Chapter on Divine Powers

देशबन्धश्चित्तस्य धारणा ॥ ३.१॥

deśabandhaścittasya dhāraṇā .. 3.1..

तत्र प्रत्ययैकतानता ध्यानम् ॥ ३.२॥

tatra pratyayaikatānatā dhyānam .. 3.2..

तदेवार्थमात्रनिर्भासं स्वरूपशून्यमिव समाधिः ॥ ३.३॥

tadevārthamātranirbhāsaṃ svarūpaśūnyamiva samādhiḥ .. 3.3..

त्रयमेकत्र संयमः ॥ ३.४॥

trayamekatra saṃyamaḥ .. 3.4..

तज्जयात्प्रज्ञालोकः ॥ ३.५॥

tajjayātprajñālokaḥ .. 3.5..

तस्य भूमिषु विनियोगः ॥ ३.६॥

tasya bhūmiṣu viniyogaḥ .. 3.6..

त्रयमन्तरङ्गं पूर्वेभ्यः ॥ ३.७॥

trayamantaraṅgaṃ pūrvebhyaḥ .. 3.7..

तदपि बहिरङ्गं निर्बीजस्य ॥ ३.८॥

tadapi bahiraṅgaṃ nirbījasya .. 3.8..

व्युत्थाननिरोधसंस्कारयोरभिभवप्रादुर्भावौ निरोधक्षणचित्तान्वयो निरोधपरिणामः ॥ ३.९॥

vyutthānanirodhasaṃskārayorabhibhavaprādurbhāvau nirodhakṣaṇacittānvayo nirodhapariṇāmaḥ .. 3.9..

तस्य प्रशान्तवाहिता संस्कारात् ॥ ३.१०॥

tasya praśāntavāhitā saṃskārāt .. 3.10..

सर्वार्थतैकाग्रतयोः क्षयोदयौ चित्तस्य समाधिपरिणामः ॥ ३.११॥

sarvārthataikāgratayoḥ kṣayodayau cittasya samādhipariṇāmaḥ .. 3.11..

ततः पुनः शान्तोदितौ तुल्यप्रत्ययौ चित्तस्यैकाग्रतापरिणामः ॥ ३.१२॥

tataḥ punaḥ śāntoditau tulyapratyayau cittasyaikāgratāpariṇāmaḥ .. 3.12..

एतेन भूतेन्द्रियेषु धर्मलक्षणावस्थापरिणामा व्याख्याताः ॥ ३.१३॥

etena bhūtendriyeṣu dharmalakṣaṇāvasthāpariṇāmā vyākhyātāḥ .. 3.13..

शान्तोदिताव्यपदेश्य धर्मानुपाती धर्मी ॥ ३.१४॥

śāntoditāvyapadeśya dharmānupātī dharmī .. 3.14..

क्रमान्यत्वं परिणामान्यत्वे हेतुः ॥ ३.१५॥

kramānyatvaṃ pariṇāmānyatve hetuḥ .. 3.15..

परिणामत्रयसंयमाद् अतीतानागतज्ञानम् ॥ ३.१६॥

pariṇāmatrayasaṃyamād atītānāgatajñānam .. 3.16..

शब्दार्थप्रत्ययानामित रेतराध्यासात् सङ्करस्तत्प्रविभाग संयमात्सर्वभूतरुतज्ञानम् ॥ ३.१७॥

śabdārthapratyayānāmita retarādhyāsāt saṅkarastatpravibhāgasaṃyamātsarvabhūtarutajñānam .. 3.17..

संस्कारसाक्षात्करणात्पूर्वजातिज्ञानम् ॥ ३.१८॥

saṃskārasākṣātkaraṇāt pūrvajātijñānam .. 3.18..

प्रत्ययस्य परचित्तज्ञानम् ॥ ३.१९॥

pratyayasya paracittajñānam .. 3.19..

न च तत्सालम्बनं तस्याविषयीभूतत्वात् ॥ ३.२०॥

na ca tatsālambanaṃ tasyāviṣayībhūtatvāt .. 3.20..

कायरूपसंयमात्तद्ग्राह्यशक्तिस्तम्भे चक्षुःप्रकाशासंप्रयोगेऽन्तर्धानम् ॥ ३.२१॥

kāyarūpasaṃyamāttadgrāhyaśaktistambhe cakṣuḥprakāśāsaṃprayoge’ntardhānam .. 3.21..

एतेन शब्दाद्यन्तर्धानमुक्तम्॥३.२२॥

etena śabdādyantardhānamuktam .. 3.22..

सोपक्रमं निरुपक्रमं च कर्म तत्संयमादपरान्तज्ञानमरिष्टेभ्यो वा ॥

sopakramaṃ nirupakramaṃ ca karma tatsaṃyamādaparāntajñānamariṣṭebhyo vā .. 3.23..

मैत्र्यादिषु बलानि ॥

maitryādiṣu balāni .. 3.24..

बलेषु हस्तिबलादीनि ॥

baleṣu hastibalādīni .. 3.25..

प्रवृत्त्यालोक न्यासात्सूक्ष्म व्यवहितविप्रकृष्टज्ञानम् ॥

pravṛttyālokanya asātsūkṣma vyavahitaviprakṛṣṭajñānam .. 3.26..

भुवनज्ञानं सूर्ये संयमात् ॥

bhuvanajñānaṃ sūrye saṃyamāt .. 3.27..

चन्द्रे ताराव्यूहज्ञानम् ॥

candre tārāvyūhajñānam .. 3.28..

ध्रुवे तद्गतिज्ञानम् ॥

dhruve tadgatijñānam .. 3.29..

नाभिचक्रे कायव्यूहज्ञानम् ॥

nābhicakre kāyavyūhajñānam .. 3.30..

