The Yoga of Āśleṣā Nakṣatra Karmic Expiations
(Chapter 11)
आश्लेषानक्षत्रम् — Chapter 11: Āśleṣā Nakṣatra — Past- Life Karma & Atonements ( Padas 1–4)
श्लेषानक्षत्रस्य प्रथमचरणप्रायश्चित्तकथनम् ॥ शिव उवाच ॥ अथातः संप्रवक्ष्यामि शृणु देवि सुशोभने ! । जातस्य सर्पनक्षत्रे प्रथमे चरणे शुभे ! ॥ १ ॥
śleṣānakṣatrasya prathamacaraṇaprāyaścittakathanam || śiva uvāca || athātaḥ saṃpravakṣyāmi śṛṇu devi suśobhane ! | jātasya sarpanakṣatre prathame caraṇe śubhe ! || 1 ||
[Āśleṣā Nakṣatra — Pada 1] Lord Śiva said: The expiation for the first Pada of Āśleṣā Nakṣatra. Now, O beautiful Goddess! I shall fully declare; listen, O auspicious one! concerning those born in the first Pada of the serpent Nakṣatra.
पुरी काशी समाख्याता त्रैलोक्ये देवि पूजिता । तस्यास्तु पश्चिमे भागे क्रोशपञ्चदशे मिते ॥ २ ॥
purī kāśī samākhyātā trailokye devi pūjitā | tasyāstu paścime bhāge krośapañcadaśe mite || 2 ||
O Goddess! The city of Kāśī is renowned, worshipped in the three worlds. To its west, at a distance of fifteen Krośas...
माण्डव्यस्य पुरे शुभ्रे वसन्ति बहवो जनाः । तन्मध्ये शुद्र एको हि प्राकरोल्लवणं सदा ॥ ३ ॥
māṇḍavyasya pure śubhre vasanti bahavo janāḥ | tanmadhye śudra eko hi prākarollavaṇaṃ sadā || 3 ||
In the pure city of Māṇḍavya, many people reside. Among them, there was a Śūdra who always made salt.
डिण्डिभेति समाख्यातो गौरी तस्य वरानना । बह्वर्थं सञ्चितं तेन न दानमकरोत् क्वचित् ॥ ४ ॥
ḍiṇḍibheti samākhyāto gaurī tasya varānanā | bahvarthaṃ sañcitaṃ tena na dānamakarot kvacit || 4 ||
He was known as Diṇḍibha, and his beautiful-faced wife was Gaurī. He accumulated much wealth but never gave any charity.
एकदा दैवयोगेन ब्राह्मणानां निमन्त्रणम् । भोजनं प्रददौ कृत्वा दक्षिणां वै समर्पयेत् ॥ ५ ॥
ekadā daivayogena brāhmaṇānāṃ nimantraṇam | bhojanaṃ pradadau kṛtvā dakṣiṇāṃ vai samarpayet || 5 ||
Once, by divine providence, he invited Brāhmaṇas, offered them food, and presented them with dakṣiṇā.
गामेकां कपिलां दत्त्वा भूषितां स्वपुरोधसे । ब्राह्मणोऽकथयत् कश्चित् शूद्रं प्रति तदा प्रिये ! ॥ ६ ॥
gāmekāṃ kapilāṃ dattvā bhūṣitāṃ svapurodhase | brāhmaṇo'kathayat kaścit śūdraṃ prati tadā priye ! || 6 ||
O Beloved! Having given a decorated Kapila cow to his own priest, a certain Brāhmaṇa then spoke to that Śūdra.
अहं ग्रामस्य वै पूज्यो मदीया गौः कथं प्रभो ! पुरोहिताय दत्तासि प्राणं ते च ददाम्यहम् ॥ ७ ॥
ahaṃ grāmasya vai pūjyo madīyā gauḥ kathaṃ prabho ! purohitāya dattāsi prāṇaṃ te ca dadāmyaham || 7 ||
I am indeed revered by the village, O Lord! How can my cow be given to a priest? I shall give up my life for you.
इति श्रुत्वा वचस्तस्य सोऽवदद्बाह्मणं प्रति । क्रोधेन महता देवि ब्राह्मणाय तदाधमः ॥ ८ ॥
iti śrutvā vacastasya so'vadadbāhmaṇaṃ prati | krodhena mahatā devi brāhmaṇāya tadādhamaḥ || 8 ||
Having heard his words, O Devī, that vile man then spoke to the Brāhmaṇa with great anger.
