Dhaniṣṭhā Nakṣatra
(Chapter 25)
धनिष्ठानक्षत्रम् — Chapter 25: Dhaniṣṭhā Nakṣatra — Past- Life Karma & Atonements ( Padas 1–4)
धनिष्ठानक्षत्रस्य प्रथमचरणप्रायश्चित्तकथनम् ॥ शिव उवाच ॥ देशे पञ्चनदे देवि गङ्गानाम्नी पुरी शुभा । वसन्ति सर्वे वै वर्णा ब्राह्मणाः क्षत्त्रिया विशः ॥ १ ॥
dhaniṣṭhānakṣatrasya prathamacaraṇaprāyaścittakathanam || śiva uvāca || deśe pañcanade devi gaṅgānāmnī purī śubhā | vasanti sarve vai varṇā brāhmaṇāḥ kṣattriyā viśaḥ || 1 ||
[Dhaniṣṭhā Nakṣatra — Pada 1] Lord Śiva said: O Devī, in the country of Pañcanada, there was an auspicious city named Gaṅgā, where all social classes—Brāhmaṇas, Kṣatriyas, and Vaiśyas—resided.
स्वकर्मनिरताः सर्वे वर्णाचारसमाश्रिताः । तन्मध्ये ब्राह्मणोऽप्येकः कृषिकर्मरतः सदा ॥ २ ॥
svakarmaniratāḥ sarve varṇācārasamāśritāḥ | tanmadhye brāhmaṇo'pyekaḥ kṛṣikarmarataḥ sadā || 2 ||
All of them were devoted to their own duties, adhering to the conduct of their respective social classes. Among them, one Brāhmaṇa was always engaged in agricultural work.
एकस्मिन्समये तदीयभगिनीपुत्रो गृहे भिक्षुकः प्राप्तस्तस्य बुभुक्षितो निशि तदा यष्ट्याऽहनत्तं खलः । प्राप्तः कालकरालदन्तदलनं पुत्रः स्वसुस्तस्य तत्पापात्सत्वरमाजगाम मरणं दुष्टः स्वयं चान्धधीः ॥ ३ ॥
ekasminsamaye tadīyabhaginīputro gṛhe bhikṣukaḥ prāptastasya bubhukṣito niśi tadā yaṣṭyā'hanattaṃ khalaḥ | prāptaḥ kālakarāladantadalanaṃ putraḥ svasustasya tatpāpātsatvaramājagāma maraṇaṃ duṣṭaḥ svayaṃ cāndhadhīḥ || 3 ||
One time, his sister's son, a mendicant, arrived at his house, hungry. That wicked man then struck him with a stick at night. His sister's son met with the crushing teeth of Kāla (death). Due to that sin, the wicked Brāhmaṇa, whose intellect was blinded, swiftly met his own death.
यमदूतैर्महादेवि निक्षिप्तो नरकार्णवे । अष्टाशीतिसहस्राणि वर्षाणि च तदा शिवे ! ॥ ४ ॥
yamadūtairmahādevi nikṣipto narakārṇave | aṣṭāśītisahasrāṇi varṣāṇi ca tadā śive ! || 4 ||
O great Goddess, O Śivā! He was cast into the ocean of hell by the messengers of Yama, and there he remained for eighty-eight thousand years.
भुज्यते विविधं कष्टं नरकं चैव दारुणम् । नरकान्निःसृतो देवि मार्जारत्वे भवेत्किल ॥ ५ ॥
bhujyate vividhaṃ kaṣṭaṃ narakaṃ caiva dāruṇam | narakānniḥsṛto devi mārjāratve bhavetkila || 5 ||
Having endured various and terrible sufferings in hell, O Goddess, he was indeed born as a cat upon emerging from hell.
व्याघ्रस्य च पुनर्योनिं कुक्कुटत्वं ततोऽभवत् । पुनर्मानुषयोनिं च धनधान्यसमन्वितम् ॥ ६ ॥
vyāghrasya ca punaryoniṃ kukkuṭatvaṃ tato'bhavat | punarmānuṣayoniṃ ca dhanadhānyasamanvitam || 6 ||
Again, he attained the birth of a tiger, and thereafter became a rooster. Then, he was born again in a human womb, endowed with wealth and grains.
स प्रवीणो महावक्ता कुलाचाररतः सदा । पूर्वजन्मनि भो देवि भागिनेयस्य वै वधः ॥ ७ ॥
sa pravīṇo mahāvaktā kulācārarataḥ sadā | pūrvajanmani bho devi bhāgineyasya vai vadhaḥ || 7 ||
He was skilled, a great speaker, and always devoted to his family's customs. O Goddess, in a previous birth, he had indeed committed the murder of his sister's son.
