The Chapter on Samadhi

अथ योगानुशासनम् ॥ १.१॥

atha yogānuśāsanam .. 1.1..

योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः ॥ १.२॥

yogaścittavṛttinirodhaḥ .. 1.2..

तदा द्रष्टुः स्वरूपेऽवस्थानम् ॥ १.३॥

tadā draṣṭuḥ svarūpe’vasthānam .. 1.3..

वृत्तिसारूप्यमितरत्र ॥ १.४॥

vṛttisārūpyamitaratra .. 1.4..

वृत्तयः पञ्चतय्यः क्लिष्टाऽक्लिष्टाः ॥ १.५॥

vṛttayaḥ pañcatayyaḥ kliṣṭā’kliṣṭāḥ .. 1.5..

प्रमाणविपर्ययविकल्पनिद्रास्मृतयः ॥ १.६॥

pramāṇaviparyayavikalpanidrāsmṛtayaḥ .. 1.6..

प्रत्यक्षानुमानागमाः प्रमाणानि ॥ १.७॥

pratyakṣānumānāgamāḥ pramāṇāni .. 1.7..

विपर्ययो मिथ्याज्ञानमतद्रूपप्रतिष्ठम् ॥ १.८॥

viparyayo mithyājñānamatadrūpapratiṣṭham .. 1.8..

शब्दज्ञानानुपाती वस्तुशून्यो विकल्पः ॥ १.९॥

śabdajñānānupātī vastuśūnyo vikalpaḥ .. 1.9..

अभावप्रत्ययालम्बना वृत्तिर्निद्रा ॥ १.१०॥

abhāvapratyayālambanā vṛttirnidrā .. 1.10..

अनुभूतविषयासंप्रमोषः स्मृतिः ॥ १.११॥

anubhūtaviṣayāsaṃpramoṣaḥ smṛtiḥ .. 1.11..

अभ्यासवैराग्याभ्यां तन्निरोधः ॥ १.१२॥

abhyāsavairāgyābhyāṃ tannirodhaḥ .. 1.12..

तत्र स्थितौ यत्नोऽभ्यासः ॥ १.१३॥

tatra sthitau yatno’bhyāsaḥ .. 1.13..

स तु दीर्घकालनैरन्तर्यसत्कारासेवितो दृढभूमिः ॥ १.१४॥

sa tu dīrghakālanairantaryasatkārāsevito dṛḍhabhūmiḥ .. 1.14..

दृष्टानुश्रविकविषयवितृष्णस्य वशीकारसंज्ञा वैराग्यम् ॥ १.१५॥

dṛṣṭānuśravikaviṣayavitṛṣṇasya vaśīkārasaṃjñā vairāgyam .. 1.15..

तत्परं पुरुषख्यातेर्गुणवैतृष्ण्यम् ॥ १.१६॥

tatparaṃ puruṣakhyāterguṇavaitṛṣṇyam .. 1.16..

वितर्कविचारानन्दास्मितारूपानुगमात् संप्रज्ञातः ॥ १.१७॥

vitarkavicārānandāsmitārūpānugamāt saṃprajñātaḥ .. 1.17..

विरामप्रत्ययाभ्यासपूर्वः संस्कारशेषोऽन्यः ॥ १.१८॥

virāmapratyayābhyāsapūrvaḥ saṃskāraśeṣo’nyaḥ .. 1.18..

भवप्रत्ययो विदेहप्रकृतिलयानाम् ॥ १.१९॥

bhavapratyayo videhaprakṛtilayānām .. 1.19..

श्रद्धावीर्यस्मृतिसमाधिप्रज्ञापूर्वक इतरेषाम् ॥ १.२०॥

śraddhāvīryasmṛtisamādhiprajñāpūrvaka itareṣām .. 1.20..

तीव्रसंवेगानामासन्नः ॥ १.२१॥

tīvrasaṃvegānāmāsannaḥ .. 1.21..

मृदुमध्याधिमात्रत्वात् ततोऽपि विशेषः ॥ १.२२॥

mṛdumadhyādhimātratvāt tato’pi viśeṣaḥ .. 1.22..

ईश्वरप्रणिधानाद्वा ॥ १.२३॥

īśvarapraṇidhānādvā .. 1.23..

क्लेशकर्मविपाकाशयैरपरामृष्टः पुरुषविशेष ईश्वरः ॥ १.२४॥

kleśakarmavipākāśayairaparāmṛṣṭaḥ puruṣaviśeṣa īśvaraḥ .. 1.24..

तत्र निरतिशयं सार्वज्ञबीजम् ॥ १.२५॥

tatra niratiśayaṃ sārvajñabījam .. 1.25..

स पूर्वेषामपि गुरुः कालेनानवच्छेदात् ॥ १.२६॥

sa pūrveṣāmapi guruḥ kālenānavacchedāt .. 1.26..

तस्य वाचकः प्रणवः ॥ १.२७॥

tasya vācakaḥ praṇavaḥ .. 1.27..

तज्जपस्तदर्थभावनम् ॥ १.२८॥

tajjapastadarthabhāvanam .. 1.28..

ततः प्रत्यक्चेतनाधिगमोऽप्यन्तरायाभावश्च ॥ १.२९॥

tataḥ pratyakcetanādhigamo’pyantarāyābhāvaśca .. 1.29..