तदा क्रोधेन महता स शूद्रोऽताडयद्द्विजम् । मरणं तस्य वै जातं तद्धस्ताद्वै वरानने ! ॥ ९ ॥
tadā krodhena mahatā sa śūdro'tāḍayaddvijam | maraṇaṃ tasya vai jātaṃ taddhastādvai varānane ! || 9 ||
Then, with great anger, that Śūdra struck the twice-born (Brāhmaṇa). Indeed, O lady of beautiful face, his death occurred at the hands of that man.
ततो बहुतिथे काले सस्त्रीकः प्रमृतः खलः । पातनं तस्य वै जातं कर्म्मपाके तदा खलु ॥ १० ॥
tato bahutithe kāle sastrīkaḥ pramṛtaḥ khalaḥ | pātanaṃ tasya vai jātaṃ karmmapāke tadā khalu || 10 ||
Thereafter, after a long time, that wicked man, along with his wife, died. Indeed, his downfall occurred then, due to the ripening of his karma.
निक्षिप्य यमदूतेन तत्रैव च यमाज्ञया । पञ्चलक्षं ततो वर्षं कष्टं दत्तं मुहुर्मुहुः ॥ ११ ॥
nikṣipya yamadūtena tatraiva ca yamājñayā | pañcalakṣaṃ tato varṣaṃ kaṣṭaṃ dattaṃ muhurmuhuḥ || 11 ||
By the command of Yama, he was cast by Yama's messengers into that very place, where he was subjected to suffering again and again for five lakh years.
तत्र जाता महापीडा नरकान्निसृतस्ततः । सर्पयोनिं स वै यातो गृध्रयोनिस्ततोऽभवत् ॥ १२ ॥
tatra jātā mahāpīḍā narakānnisṛtastataḥ | sarpayoniṃ sa vai yāto gṛdhrayonistato'bhavat || 12 ||
Having endured great torment there, he then emerged from hell. He indeed attained the birth of a serpent, and thereafter became a vulture.
मानुषत्वं ततो लब्धं मध्यदेशे वरानने ! पूर्वपापाच्च भो देवि पुत्रो नैव प्रजायते ॥ १३ ॥
mānuṣatvaṃ tato labdhaṃ madhyadeśe varānane ! pūrvapāpācca bho devi putro naiva prajāyate || 13 ||
Thereafter, O lady of beautiful face, he attained human birth in the central region. But, O Devī, due to his former sin, no son is born to him.
शरीरे रोग उत्पन्नो विग्रहस्तु वरानने ! प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि पूर्वकिल्विषशान्तये ॥ १४ ॥
śarīre roga utpanno vigrahastu varānane ! prāyaścittaṃ pravakṣyāmi pūrvakilviṣaśāntaye || 14 ||
Disease has arisen in his body, and there is conflict, O lady of beautiful face! I shall now declare the Prāyaścitta (expiation) for the pacification of his former transgressions.
गायत्रीसूर्यमन्त्राभ्यां पञ्चलक्षजपं शिवे ! करोतु विधिवद्भक्त्या तदा वै वरवर्णिनि ! ॥ १५ ॥
gāyatrīsūryamantrābhyāṃ pañcalakṣajapaṃ śive ! karotu vidhivadbhaktyā tadā vai varavarṇini ! || 15 ||
O Śive, O lady of excellent complexion! He should perform five lakh repetitions of the Gāyatrī and Sūrya mantras with proper rites and devotion.
होमं कारयितुं प्राज्यं कुण्डे चाष्टदले तथा । दशांशतर्पणं तस्य मार्जनं तद्दशांशतः ॥ १६ ॥
homaṃ kārayituṃ prājyaṃ kuṇḍe cāṣṭadale tathā | daśāṃśatarpaṇaṃ tasya mārjanaṃ taddaśāṃśataḥ || 16 ||
He should also cause a substantial Homa to be performed in an eight-petalled kuṇḍa, along with one-tenth of that as tarpaṇa (libation) and one-tenth of that as mārjana (purification).
प्रतिमां रुचिरां कृत्वा सुवर्णस्य महेश्वरि ! पलषष्ठ्याः प्रयत्नेन पूजयित्वा यथाविधि ॥ १७ ॥
pratimāṃ rucirāṃ kṛtvā suvarṇasya maheśvari ! palaṣaṣṭhyāḥ prayatnena pūjayitvā yathāvidhi || 17 ||
O Maheśvarī! Having carefully fashioned a beautiful image of gold weighing sixty pala, one should worship it according to the prescribed rites.