कृतो वै मन्दमतिना तत्पापेनेह दुःखभुक् । पुत्रो न जायते देवि व्याधिश्चैव पुनः पुनः ॥ ८ ॥
kṛto vai mandamatinā tatpāpeneha duḥkhabhuk | putro na jāyate devi vyādhiścaiva punaḥ punaḥ || 8 ||
That dull-witted person, due to that sin, suffered misery here. O Goddess, no son was born to him, and illness afflicted him again and again.
अस्य शान्तिं प्रवक्ष्यामि शृणु मत्तो वरानने ! गृहवित्तषडंशेन पुण्यकार्यं च कारयेत् ॥ ९ ॥
asya śāntiṃ pravakṣyāmi śṛṇu matto varānane ! gṛhavittaṣaḍaṃśena puṇyakāryaṃ ca kārayet || 9 ||
O beautiful-faced one, I shall now declare the expiation for this; listen from me! One should perform meritorious deeds with one-sixth of one's household wealth.
गायत्रीत्र्यम्बकाभ्यां च द्यौः शान्तीति मनुत्रयम् । लक्षत्रयं वरारोहे जपं वै कारयेत्सुधीः ॥ १० ॥
gāyatrītryambakābhyāṃ ca dyauḥ śāntīti manutrayam | lakṣatrayaṃ varārohe japaṃ vai kārayetsudhīḥ || 10 ||
O beautiful-hipped one, the wise person should cause the recitation of the Gāyatrī and Tryambaka mantras, along with the three mantras beginning with 'Dyauḥ śāntiḥ', for three hundred thousand repetitions.
दशांशहवनं देवि तर्पणं मार्जनं तथा । ब्राह्मणान्भोजयेद्भक्त्या पञ्चाशच्च वरानने ! ॥ ११ ॥
daśāṃśahavanaṃ devi tarpaṇaṃ mārjanaṃ tathā | brāhmaṇānbhojayedbhaktyā pañcāśacca varānane ! || 11 ||
O Goddess, one should perform Homa for one-tenth of the repetitions, as well as Tarpana and Mārjana. O beautiful-faced one, one should devoutly feed fifty Brāhmaṇas.
हविषा पायसेनापि खण्डेन मोदकेन वै । दशवर्णां ततो दानं तिलधेनुं प्रदापयेत् ॥ १२ ॥
haviṣā pāyasenāpi khaṇḍena modakena vai | daśavarṇāṃ tato dānaṃ tiladhenuṃ pradāpayet || 12 ||
One should feed them with oblations, milk-rice, sugar, and sweet dumplings. Thereafter, one should give a Dāna of ten-colored cows and a Tiladhenu (cow made of sesame seeds).
पञ्चपात्रं च संदाय पिण्डदानं च कारयेत् । भागिनेयस्य वै मूर्तिः सुवर्णरजतान्विता ॥ १३ ॥
pañcapātraṃ ca saṃdāya piṇḍadānaṃ ca kārayet | bhāgineyasya vai mūrtiḥ suvarṇarajatānvitā || 13 ||
One should also give five vessels and perform Piṇḍadāna. Indeed, an idol of the sister's son, adorned with gold and silver, should be made.
दशपलसुवर्णेन सवत्सां पीठसंयुताम् । पूजयामास विधिवन्मन्त्रेणानेन वै शिवे ! ॥ १४ ॥
daśapalasuvarṇena savatsāṃ pīṭhasaṃyutām | pūjayāmāsa vidhivanmantreṇānena vai śive ! || 14 ||
O Śivā, one should make an idol of ten pala of gold, with a calf, and seated on a pedestal. One should worship it according to the rules with this mantra.
सुराराध्य जगत्स्वामिन् चराचरगुरो हरे ! मम पूर्वं कृतं पापं तत्क्षमस्व दयानिधे ! ॥ १५ ॥
surārādhya jagatsvāmin carācaraguro hare ! mama pūrvaṃ kṛtaṃ pāpaṃ tatkṣamasva dayānidhe ! || 15 ||
O Lord worshipped by the gods, O Master of the universe, O Guru of all moving and non-moving beings, O Hari! O ocean of compassion, forgive the sin committed by me previously!
