdasparśarūparasagandhāḥ pañcatanmātrāḥ pañca puṣpabāṇā mana ikṣudhanuḥ। vaśyo bāṇo rāgaḥ pāśaḥ। dveṣo'ṅkuśaḥ। avyaktamahattattvamahadahaṃkāra iti kāmeśvarīvajneśvarībhagamālinyo'ntastrikoṇāgnagā devatāḥ । pañcadaśatithirūpeṇa kālasya pariṇāmāvalokanasthitiḥ pañcadaśa nityā śraddhānurūpādhidevatā। tayoḥ kāmeśvarī sadānandaghanā paripūrṇasvātmaikyarūpā devatā ।।

सलिलमिति सौहित्यकारणं सत्त्वं । कर्तव्यमकर्तव्यमिति भावनायुक्त उपचारः। अस्ति नास्तीति कर्तव्यता उपचारः। बाह्याभ्यन्त:करणानां रूपग्रहणयोग्यताऽस्त्वित्यावाहनम्। तस्य वाह्याभ्यन्तःकरणानामेकरूपविषयग्रहणमासनम्। रक्तशुक्लपदैकीकरणं पाद्यम्। उज्ज्वलदा-मोदानन्दासनदानमर्घ्यम्। स्वच्छं स्वत:सिद्धमित्याचमनीयम्। चिच्चन्द्रमयीति सर्वाङ्गस्त्रवणं स्नानम्। चिदग्निस्वरूपपरमानन्दशक्तिस्फुरणं वस्त्रम्। प्रत्येकं सप्तविंशतिधा भिन्नत्वेनेच्छाज्ञान-क्रियात्मकब्रह्मग्रन्थिमद्रसतन्तुब्रह्मनाडी ब्रह्मसूत्रम्। स्वव्यतिरिक्तवस्तुसङ्गरहितस्मरणं विभूषणम्। स्वच्छस्वपरिपूर्णतास्मरणं गन्धः । समस्तविषयाणां मनसः स्थैर्येणानुसंधानं कुसुमम् । तेषामेव सर्वदा स्वीकरणं धूपः । पवनावच्छिन्नोर्ध्वग्वलनसच्चिदुल्काकाशदेहो दीपः । समस्तयाताया-तवर्ज्यं नैवेद्यम् । अवस्थात्रयाणामेकीकरणं ताम्बूलम्। मूलाधारादाब्रह्मरन्ध्रपर्यन्तं ब्रह्मरन्ध्रादा-मूलाधारपर्यन्तं गतागतरूपेण प्रादक्षिण्यम्। तुर्यावस्था नमस्कारः । देहशून्यप्रमातृतानिमज्जनं बलिहरणम्। सत्यमस्ति कर्तव्यमकर्तव्यमौदासीन्यनित्यात्मविलापनं होमः। स्वयं तत्पादुका-निमज्जनं परिपूर्णध्यानम्॥

salilamiti sauhityakāraṇaṃ sattvaṃ । kartavyamakartavyamiti bhāvanāyukta upacāraḥ। asti nāstīti kartavyatā upacāraḥ। bāhyābhyanta:karaṇānāṃ rūpagrahaṇayogyatā'stvityāvāhanam। tasya vāhyābhyantaḥkaraṇānāmekarūpaviṣayagrahaṇamāsanam। raktaśuklapadaikīkaraṇaṃ pādyam। ujjvaladā-modānandāsanadānamarghyam। svacchaṃ svata:siddhamityācamanīyam। ciccandramayīti sarvāṅgastravaṇaṃ snānam। cidagnisvarūpaparamānandaśaktisphuraṇaṃ vastram। pratyekaṃ saptaviṃśatidhā bhinnatvenecchājñāna-kriyātmakabrahmagranthimadrasatantubrahmanāḍī brahmasūtram। svavyatiriktavastusaṅgarahitasmaraṇaṃ vibhūṣaṇam। svacchasvaparipūrṇatāsmaraṇaṃ gandhaḥ । samastaviṣayāṇāṃ manasaḥ sthairyeṇānusaṃdhānaṃ kusumam । teṣāmeva sarvadā svīkaraṇaṃ dhūpaḥ । pavanāvacchinnordhvagvalanasaccidulkākāśadeho dīpaḥ । samastayātāyā-tavarjyaṃ naivedyam । avasthātrayāṇāmekīkaraṇaṃ tāmbūlam। mūlādhārādābrahmarandhraparyantaṃ brahmarandhrādā-mūlādhāraparyantaṃ gatāgatarūpeṇa prādakṣiṇyam। turyāvasthā namaskāraḥ । dehaśūnyapramātṛtānimajjanaṃ baliharaṇam। satyamasti kartavyamakartavyamaudāsīnyanityātmavilāpanaṃ homaḥ। svayaṃ tatpādukā-nimajjanaṃ paripūrṇadhyānam॥

एवं मुहूर्तत्रयं भावनापरो जीवन्मुक्तो भवति। तस्य देवतात्मैक्यसिद्धिः। चिन्तितकार्याण्य-यत्नेन सिद्धयन्ति। स एव शिवयोगीति कथ्यते ॥

evaṃ muhūrtatrayaṃ bhāvanāparo jīvanmukto bhavati। tasya devatātmaikyasiddhiḥ। cintitakāryāṇya-yatnena siddhayanti। sa eva śivayogīti kathyate ॥