मन्त्रेणानेन विधिना गन्धधूपादिभिस्तथा । दुर्गे देवि नमस्तुभ्यं सर्वसिद्धिप्रदेश्वरि ! ॥ १८ ॥
mantreṇānena vidhinā gandhadhūpādibhistathā | durge devi namastubhyaṃ sarvasiddhipradeśvari ! || 18 ||
With this mantra and by this method, offering perfumes, incense, and so forth: 'O Durgā, O Devī, salutations to you, O sovereign bestower of all accomplishments!'
इमां पूजां गृहीत्वा तु मम कार्यं प्रसाधय । ॐ ह्रीम् महेश्वर्य्यै नमः ॐ दुर्गायै नमः । ॐ सर्वकामप्रदे तुभ्यं नमः ॐ ईश्वर्य्यै नमः । ॐ त्र्यम्बकाय नमः ॐ ब्रह्मणे नमः । ॐ विष्णवे नमः ॐ सर्वेश्वराय नमः । ॐ भैरवाय नमः ॐ मार्त्तण्डाय नम ॥ एतैश्च दशभिर्मन्त्रैः प्रतिमां पूजयेत्प्रिये ! ब्राह्मणाय ततो दद्याद्भक्तियुक्तेन चेतसा ॥ १९ ॥
imāṃ pūjāṃ gṛhītvā tu mama kāryaṃ prasādhaya | oṃ hrīm maheśvaryyai namaḥ oṃ durgāyai namaḥ | oṃ sarvakāmaprade tubhyaṃ namaḥ oṃ īśvaryyai namaḥ | oṃ tryambakāya namaḥ oṃ brahmaṇe namaḥ | oṃ viṣṇave namaḥ oṃ sarveśvarāya namaḥ | oṃ bhairavāya namaḥ oṃ mārttaṇḍāya nama || etaiśca daśabhirmantraiḥ pratimāṃ pūjayetpriye ! brāhmaṇāya tato dadyādbhaktiyuktena cetasā || 19 ||
Having accepted this worship, accomplish my task. O Priye! One should worship the image with these ten mantras: 'Om Hrīm Maheśvaryyai Namaḥ, Om Durgāyai Namaḥ, Om Sarvakāmaprade Tubhyam Namaḥ, Om Īśvaryyai Namaḥ, Om Tryambakāya Namaḥ, Om Brahmaṇe Namaḥ, Om Viṣṇave Namaḥ, Om Sarveśvarāya Namaḥ, Om Bhairavāya Namaḥ, Om Mārttaṇḍāya Namaḥ.' Thereafter, with a devout heart, one should give it to a Brāhmaṇa.
पञ्चपात्रं ततो दद्यात्तदुद्देशेन पार्वति ! तिलदानं ततो दद्याद्वस्त्रदानं यथाविधि ॥ २० ॥
pañcapātraṃ tato dadyāttaduddeśena pārvati ! tiladānaṃ tato dadyādvastradānaṃ yathāvidhi || 20 ||
Thereafter, O Pārvatī, one should offer five vessels with that intention, and then give a Dāna of sesame seeds and a Dāna of clothes according to the prescribed rites.
कूष्माण्डं नारिकेरं च पञ्चरत्नसमन्वितम् । गङ्गामध्ये प्रदातव्यं पूर्वपापप्रणाशनम् ॥ २१ ॥
kūṣmāṇḍaṃ nārikeraṃ ca pañcaratnasamanvitam | gaṅgāmadhye pradātavyaṃ pūrvapāpapraṇāśanam || 21 ||
A kūṣmāṇḍa (ash gourd) and a coconut, along with five jewels, should be offered into the middle of the Gaṅgā for the destruction of former sins.
रोगात्प्रमुच्यते देवि वन्ध्यापि पुत्रमाप्नुयात् ।
rogātpramucyate devi vandhyāpi putramāpnuyāt |
O Devī, one is freed from diseases, and even a barren woman obtains a son.