अज्ञानाद्वा प्रमादाद्वा भागिनेयवधः कृतः । तत् क्षमस्व दयापूर्ण त्र्यम्बक त्रिपुरान्तक ! ॥ १६ ॥
ajñānādvā pramādādvā bhāgineyavadhaḥ kṛtaḥ | tat kṣamasva dayāpūrṇa tryambaka tripurāntaka ! || 16 ||
Whether out of ignorance or carelessness, the murder of the sister's son was committed. O full of compassion, O Tryambaka, O Destroyer of the three cities, forgive that!
ततो वै पूजयामास लोकपालान् पृथक् पृथक् । पश्चान्माषबलिं दद्यात्प्रतिमां दापयेत्ततः ॥ १७ ॥
tato vai pūjayāmāsa lokapālān pṛthak pṛthak | paścānmāṣabaliṃ dadyātpratimāṃ dāpayettataḥ || 17 ||
Thereafter, one should worship the Lokapālas separately. Afterwards, one should offer a Māsabali (offering of black gram) and then donate the idol.
ब्राह्मणाय तदा देवि पूर्वपापविशुद्धये । एवं कृते वरारोहे पुत्रः संजायते खलु ॥ १८ ॥
brāhmaṇāya tadā devi pūrvapāpaviśuddhaye | evaṃ kṛte varārohe putraḥ saṃjāyate khalu || 18 ||
O Goddess, O beautiful-hipped one, one should then give it to a Brāhmaṇa for the purification of previous sins. Indeed, by doing this, a son is certainly born.
व्याधयः संक्षयं यान्ति न कन्या जायते खलु । यदा न क्रियते देवि सप्तजन्मस्वपुत्रकः ॥ १९ ॥
vyādhayaḥ saṃkṣayaṃ yānti na kanyā jāyate khalu | yadā na kriyate devi saptajanmasvaputrakaḥ || 19 ||
O Goddess, diseases are destroyed, and indeed no daughter is born. If this is not done, one remains without a son for seven births.
धनिष्ठानक्षत्रस्य द्वितीयचरणप्रायश्चित्तकथनम् ॥ शिव उवाच ॥ पश्चिमायां महादेवि यवनस्य पुरं महत् । महानन्द इति ख्यातः सर्वदेशे सुरेश्वरि ! ॥ १ ॥
dhaniṣṭhānakṣatrasya dvitīyacaraṇaprāyaścittakathanam || śiva uvāca || paścimāyāṃ mahādevi yavanasya puraṃ mahat | mahānanda iti khyātaḥ sarvadeśe sureśvari ! || 1 ||
[Dhaniṣṭhā Nakṣatra — Pada 2] Lord Śiva said: O great Goddess, O Queen of the gods! In the western direction, there was a great city of Yavanas, renowned in all lands as Mahānanda.
वसन्ति बहवो म्लेच्छाः स्वविद्यायां विचक्षणाः । ब्राह्मणास्तत्र वै देवि विद्यायां निपुणास्तथा ॥ २ ॥
vasanti bahavo mlecchāḥ svavidyāyāṃ vicakṣaṇāḥ | brāhmaṇāstatra vai devi vidyāyāṃ nipuṇāstathā || 2 ||
O Goddess, many Mlecchas, skilled in their own knowledge, resided there. And there, Brāhmaṇas were also proficient in knowledge.
तिष्ठत्यशङ्कया नित्यं म्लेच्छान्नं भुज्यते सदा । स संध्यारहितो विप्रः पिशुनो दुर्मतिः शठः ॥ ३ ॥
tiṣṭhatyaśaṅkayā nityaṃ mlecchānnaṃ bhujyate sadā | sa saṃdhyārahito vipraḥ piśuno durmatiḥ śaṭhaḥ || 3 ||
A Brāhmaṇa, always without doubt, constantly consumed the food of Mlecchas. He was devoid of Sandhyā rituals, a slanderer, evil-minded, and deceitful.
संचितं बहु साहस्रं स्वर्णरत्नगजादिकम् । ततो बहुदिने जाते तस्य मृत्युरभूत्पुरा ॥ ४ ॥
saṃcitaṃ bahu sāhasraṃ svarṇaratnagajādikam | tato bahudine jāte tasya mṛtyurabhūtpurā || 4 ||
He had accumulated thousands of gold, jewels, elephants, and other possessions. After many days had passed, his death occurred.