कण्ठकूपे क्षुत्पिपासानिवृत्तिः ॥

kaṇṭhakūpe kṣutpipāsānivṛttiḥ .. 3.31..

कूर्मनाड्यां स्थैर्यम् ॥

kūrmanāḍyāṃ sthairyam .. 3.32..

मूर्धज्योतिषि सिद्धदर्शनम् ॥

mūrdhajyotiṣi siddhadarśanam .. 3.33..

प्रातिभाद्वा सर्वम् ॥

prātibhādvā sarvam .. 3.34..

हृदये चित्तसंवित् ॥

hṛdaye cittasaṃvit .. 3.35..

सत्त्व पुरुषयोरत्यन्तासंकीर्णयोः प्रत्ययाविशेषो भोगः परार्थत्वात्स्वार्थसंयमात्पुरुषज्ञानम् ॥

sattva puruṣayoratyanta asaṃkīrṇayoḥ pratyayāviśeṣo bhogaḥ parārthatvātsvārthasaṃyamātpuruṣajñānam .. 3.36..

ततः प्रातिभश्रावण वेदनादर्शास्वादवार्ता जायन्ते ॥

tataḥ prātibhaśrāvaṇa vedanādarśāsvādavārtā jāyante .. 3.37..

ते समाधावुपसर्गा व्युत्थाने सिद्धयः ॥

te samādhāvupasargā vyutthāne siddhayaḥ .. 3.38..

बन्ध कारणशैथिल्यात्प्रचार संवेदनाच्च चित्तस्य परशरीरावेशः ॥

bandha kāraṇaśaithilyātpracāra saṃvedanācca cittasya paraśarīrāveśaḥ .. 3.39..

उदानजयाज्जल पङ्ककण्टकादिष्वसङ्ग उत्क्रान्तिश्च ॥

udānajayājjala paṅkakaṇṭakādiṣvasaṅga utkrāntiśca .. 3.40..

समानजयाज्ज्वलनम् ॥

samānajayājjvalanam .. 3.41..

श्रोत्राकाशयोः सम्बन्धसंयमाद्दिव्यं श्रोत्रम् ॥

śrotrākāśayoḥ sambandhasaṃyamāddivyaṃ śrotram .. 3.42..

कायाकाशयोः सम्बन्धसंयमाल्लघुतूल- समापत्तेश्चाकाशगमनम् ॥

kāyākāśayoḥ sambandhasaṃyamāllaghutūla- samāpatteścākāśagamanam .. 3.43..

बहिरकल्पिता वृत्तिर्महाविदेहा ततः प्रकाशावरणक्षयः ॥

bahirakalpitā vṛttirmahāvidehā tataḥ prakāśāvaraṇakṣayaḥ .. 3.44..

स्थूल स्वरूपसूक्ष्मान्वयार्थ वत्त्वसंयमाद्भूतजयः ॥

sthūla svarūpasūkṣma anvayārtha vattvasaṃyamādbhūtajayaḥ .. 3.45..

ततोऽणिमादिप्रादुर्भावः कायसम्पत्तद्धर्मानभिघातश्च ॥

tato’ṇimādiprādurbhāvaḥ kāyasampattaddharmānabhighātaśca .. 3.46..

रूपलावण्य बलवज्रसंहननत्वानि कायसम्पत् ॥

rūpalāvaṇya balavajra saṃhananatvāni kāyasampat .. 3.47..

ग्रहण स्वरूपा स्मितान्वयार्थवत्त्व संयमादिन्द्रियजयः ॥

grahaṇa svarūpa asmitānvayārthavattva saṃyamādindriyajayaḥ .. 3.48..

ततो मनोजवित्वं विकरणभावः प्रधानजयश्च ॥

tato manojavitvaṃ vikaraṇabhāvaḥ pradhānajayaśca .. 3.49..

सत्त्वपुरुषान्यताख्याति मात्रस्य सर्वभावाधिष्ठातृत्वं सर्वज्ञातृत्वं च ॥

sattvapuruṣānyatākhyāti mātrasya sarvabhāvādhiṣṭhātṛtvaṃ sarvajñātṛtvaṃ ca .. 3.50..

तद्वैराग्यादपि दोषबीजक्षये कैवल्यम् ॥

tadvairāgyādapi doṣabījakṣaye kaivalyam .. 3.51..

स्थान्युपनिमन्त्रणे सङ्गस्मयाकरणं पुनरनिष्टप्रसङ्गात् ॥

sthānyupanimantraṇe saṅgasmayākaraṇaṃ punaraniṣṭaprasaṅgāt .. 3.52..

क्षणतत्क्रमयोः संयमाद्विवेकजं ज्ञानम् ॥

kṣaṇatatkramayoḥ saṃyamādvivekajaṃ jñānam .. 3.53..

जातिलक्षण देशैरन्यतानवच्छेदात् तुल्ययोस्ततः प्रतिपत्तिः ॥

jātilakṣaṇa deśairanyatānavacchedāt tulyayostataḥ pratipattiḥ .. 3.54..

तारकं सर्वविषयं सर्वथाविषयम् अक्रमं चेति विवेकजं ज्ञानम् ॥

tārakaṃ sarvaviṣayaṃ sarvathāviṣayam akramaṃ ceti vivekajaṃ jñānam .. 3.55..

सत्त्वपुरुषयोः शुद्धिसाम्ये कैवल्यमिति ॥ ॥ इति पतञ्जलि-विरचिते योग-सूत्रे तृतीयो विभूति-पादः ॥

sattvapuruṣayoḥ śuddhisāmye kaivalyamiti .. 3.56.. .. iti patañjali-viracite yoga-sūtre tṛtīyo vibhūti-pādaḥ ..