सर्प(श्लेष)नक्षत्रद्वितीयचरणप्रायश्चित्तकथनम् ॥ शिव उवाच ॥ अलर्कस्य पुरे देवि शूद्र एकोऽवसत्पुरा । शूद्राचाररतो नित्यं विक्रयं कुरुते सदा ॥ १ ॥
sarpa(śleṣa)nakṣatradvitīyacaraṇaprāyaścittakathanam || śiva uvāca || alarkasya pure devi śūdra eko'vasatpurā | śūdrācārarato nityaṃ vikrayaṃ kurute sadā || 1 ||
[Āśleṣā Nakṣatra — Pada 2] Lord Śiva said: O Devī, in the city of Alarka, there once lived a Śūdra who was always engaged in the conduct of a Śūdra and constantly carried out trade.
गोमहिष्यादिव्यापारैर्व्ययं कुर्य्याद्दिने दिने । गोधनानि बहून्येव तेषां रक्षा न जायते ॥ २ ॥
gomahiṣyādivyāpārairvyayaṃ kuryyāddine dine | godhanāni bahūnyeva teṣāṃ rakṣā na jāyate || 2 ||
He would conduct daily transactions involving cows, buffaloes, and other animals. He possessed many cattle, but their protection was not maintained.
दुर्लभ इति विख्यातो तत्राऽज्ञानी सदावसत् । एकदा तस्य गोवृन्दे वने तिष्ठति भोऽनघे ! ॥ ३ ॥
durlabha iti vikhyāto tatrā'jñānī sadāvasat | ekadā tasya govṛnde vane tiṣṭhati bho'naghe ! || 3 ||
A foolish man, known as Durlabha, always resided there. O sinless one, once his herd of cows was grazing in the forest.
वृष्टिस्तत्र महाजाता गावश्च पीडिता भृशम् । तासां मध्ये भूरि गावो वर्षणेन मृताः पुरा ॥ ४ ॥
vṛṣṭistatra mahājātā gāvaśca pīḍitā bhṛśam | tāsāṃ madhye bhūri gāvo varṣaṇena mṛtāḥ purā || 4 ||
There, a great rain occurred, and the cows suffered greatly. Among them, many cows died due to the downpour.
रक्षां शूद्रो नाऽकरोत्स तृणैराछादनादिभिः । एवं बहुगते काले शूद्रः पापी मृतो यदा ॥ ५ ॥
rakṣāṃ śūdro nā'karotsa tṛṇairāchādanādibhiḥ | evaṃ bahugate kāle śūdraḥ pāpī mṛto yadā || 5 ||
That Śūdra did not protect them with grass or coverings. After a long time had passed in this manner, that sinful Śūdra died.
नरके पातयामास यमदूतो यमाज्ञया । बहुवर्षसहस्राणि भुक्त्वा नरकजं फलम् ॥ ६ ॥
narake pātayāmāsa yamadūto yamājñayā | bahuvarṣasahasrāṇi bhuktvā narakajaṃ phalam || 6 ||
The messengers of Yama, by Yama's command, cast him into Naraka. After experiencing the fruits of Naraka for many thousands of years,
नरकान्निर्गतो देवि गजयोनिमवाप्तवान् । गजयोनिं ततो भुक्त्वा मानुषत्वं ततोऽगमत् ॥ ७ ॥
narakānnirgato devi gajayonimavāptavān | gajayoniṃ tato bhuktvā mānuṣatvaṃ tato'gamat || 7 ||
O Devī, he emerged from Naraka and attained the birth of an elephant. After experiencing the elephant birth, he then attained human existence.
स्वकर्मणा परित्यागं यतोऽकार्षीद्गवां पुरा । ततः कर्मफलाद्देवि नैव पुत्रः प्रजायते ॥ ८ ॥
svakarmaṇā parityāgaṃ yato'kārṣīdgavāṃ purā | tataḥ karmaphalāddevi naiva putraḥ prajāyate || 8 ||
Because he had previously abandoned his duty and not protected the cows, O Devī, as a result of that karma, no son is born to him.
कृतं दानं पुरा देवि सर्वपर्वणि चाञ्जसा । तेन पुण्येन भो देवि धनधान्यगजादिकम् ॥ ९ ॥
kṛtaṃ dānaṃ purā devi sarvaparvaṇi cāñjasā | tena puṇyena bho devi dhanadhānyagajādikam || 9 ||
O Devī, he had previously performed Dāna properly on all auspicious days. By that Puṇya, O Devī, he possesses wealth, grains, elephants, and so forth.