सर्पेण दष्टो देवेशि पञ्चके निर्जलेऽपि वा । यमदूतैर्महादेवि यमाज्ञां गृह्य वै द्विजम् ॥ ५ ॥
sarpeṇa daṣṭo deveśi pañcake nirjale'pi vā | yamadūtairmahādevi yamājñāṃ gṛhya vai dvijam || 5 ||
O Goddess, O Mahādevī, bitten by a serpent in a waterless region during the Pañcaka period, that Brāhmaṇa was seized by the messengers of Yama, who had received Yama's command.
रौरवे क्षिप्तवाञ्च्छीघ्रं महाकष्टं प्रभुज्यते । षष्टिवर्षसहस्राणि भुक्त्वा नरकयातनाम् ॥ ६ ॥
raurave kṣiptavāñcchīghraṃ mahākaṣṭaṃ prabhujyate | ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi bhuktvā narakayātanām || 6 ||
He was quickly cast into the Raurava hell and suffered great torment. For sixty thousand years, he endured the tortures of hell.
नरकान्निःसृतो देवि ग्राहयोनिरभूत्पुरा । पुनः कच्छपयोनिश्च मानुषत्वं ततोऽभवत् ॥ ७ ॥
narakānniḥsṛto devi grāhayonirabhūtpurā | punaḥ kacchapayoniśca mānuṣatvaṃ tato'bhavat || 7 ||
O Devī, having emerged from hell, he first took birth as a crocodile. Then, he became a tortoise, and thereafter, he attained human birth.
पूर्वजन्मनि भो देवि ब्राह्मणत्वं यतोऽत्यजत् । अपुत्रत्वं ततो देवि कन्यका नैव जायते ॥ ८ ॥
pūrvajanmani bho devi brāhmaṇatvaṃ yato'tyajat | aputratvaṃ tato devi kanyakā naiva jāyate || 8 ||
O Devī, because he abandoned his Brāhmaṇa duties in a previous birth, he became childless, and no daughter was born to him.
म्लेच्छान्नं भुज्यते देवि संध्यां च तर्पणं विना । अतो व्याधियुतो नित्यं न सुखं लभते क्वचित् ॥ ९ ॥
mlecchānnaṃ bhujyate devi saṃdhyāṃ ca tarpaṇaṃ vinā | ato vyādhiyuto nityaṃ na sukhaṃ labhate kvacit || 9 ||
O Devī, he consumed the food of Mlecchas and neglected Sandhyā and Tarpaṇa rituals. Therefore, he was always afflicted with disease and never found happiness anywhere.
शान्तिं शृणु वरारोहे पूर्वपापप्रणाशिनीम् । गृहं शुभ्रं वरारोहे धनधान्यसमन्वितम् ॥ १० ॥
śāntiṃ śṛṇu varārohe pūrvapāpapraṇāśinīm | gṛhaṃ śubhraṃ varārohe dhanadhānyasamanvitam || 10 ||
O Varārohe, listen to the pacification that destroys previous sins. O Varārohe, make a pure house endowed with wealth and grain.
संचितान्नं वरारोहे ब्राह्मणाय प्रदापयेत् । गायत्रीमूलमन्त्रेण लक्षजाप्यं च कारयेत् ॥ ११ ॥
saṃcitānnaṃ varārohe brāhmaṇāya pradāpayet | gāyatrīmūlamantreṇa lakṣajāpyaṃ ca kārayet || 11 ||
O Varārohe, one should give accumulated food to a Brāhmaṇa. One should also cause one hundred thousand repetitions of the root Gāyatrī mantra to be performed.
हवनं तद्दशांशेन मार्जनं तर्पणं तथा । त्रैमासिकव्रतं कुर्यात् व्रतं च रविसप्तमी ॥ १२ ॥
havanaṃ taddaśāṃśena mārjanaṃ tarpaṇaṃ tathā | traimāsikavrataṃ kuryāt vrataṃ ca ravisaptamī || 12 ||
One should perform Homa with one-tenth of that, as well as Mārjana and Tarpaṇa. One should observe a three-month vow and the Vow of Ravi Saptamī.
जातवेदेति मन्त्रेण लक्षजाप्यं तु कारयेत् । ततो गां कपिलां देवि स्वर्णवस्त्रविभूषिताम् ॥ १३ ॥
jātavedeti mantreṇa lakṣajāpyaṃ tu kārayet | tato gāṃ kapilāṃ devi svarṇavastravibhūṣitām || 13 ||
O Devī, one should cause one hundred thousand repetitions of the mantra 'Jātaveda' to be performed. Thereafter, one should give a tawny cow adorned with gold and clothes.