व्याधिस्त्यानसंशयप्रमादालस्याविरति- भ्रान्तिदर्शनालब्धभूमिकत्वानवस्थितत्वानि चित्तविक्षेपास्तेऽन्तरायाः ॥ १.३०॥

vyādhistyānasaṃśayapramādālasyāvirati- bhrāntidarśanālabdhabhūmikatvānavasthitatvāni cittavikṣepāste’ntarāyāḥ .. 1.30..

दुःखदौर्मनस्याङ्गमेजयत्वश्वासप्रश्वासा विक्षेपसहभुवः ॥ १.३१॥

duḥkhadaurmanasyāṅgamejayatvaśvāsapraśvāsā vikṣepasahabhuvaḥ .. 1.31..

तत्प्रतिषेधार्थमेकतत्त्वाभ्यासः ॥ १.३२॥

tatpratiṣedhārthamekatattvābhyāsaḥ .. 1.32..

मैत्रीकरुणामुदितोपेक्षाणां सुखदुःखपुण्यापुण्यविषयाणां भावनातश्चित्तप्रसादनम् ॥ १.३३॥

maitrīkaruṇāmuditopekṣāṇāṃ sukhaduḥkhapuṇyāpuṇyaviṣayāṇāṃ bhāvanātaścittaprasādanam .. 1.33..

प्रच्छर्दनविधारणाभ्यां वा प्राणस्य ॥ १.३४॥

pracchardanavidhāraṇābhyāṃ vā prāṇasya .. 1.34..

विषयवती वा प्रवृत्तिरुत्पन्ना मनसः स्थितिनिबन्धिनी ॥ १.३५॥

viṣayavatī vā pravṛttirutpannā manasaḥ sthitinibandhinī .. 1.35..

विशोका वा ज्योतिष्मती ॥ १.३६॥

viśokā vā jyotiṣmatī .. 1.36..

वीतरागविषयं वा चित्तम् ॥ १.३७॥

vītarāgaviṣayaṃ vā cittam .. 1.37..

स्वप्ननिद्राज्ञानालम्बनं वा ॥ १.३८॥

svapnanidrājñānālambanaṃ vā .. 1.38..

यथाभिमतध्यानाद्वा ॥ १.३९॥

yathābhimatadhyānādvā .. 1.39..

परमाणु परममहत्त्वान्तोऽस्य वशीकारः ॥ १.४०॥

paramāṇu paramamahattvānto’sya vaśīkāraḥ .. 1.40..

क्षीणवृत्तेरभिजातस्येव मणेर्ग्रहीतृग्रहणग्राह्येषु तत्स्थतदञ्जनता समापत्तिः ॥ १.४१॥

kṣīṇavṛtterabhijātasyeva maṇergrahītṛgrahaṇagrāhyeṣu tatsthatadañjanatā samāpattiḥ .. 1.41..

तत्र शब्दार्थज्ञानविकल्पैः संकीर्णा सवितर्का समापत्तिः ॥ १.४२॥

tatra śabdārthajñānavikalpaiḥ saṃkīrṇā savitarkā samāpattiḥ .. 1.42..

स्मृतिपरिशुद्धौ स्वरूपशून्येवार्थमात्रनिर्भासा निर्वितर्का ॥ १.४३॥

smṛtipariśuddhau svarūpaśūnyevārthamātranirbhāsā nirvitarkā .. 1.43..

एतयैव सविचारा निर्विचारा च सूक्ष्मविषया व्याख्याता ॥ १.४४॥

etayaiva savicārā nirvicārā ca sūkṣmaviṣayā vyākhyātā .. 1.44..

सूक्ष्मविषयत्वं चालिङ्गपर्यवसानम् ॥ १.४५॥

sūkṣmaviṣayatvaṃ cāliṅgaparyavasānam .. 1.45..

ता एव सबीजः समाधिः ॥ १.४६॥

tā eva sabījaḥ samādhiḥ .. 1.46..

निर्विचारवैशारद्येऽध्यात्मप्रसादः ॥ १.४७॥

nirvicāravaiśāradye’dhyātmaprasādaḥ .. 1.47..

ऋतम्भरा तत्र प्रज्ञा ॥ १.४८॥

ṛtambharā tatra prajñā .. 1.48..

श्रुतानुमानप्रज्ञाभ्यामन्यविषया विशेषार्थत्वात् ॥ १.४९॥

śrutānumānaprajñābhyāmanyaviṣayā viśeṣārthatvāt .. 1.49..

तज्जः संस्कारोऽन्यसंस्कारप्रतिबन्धी ॥ १.५०॥

tajjaḥ saṃskāro’nyasaṃskārapratibandhī .. 1.50..

तस्यापि निरोधे सर्वनिरोधान्निर्बीजः समाधिः ॥ १.५१॥ ॥ इति पतञ्जलि-विरचिते योग-सूत्रे प्रथमः समाधि-पादः ॥

tasyāpi nirodhe sarvanirodhānnirbījaḥ samādhiḥ .. 1.51.. .. iti patañjali-viracite yoga-sūtre prathamaḥ samādhi-pādaḥ ..