गोसंग्रहः कृतः पूर्वं मृतो तृणकणं विना । तेन पापेन भो देवि महाव्याधिः प्रजायते ॥ १० ॥
gosaṃgrahaḥ kṛtaḥ pūrvaṃ mṛto tṛṇakaṇaṃ vinā | tena pāpena bho devi mahāvyādhiḥ prajāyate || 10 ||
O Devī, previously, a herd of cows died without even a blade of grass due to his neglect. By that sin, a great disease arises in him.
तस्य शान्तिं प्रवक्ष्यामि शृणु देवि सुशोभने ! ब्राह्मणाय दशांशं च दानं दद्यात्सुरप्रिये ! ॥ ११ ॥
tasya śāntiṃ pravakṣyāmi śṛṇu devi suśobhane ! brāhmaṇāya daśāṃśaṃ ca dānaṃ dadyātsurapriye ! || 11 ||
O beautiful Devī, I shall now explain the expiation for that. Listen, O beloved of the gods! One should give a tenth of one's wealth as Dāna to a Brāhmaṇa.
गायत्रीलक्षजाप्येन जपं कुर्यात्प्रसन्नधीः । दशांशं हवनं देवि मार्जनं तर्पणं तथा ॥ १२ ॥
gāyatrīlakṣajāpyena japaṃ kuryātprasannadhīḥ | daśāṃśaṃ havanaṃ devi mārjanaṃ tarpaṇaṃ tathā || 12 ||
With a cheerful mind, one should perform one hundred thousand repetitions of the Gāyatrī mantra. O Devī, one should also perform Homa for a tenth of that, as well as Mārjana and Tarpaṇa.
दशवर्णास्ततो दद्याद्बाह्मणाय वरानने ! एवं कृते न संदेहो वरः पुत्रः प्रजायते ॥ १३ ॥
daśavarṇāstato dadyādbāhmaṇāya varānane ! evaṃ kṛte na saṃdeho varaḥ putraḥ prajāyate || 13 ||
O beautiful-faced one, one should then give ten cows of various colors to a Brāhmaṇa. When this is done, without doubt, an excellent son will be born.
रोगाः सर्वे क्षयं यान्ति नात्र कार्या विचारणा ।
rogāḥ sarve kṣayaṃ yānti nātra kāryā vicāraṇā |
All diseases are destroyed; there is no doubt about this.
श्लेषानक्षत्रस्य तृतीयचरणप्रायश्चित्तकथनम् ॥ शिव उवाच ॥ गङ्गाया उत्तरे कूले मालाकारोऽवसत्पुरा । डेलचन्द्रेति विख्यातो महाज्ञानी गुणाकरः ॥ १ ॥
śleṣānakṣatrasya tṛtīyacaraṇaprāyaścittakathanam || śiva uvāca || gaṅgāyā uttare kūle mālākāro'vasatpurā | ḍelacandreti vikhyāto mahājñānī guṇākaraḥ || 1 ||
[Āśleṣā Nakṣatra — Pada 3] Lord Śiva said: On the northern bank of the Gaṅgā, there once lived a garland-maker named Ḍelacandra, renowned as a great knower and repository of virtues.
स्वकर्मनिरतो नित्यं द्विजसेवासु तत्परः । तस्य पत्नी विशालाक्षि नाम्ना चन्द्रावती शुभा ॥ २ ॥
svakarmanirato nityaṃ dvijasevāsu tatparaḥ | tasya patnī viśālākṣi nāmnā candrāvatī śubhā || 2 ||
He was always devoted to his own duties and intent on serving Brāhmaṇas. O wide-eyed one, his wife was named Candrāvatī, an auspicious woman.
गुरुदास इति ख्यातो वैश्यवर्णेषु पूजितः । आसीत्तस्मै तदा तेन स्वर्णं दत्तं प्रियाय वै ॥ ३ ॥
gurudāsa iti khyāto vaiśyavarṇeṣu pūjitaḥ | āsīttasmai tadā tena svarṇaṃ dattaṃ priyāya vai || 3 ||
There was a Vaiśya named Gurudāsa, revered among the Vaiśya class. He then gave much gold to that dear garland-maker.
लक्षत्रयं स्थितं स्वर्णं तस्य वैश्यपतेः प्रिये ! मालाकारेण तत्सर्वं भूमौ स्थाप्य तदा प्रिये ! ॥ ४ ॥
lakṣatrayaṃ sthitaṃ svarṇaṃ tasya vaiśyapateḥ priye ! mālākāreṇa tatsarvaṃ bhūmau sthāpya tadā priye ! || 4 ||
O beloved, three lakhs of gold belonged to that Vaiśya lord. O beloved, the garland-maker then buried all of it in the ground.