दद्यात्सवस्त्रां विधिवद्बाह्मणाय शिवात्मने । अश्वदानं च कर्तव्यं चामरं छत्रमेव च ॥ १४ ॥
dadyātsavastrāṃ vidhivadbāhmaṇāya śivātmane | aśvadānaṃ ca kartavyaṃ cāmaraṃ chatrameva ca || 14 ||
One should duly give a cow with clothes to a Brāhmaṇa who is a manifestation of Śiva. The gift of a horse should also be made, along with a cāmara and an umbrella.
एवं कृते न संदेहो व्याधिनाशो भवेद्ध्रुवम् । पुत्रोऽपि जायते देवि वन्ध्यत्वं च प्रशाम्यति ॥ १५ ॥
evaṃ kṛte na saṃdeho vyādhināśo bhaveddhruvam | putro'pi jāyate devi vandhyatvaṃ ca praśāmyati || 15 ||
O Devī, by doing this, without doubt, disease will certainly be destroyed. A son will also be born, and barrenness will cease.
धनिष्ठानक्षत्रस्य तृतीयचरणप्रायश्चित्तकथनम् ॥ शिव उवाच ॥ यत्किञ्चित्क्रियते कर्म वैदिकं चाप्यलौकिकम् । तत्तत्कर्म फलं भोग्यमिह लोके परत्र च ॥ १ ॥
dhaniṣṭhānakṣatrasya tṛtīyacaraṇaprāyaścittakathanam || śiva uvāca || yatkiñcitkriyate karma vaidikaṃ cāpyalaukikam | tattatkarma phalaṃ bhogyamiha loke paratra ca || 1 ||
[Dhaniṣṭhā Nakṣatra — Pada 3] Lord Śiva said: Whatever actions, whether Vedic or worldly, are performed, the fruit of those actions must be experienced in this world and in the next.
सौराष्ट्रनगरे देवि क्षत्रियो वसति प्रिये ! क्षत्रधर्मरतो नित्यं मृगपक्षिप्रहारकः ॥ २ ॥
saurāṣṭranagare devi kṣatriyo vasati priye ! kṣatradharmarato nityaṃ mṛgapakṣiprahārakaḥ || 2 ||
O Devī, O Priye! In the city of Saurāṣṭra, there lived a Kṣatriya who was always devoted to Kṣatriya dharma, and who hunted deer and birds.
एकस्मिन् समये काले वनं यातः सुदुर्मतिः । मृगीं सगर्भां हतवान् बालकद्वयसंयुताम् ॥ ३ ॥
ekasmin samaye kāle vanaṃ yātaḥ sudurmatiḥ | mṛgīṃ sagarbhāṃ hatavān bālakadvayasaṃyutām || 3 ||
At one time, that evil-minded person went to the forest and killed a pregnant doe, which was accompanied by two fawns.
पुत्रेण भार्यया सार्द्धं भुक्तं तेन दुरात्मना । ततो वृद्धे तु संजाते तस्य मृत्युरभूत् किल ॥ ४ ॥
putreṇa bhāryayā sārddhaṃ bhuktaṃ tena durātmanā | tato vṛddhe tu saṃjāte tasya mṛtyurabhūt kila || 4 ||
That wicked soul, along with his son and wife, consumed its flesh. Then, when he became old, his death indeed occurred.
यमदूतैर्महादेवि नरके क्षिप्त एव सः । षष्टिवर्षसहस्राणि भुक्त्वा नरकयातनाम् ॥ ५ ॥
yamadūtairmahādevi narake kṣipta eva saḥ | ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi bhuktvā narakayātanām || 5 ||
O Mahādevī, he was cast into hell by the messengers of Yama. For sixty thousand years, he endured the tortures of hell.
नरकान्निःसृतो देवि महिषो जायते खलु । वराहत्वं पुनर्जातं मानुषत्वं पुनर्भवेत् ॥ ६ ॥
narakānniḥsṛto devi mahiṣo jāyate khalu | varāhatvaṃ punarjātaṃ mānuṣatvaṃ punarbhavet || 6 ||
O Devī, having emerged from hell, he was indeed born as a buffalo. Again, he was born as a boar, and then again, he attained human birth.
देशे पुण्यतमे देवि धनधान्यसमन्वितः । विद्यावान् गुणवान् वक्ता राजसेवासु तत्परः ॥ ७ ॥
deśe puṇyatame devi dhanadhānyasamanvitaḥ | vidyāvān guṇavān vaktā rājasevāsu tatparaḥ || 7 ||
O Devī, in a most sacred land, he was endowed with wealth and grains, learned, virtuous, an eloquent speaker, and devoted to royal service.