स्वयं गतः स वैश्येन सार्द्धं वेण्यां तदा प्रिये ! माघे नियमतः स्नानं कृते ताभ्यां यथाविधि ॥ ५ ॥
svayaṃ gataḥ sa vaiśyena sārddhaṃ veṇyāṃ tadā priye ! māghe niyamataḥ snānaṃ kṛte tābhyāṃ yathāvidhi || 5 ||
O beloved, he himself then went with that Vaiśya to the Veṇī (Triveṇī). In the month of Māgha, they both performed ritual bathing according to the injunctions.
शूद्रस्तु स्वगृहं प्राप्तः वैश्यः काश्यां समागतः । तत्र काश्यां विशालाक्षि मरणं तस्य चाभवत् ॥ ६ ॥
śūdrastu svagṛhaṃ prāptaḥ vaiśyaḥ kāśyāṃ samāgataḥ | tatra kāśyāṃ viśālākṣi maraṇaṃ tasya cābhavat || 6 ||
The Śūdra returned to his own home, while the Vaiśya went to Kāśī. O wide-eyed one, his death occurred there in Kāśī.
अविमुक्ते महातीर्थे देवदानवपूजिते । मम पार्श्वे समायातो धर्मक्षेत्रप्रभावतः ॥ ७ ॥
avimukte mahātīrthe devadānavapūjite | mama pārśve samāyāto dharmakṣetraprabhāvataḥ || 7 ||
In Avimukta, the great sacred place revered by gods and Dānavas, he came to my side due to the power of that sacred region.
मालाकारस्तु तत्स्वर्णं भुक्त्वा पुत्रस्त्रिया युतः । बहुवर्षगते काले मरणं तस्य चाऽभवत् ॥ ८ ॥
mālākārastu tatsvarṇaṃ bhuktvā putrastriyā yutaḥ | bahuvarṣagate kāle maraṇaṃ tasya cā'bhavat || 8 ||
The garland-maker, along with his son and wife, enjoyed that gold. After many years had passed, his death occurred.
तदा गन्धर्वनगरे बहुवर्षसहस्रकम् । पत्न्या सह वरारोहे भुक्तं वै स्वर्गजं फलम् ॥ ९ ॥
tadā gandharvanagare bahuvarṣasahasrakam | patnyā saha varārohe bhuktaṃ vai svargajaṃ phalam || 9 ||
Then, in the city of the Gandharvas, for many thousands of years, O beautiful-hipped one, he enjoyed the fruits of heaven along with his wife.
ततो बहुगते काले मानुषत्वमवाप्तवान् । धनाढ्यो गुणवान् भोक्ता देवब्राह्मणतत्परः ॥ १० ॥
tato bahugate kāle mānuṣatvamavāptavān | dhanāḍhyo guṇavān bhoktā devabrāhmaṇatatparaḥ || 10 ||
Thereafter, after a long time, he attained human birth, becoming wealthy, virtuous, enjoying pleasures, and devoted to gods and Brāhmaṇas.
तस्य पत्नी विशालाक्षि पूर्वजन्मप्रसङ्गतः । पुनर्विवाहिता देवि पतिसेवासु तत्परा ॥ ११ ॥
tasya patnī viśālākṣi pūrvajanmaprasaṅgataḥ | punarvivāhitā devi patisevāsu tatparā || 11 ||
O wide-eyed one, his wife, due to the connection of a previous birth, was remarried to him, O Devī, and was devoted to serving her husband.
पुष्पं च जायते देवि मासि मासि निरन्तरम् । पुत्रो न जायते देवि कन्यका खलु जायते । यतो वैश्यस्य वै स्वर्णं न दत्तं पूर्वजन्मनि ॥ १२ ॥
puṣpaṃ ca jāyate devi māsi māsi nirantaram | putro na jāyate devi kanyakā khalu jāyate | yato vaiśyasya vai svarṇaṃ na dattaṃ pūrvajanmani || 12 ||
O Devī, menstruation occurs continuously every month, but O Devī, a son is not born; indeed, only a daughter is born. This is because he did not return the Vaiśya's gold in his previous birth.