पूर्वजन्मनि देवेशि हत्वा मृगगणान्बहून् । प्रसवोन्मुखीं मृगीं हत्वा मृगवृन्दसमन्विताम् ॥ ८ ॥
pūrvajanmani deveśi hatvā mṛgagaṇānbahūn | prasavonmukhīṃ mṛgīṃ hatvā mṛgavṛndasamanvitām || 8 ||
O Deveśī, in a previous birth, having killed many herds of deer, he killed a pregnant doe along with its fawns.
तत्पापेन महादेवि मृतवत्सत्वमाप्नुयात् । शरीरे बहवो रोगा ज्वराश्चातुर्थिकास्तथा ॥ ९ ॥
tatpāpena mahādevi mṛtavatsatvamāpnuyāt | śarīre bahavo rogā jvarāścāturthikāstathā || 9 ||
Due to that sin, O Mahādevī, he suffers from stillbirths. Many diseases afflict his body, as do quartan fevers.
शान्तिं शृणु वरारोहे मृतवत्सत्वशान्तये । गृहवित्तामष्टमं भागं पुण्यकार्ये च कारयेत् ॥ १० ॥
śāntiṃ śṛṇu varārohe mṛtavatsatvaśāntaye | gṛhavittāmaṣṭamaṃ bhāgaṃ puṇyakārye ca kārayet || 10 ||
O Varārohe, listen to the propitiation for the alleviation of stillbirths. One should dedicate an eighth part of one's household wealth to meritorious deeds.
गायत्रीमूलमन्त्रेण लक्षजाप्यं तु कारयेत् । हवनं तद्दशांशेन मार्जनं तर्पणं ततः ॥ ११ ॥
gāyatrīmūlamantreṇa lakṣajāpyaṃ tu kārayet | havanaṃ taddaśāṃśena mārjanaṃ tarpaṇaṃ tataḥ || 11 ||
One should perform one hundred thousand repetitions of the Mūla Mantra of Gāyatrī. Thereafter, one should perform Homa with one-tenth of that number, followed by sprinkling (Mārjana) and offering libations (Tarpaṇa).
पलपञ्चसुवर्णस्य मृगीं वत्ससमन्विताम् । कृत्वा समर्पयामास ब्राह्मणाय शिवात्मने ॥ १२ ॥
palapañcasuvarṇasya mṛgīṃ vatsasamanvitām | kṛtvā samarpayāmāsa brāhmaṇāya śivātmane || 12 ||
One should fashion a doe, accompanied by its fawn, out of five palas of gold, and offer it to a Brāhmaṇa who is an embodiment of Śiva.
दशवर्णां ततो दद्याच्छय्यादानं विशेषतः । वाटिकारोपणं कुर्यात् पथि कूपं तथा शिवे ! ॥ १३ ॥
daśavarṇāṃ tato dadyācchayyādānaṃ viśeṣataḥ | vāṭikāropaṇaṃ kuryāt pathi kūpaṃ tathā śive ! || 13 ||
O Śive, one should then donate ten cows of various colors, and especially a bed. One should also plant a garden and construct a well on the path.
ब्राह्माणन् भोजयामास शतसंख्यान्स मोदकैः । एवं कृते वरारोहे पुत्रः संजायते खलु ॥ १४ ॥
brāhmāṇan bhojayāmāsa śatasaṃkhyānsa modakaiḥ | evaṃ kṛte varārohe putraḥ saṃjāyate khalu || 14 ||
O Varārohe, one should feed one hundred Brāhmaṇas with Modakas. Indeed, by doing so, a son is born.
व्याधयः संक्षयं यान्ति वन्ध्यात्वं च प्रशाम्यति । मृतवत्सा तु या नारी सुतं सानुग्रहं लभेत् ॥ १५ ॥
vyādhayaḥ saṃkṣayaṃ yānti vandhyātvaṃ ca praśāmyati | mṛtavatsā tu yā nārī sutaṃ sānugrahaṃ labhet || 15 ||
Diseases are destroyed, and barrenness is appeased. A woman who has suffered stillbirths obtains a blessed son.
काकवन्ध्या पुनः पुत्रं लभते नात्र संशयः ॥ १६ ॥
kākavandhyā punaḥ putraṃ labhate nātra saṃśayaḥ || 16 ||
A Kākavandhyā woman also obtains a son again; there is no doubt about this.
धनिष्ठानक्षत्रस्य चतुर्थचरणप्रायश्चित्तकथनम् ॥ शिव उवाच ॥ मथुरादक्षिणे भागे योजने वै त्रयोपरि । पुरं सिद्धमिति ख्यातं वसन्ति बहवो जनाः ॥ १ ॥
dhaniṣṭhānakṣatrasya caturthacaraṇaprāyaścittakathanam || śiva uvāca || mathurādakṣiṇe bhāge yojane vai trayopari | puraṃ siddhamiti khyātaṃ vasanti bahavo janāḥ || 1 ||
[Dhaniṣṭhā Nakṣatra — Pada 4] Lord Śiva said: To the south of Mathurā, at a distance of three yojanas, there is a renowned city called Siddhapura, where many people reside.
क्षिपकारो वसत्येको धनधान्यसमन्वितः । बलभद्र इति ख्यातो वैष्णवो ज्ञानवल्लभः ॥ २ ॥
kṣipakāro vasatyeko dhanadhānyasamanvitaḥ | balabhadra iti khyāto vaiṣṇavo jñānavallabhaḥ || 2 ||
There lived a single Kṣipakāra, endowed with wealth and grains, renowned as Balabhadra, a Vaiṣṇava devoted to knowledge.
तस्य पुत्रत्रयं जातं कनीयांस्तस्य चादरः । नादरो ज्येष्ठपुत्रस्य मध्यमस्य तथैव च ॥ ३ ॥
tasya putratrayaṃ jātaṃ kanīyāṃstasya cādaraḥ | nādaro jyeṣṭhaputrasya madhyamasya tathaiva ca || 3 ||
He had three sons; the youngest was cherished by him, but the eldest son and the middle son were not.
धनं च संचितं तेन महाशूद्रेण चानघे ! भ्रातृणां विग्रहो जातो विभागार्थं धनस्य तु ॥ ४ ॥
dhanaṃ ca saṃcitaṃ tena mahāśūdreṇa cānaghe ! bhrātṛṇāṃ vigraho jāto vibhāgārthaṃ dhanasya tu || 4 ||
O Anaghe, that great Śūdra accumulated much wealth, and a dispute arose among the brothers for the division of that wealth.
ब्राह्मणस्तस्य वै मित्रं विग्रहस्तेन वै श्रुतः । आगतस्तस्य निकटे क्षिपकारस्य वै शिवे ! ॥ ५ ॥
brāhmaṇastasya vai mitraṃ vigrahastena vai śrutaḥ | āgatastasya nikaṭe kṣipakārasya vai śive ! || 5 ||
O Śive, a Brāhmaṇa, who was his friend, heard of their dispute and came near that Kṣipakāra.
ब्राह्मणस्य वधो जातः शूद्राणां विग्रहे सति । सर्वं द्रव्यं कनिष्ठाय क्षीपकारो ददौ स्वयम् ॥ ६ ॥
brāhmaṇasya vadho jātaḥ śūdrāṇāṃ vigrahe sati | sarvaṃ dravyaṃ kaniṣṭhāya kṣīpakāro dadau svayam || 6 ||
During the dispute among the Śūdras, the Brāhmaṇa was killed. The Kṣipakāra himself gave all the property to his youngest son.
एवं बहुगते काले शूद्रस्य मरणं भवेत् । रौरवं नरकं जातं क्षीपकाराय वै स्वयम् ॥ ७ ॥
evaṃ bahugate kāle śūdrasya maraṇaṃ bhavet | rauravaṃ narakaṃ jātaṃ kṣīpakārāya vai svayam || 7 ||
Thus, after a long time, the Śūdra died. The Kṣipakāra himself then went to the Raurava hell.
लक्षवर्षं वरारोहे भुक्त्वा नरकयातनाम् । नरकान्निःसृतो देवि व्याघ्रयोनिस्ततोऽभवत् ॥ ८ ॥
lakṣavarṣaṃ varārohe bhuktvā narakayātanām | narakānniḥsṛto devi vyāghrayonistato'bhavat || 8 ||
O beautiful-hipped one, having endured the torments of hell for a hundred thousand years, O Goddess, he emerged from hell and then took birth as a tiger.
भुक्त्वा व्याघ्रस्य योनिं स काकयोनिस्ततोऽभवत् । मानुषत्वं पुनर्जातं मध्यदेशे सुरेश्वरि ! ॥ ९ ॥
bhuktvā vyāghrasya yoniṃ sa kākayonistato'bhavat | mānuṣatvaṃ punarjātaṃ madhyadeśe sureśvari ! || 9 ||
Having experienced the existence of a tiger, he then became a crow. O Queen of the gods, he was born again as a human in the Middle Country.