तत्कर्मणः फलाद्देवि पुत्रो नैव प्रजायते । तस्य शान्तिं प्रवक्ष्यामि शृणु देवि यथार्थतः ॥ १३ ॥
tatkarmaṇaḥ phalāddevi putro naiva prajāyate | tasya śāntiṃ pravakṣyāmi śṛṇu devi yathārthataḥ || 13 ||
O Devī, due to the fruit of that action, a son is not born to him. I shall now truly explain the expiation for this, O Devī, listen.
गृहद्रव्यषडंशेन पुण्यं कार्यं च कारयेत् । हेम्नो दशपलस्यापि वैश्यं कृत्वा प्रयत्नतः ॥ १४ ॥
gṛhadravyaṣaḍaṃśena puṇyaṃ kāryaṃ ca kārayet | hemno daśapalasyāpi vaiśyaṃ kṛtvā prayatnataḥ || 14 ||
One should perform meritorious deeds with one-sixth of one's household wealth. One should also diligently make an image of a Vaiśya weighing ten palas of gold.
पूजयित्वा विधानेन ब्राह्मणाय प्रदापयेत् । षडङ्गजातवेदानां जपं वै कारयेत्ततः ॥ १५ ॥
pūjayitvā vidhānena brāhmaṇāya pradāpayet | ṣaḍaṅgajātavedānāṃ japaṃ vai kārayettataḥ || 15 ||
After worshipping it according to the prescribed rites, one should give it to a Brāhmaṇa. Thereafter, one should arrange for the recitation of the mantras of the six Vedāṅgas.
जीर्णोद्धारं ततो देवि वापिकां कूपमेव च । एवं कृते न संदेहः पुत्रो भवति नान्यथा ॥ १६ ॥
jīrṇoddhāraṃ tato devi vāpikāṃ kūpameva ca | evaṃ kṛte na saṃdehaḥ putro bhavati nānyathā || 16 ||
Then, O Devī, one should renovate old step-wells and wells. If this is done, there is no doubt that a son will be born; it will not be otherwise.
रोगस्तस्य निवर्तेत धनं च बहु जायते ॥ १७ ॥
rogastasya nivarteta dhanaṃ ca bahu jāyate || 17 ||
His illness will cease, and much wealth will be generated for him.
श्लेषानक्षत्रस्य चतुर्थचरणप्रायश्चित्तकथनम् ॥ शिव उवाच ॥ अयोध्या नगरी श्रेष्ठा सर्वदेवसुपूजिता । यस्याः प्रवेशमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १ ॥
śleṣānakṣatrasya caturthacaraṇaprāyaścittakathanam || śiva uvāca || ayodhyā nagarī śreṣṭhā sarvadevasupūjitā | yasyāḥ praveśamātreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate || 1 ||
[Āśleṣā Nakṣatra — Pada 4] Lord Śiva said: The city of Ayodhyā is supreme, worshipped by all gods. By merely entering it, one is freed from all sins.
तस्यास्तु पश्चिमं देवि योजनानां दशोपरि । लक्ष्मणाख्यं पुरं यत्र वसन्ति बहवो जनाः ॥ २ ॥
tasyāstu paścimaṃ devi yojanānāṃ daśopari | lakṣmaṇākhyaṃ puraṃ yatra vasanti bahavo janāḥ || 2 ||
To its west, O Devī, at a distance of ten yojanas, is a city named Lakṣmaṇā, where many people reside.
तन्मध्ये शूद्र एको हि कैवर्तो धनधान्यवान् । डालेतिनामविख्यातस्तस्य पत्नी च केशवी ॥ ३ ॥
tanmadhye śūdra eko hi kaivarto dhanadhānyavān | ḍāletināmavikhyātastasya patnī ca keśavī || 3 ||
Among them was a Śūdra, a fisherman (Kaivarta), wealthy in riches and grains, renowned by the name Ḍāla, and his wife was Keśavī.
तेन व्यापारतो देवि धनं च बहु संस्थितम् । मांसं प्रभुज्यते नित्यं मांसं हि बहुधा प्रियम् ॥ ४ ॥
tena vyāpārato devi dhanaṃ ca bahu saṃsthitam | māṃsaṃ prabhujyate nityaṃ māṃsaṃ hi bahudhā priyam || 4 ||
Through trade, O Devī, he accumulated much wealth. He consumed meat daily, for meat was very dear to him in many ways.