धनधान्यसमायुक्तो रोगवान् पुत्रवर्जितः । अस्य शान्तिं प्रवक्ष्यामि शृणु मे परमेश्वरि ! ॥ १० ॥
dhanadhānyasamāyukto rogavān putravarjitaḥ | asya śāntiṃ pravakṣyāmi śṛṇu me parameśvari ! || 10 ||
He is endowed with wealth and grain, but afflicted with disease and devoid of sons. O Supreme Goddess, listen to me as I now declare the expiation for this.
गृहवित्तषडंशेन पुण्यकार्यं च कारयेत् । पूर्वपापविशुद्ध्यर्थं दशवर्णां ददेत्ततः ॥ ११ ॥
gṛhavittaṣaḍaṃśena puṇyakāryaṃ ca kārayet | pūrvapāpaviśuddhyarthaṃ daśavarṇāṃ dadettataḥ || 11 ||
One should perform meritorious deeds with one-sixth of one's household wealth. For the purification of past sins, one should then donate ten cows of various colors.
गायत्रीसूर्यमन्त्रेण लक्षजाप्यं वरानने ! दशांशहवनं देवि मार्जनं तर्पणं तथा ॥ १२ ॥
gāyatrīsūryamantreṇa lakṣajāpyaṃ varānane ! daśāṃśahavanaṃ devi mārjanaṃ tarpaṇaṃ tathā || 12 ||
O beautiful-faced one, one hundred thousand repetitions of the Gāyatrī and Sūrya mantras should be performed. O Goddess, a tenth of that should be offered as Homa, along with sprinkling and Tarpana.
दशांशं भोजयेद्विप्रान् ब्राह्मणान्वेदपारगान् । कूष्माण्डं नारिकेरं च पञ्चरत्नसमन्वितम् ॥ १३ ॥
daśāṃśaṃ bhojayedviprān brāhmaṇānvedapāragān | kūṣmāṇḍaṃ nārikeraṃ ca pañcaratnasamanvitam || 13 ||
A tenth of that should be used to feed Brāhmaṇas who are well-versed in the Vedas. A white gourd (Kūṣmāṇḍa) and a coconut, along with five jewels (Pañcaratna), should be donated.
गङ्गामध्ये प्रदातव्यं देवि सत्यव्रताय च । एवं कृते वरारोहे सर्वरोगक्षयो भवेत् ॥ १४ ॥
gaṅgāmadhye pradātavyaṃ devi satyavratāya ca | evaṃ kṛte varārohe sarvarogakṣayo bhavet || 14 ||
O Goddess, these should be given in the middle of the Gaṅgā to one who observes truthfulness. O beautiful-hipped one, by doing this, all diseases will be destroyed.
वंशवृद्धिर्भवेत्तस्य नात्र कार्या विचारणा ॥ १५ ॥
vaṃśavṛddhirbhavettasya nātra kāryā vicāraṇā || 15 ||
His lineage will increase; there is no doubt to be entertained here.
Key Takeaways & AI Summary
This chapter explores the profound teachings of Dhaniṣṭhā Nakṣatra. It includes 65 verses detailing core themes like "dhaniṣṭhānakṣatrasya prathamacaraṇaprāyaścittakathanam || śiva uvāca || deśe pañcanade devi gaṅgānāmnī purī śubhā | vasanti sarve vai varṇā brāhmaṇāḥ kṣattriyā viśaḥ || 1 ||", "svakarmaniratāḥ sarve varṇācārasamāśritāḥ | tanmadhye brāhmaṇo'pyekaḥ kṛṣikarmarataḥ sadā || 2 ||", "ekasminsamaye tadīyabhaginīputro gṛhe bhikṣukaḥ prāptastasya bubhukṣito niśi tadā yaṣṭyā'hanattaṃ khalaḥ | prāptaḥ kālakarāladantadalanaṃ putraḥ svasustasya tatpāpātsatvaramājagāma maraṇaṃ duṣṭaḥ svayaṃ cāndhadhīḥ || 3 ||".The classical Sanskrit treatise on karmic ripening (Karma Vipāka), Jyotiṣa Nakṣatra-pada diagnostics, and Vedic–Purāṇic atonements (Prāyaścitta) — presented as a dialogue between Lord Śiva and Goddess Pārvatī.