निर्दयः सर्वजन्तूनां कच्छपानां विशेषतः । एवं बहुगते काले तस्य मृत्युरभूत् किल ॥ ५ ॥
nirdayaḥ sarvajantūnāṃ kacchapānāṃ viśeṣataḥ | evaṃ bahugate kāle tasya mṛtyurabhūt kila || 5 ||
He was merciless towards all creatures, especially tortoises. Thus, after a long time had passed, his death indeed occurred.
यमदूतैर्महाघोरे निक्षिप्तश्च यमाज्ञया । षष्टिवर्षसहस्राणि भुक्त्वा नरकयातनाम् ॥ ६ ॥
yamadūtairmahāghore nikṣiptaśca yamājñayā | ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi bhuktvā narakayātanām || 6 ||
By the command of Yama, he was cast into a terrible hell by Yama's messengers, enduring the torments of hell for sixty thousand years.
नरकान्निःसृतो देवि दर्दुरत्वं तथा गतः । ऋक्षत्वं च ततो देवि मानुषत्वं ततोऽलभत् ॥ ७ ॥
narakānniḥsṛto devi darduratvaṃ tathā gataḥ | ṛkṣatvaṃ ca tato devi mānuṣatvaṃ tato'labhat || 7 ||
Having emerged from hell, O Devī, he then attained the state of a frog. Thereafter, O Devī, he became a bear, and then he obtained human birth.
पाण्डुरोगेण संयुक्तो वंशो नैव तु जीवति । कन्याश्च बहवो जाता विधवा व्यभिचारिणी ॥ ८ ॥
pāṇḍurogeṇa saṃyukto vaṃśo naiva tu jīvati | kanyāśca bahavo jātā vidhavā vyabhicāriṇī || 8 ||
Afflicted with pāṇḍuroga, his lineage does not survive. Many daughters are born, who become widows and unchaste.
अपत्यानां निरोधश्च युवत्वसमये सति । अस्य पुण्यं प्रवक्ष्यामि यथा पापात्प्रमुच्यते ॥ ९ ॥
apatyānāṃ nirodhaśca yuvatvasamaye sati | asya puṇyaṃ pravakṣyāmi yathā pāpātpramucyate || 9 ||
There is an obstruction to progeny even in youth. I shall now declare the meritorious act by which one is freed from this sin.
षडंशं ब्राह्मणे दानं श्रीविष्णोः पूजनं तथा । विष्णोरराटमन्त्रेण लक्षजाप्यं च कारयेत् ॥ १० ॥
ṣaḍaṃśaṃ brāhmaṇe dānaṃ śrīviṣṇoḥ pūjanaṃ tathā | viṣṇorarāṭamantreṇa lakṣajāpyaṃ ca kārayet || 10 ||
One should give a sixth part of one's wealth as Dāna to a Brāhmaṇa, and perform the worship of Śrī Viṣṇu. One should also cause the mantra "Viṣṇor Arāṭam" to be chanted one hundred thousand times.
एवं कृते त संदेहो वंशो भवति नान्यथा । रोगाश्च विलयं यान्ति नात्र कार्या विचारणा ॥ ११ ॥
evaṃ kṛte ta saṃdeho vaṃśo bhavati nānyathā | rogāśca vilayaṃ yānti nātra kāryā vicāraṇā || 11 ||
By doing this, without doubt, a lineage will be established; otherwise not. Diseases also vanish; there is no need for deliberation here.
Key Takeaways & AI Summary
This chapter explores the profound teachings of The Yoga of Āśleṣā Nakṣatra Karmic Expiations. It includes 64 verses detailing core themes like "śleṣānakṣatrasya prathamacaraṇaprāyaścittakathanam || śiva uvāca || athātaḥ saṃpravakṣyāmi śṛṇu devi suśobhane ! | jātasya sarpanakṣatre prathame caraṇe śubhe ! || 1 ||", "purī kāśī samākhyātā trailokye devi pūjitā | tasyāstu paścime bhāge krośapañcadaśe mite || 2 ||", "māṇḍavyasya pure śubhre vasanti bahavo janāḥ | tanmadhye śudra eko hi prākarollavaṇaṃ sadā || 3 ||".The classical Sanskrit treatise on karmic ripening (Karma Vipāka), Jyotiṣa Nakṣatra-pada diagnostics, and Vedic–Purāṇic atonements (Prāyaścitta) — presented as a dialogue between Lord Śiva and Goddess Pārvatī.