The Yoga of Mūla Nakṣatra Karma and Atonement
(Chapter 21)
मूलनक्षत्रम् — Chapter 21: Mūla Nakṣatra — Past- Life Karma & Atonements ( Padas 1–4)
मूलनक्षत्रस्य प्रथमचरणप्रायश्चित्तकथनम् ॥ शिव उवाच ॥ अयोध्यानगरे देवि कायस्थोऽवसदद्रिजे ! । रामदास इति ख्यातस्तस्य भार्या तु देविका ॥ १ ॥
mūlanakṣatrasya prathamacaraṇaprāyaścittakathanam || śiva uvāca || ayodhyānagare devi kāyastho'vasadadrije ! | rāmadāsa iti khyātastasya bhāryā tu devikā || 1 ||
[Mūla Nakṣatra — Pada 1] Lord Śiva said: O Devī, O daughter of the mountain, in the city of Ayodhyā lived a Kayastha named Rāmadāsa, whose wife was Devikā.
विष्णुभक्तिरतो नित्यं ब्राह्मणस्य च सेवकः । भार्या पतिव्रता तस्य पतिसेवासु तत्परा ॥ २ ॥
viṣṇubhaktirato nityaṃ brāhmaṇasya ca sevakaḥ | bhāryā pativratā tasya patisevāsu tatparā || 2 ||
He was always devoted to Viṣṇu and served Brāhmaṇas. His wife was a pativratā, dedicated to serving her husband.
भाग्यवान् सर्ववस्तूनां विक्रेता गजवाजिनाम् । तस्य सखाऽभवद्विप्रो ब्राह्मणो वेदपारगः ॥ ३ ॥
bhāgyavān sarvavastūnāṃ vikretā gajavājinām | tasya sakhā'bhavadvipro brāhmaṇo vedapāragaḥ || 3 ||
He was fortunate, a seller of all kinds of goods, including elephants and horses. A Vipra, a Brāhmaṇa well-versed in the Vedas, became his friend.
आगतो वै गृहे तस्य प्रेम्णा मित्रस्य भामिनि ! चातुर्मास्ये स्थितस्तत्र स्वर्णं शतपलं तदा ॥ ४ ॥
āgato vai gṛhe tasya premṇā mitrasya bhāmini ! cāturmāsye sthitastatra svarṇaṃ śatapalaṃ tadā || 4 ||
O Bhāminī, that Brāhmaṇa, out of affection for his friend, came to his house and stayed there during the Cāturmāsya period. At that time, he possessed one hundred palas of gold.
कायस्थस्य गृहे तत्तु स्थापितं ब्राह्मणेन वै । वाराणस्यां गतो देवि स्नानार्थं स द्विजोत्तमः ॥ ५ ॥
kāyasthasya gṛhe tattu sthāpitaṃ brāhmaṇena vai | vārāṇasyāṃ gato devi snānārthaṃ sa dvijottamaḥ || 5 ||
Indeed, that wealth was deposited by the Brāhmaṇa in the house of the Kayastha. O Devī, that excellent twice-born then went to Vārāṇasī for a ritual bath.
शरीरं त्यक्तवाँस्तत्र ब्रह्मचारी द्विजस्तदा । ततो बहुगते काले कायस्थस्य दरिद्रता ॥ ६ ॥
śarīraṃ tyaktavām̐statra brahmacārī dvijastadā | tato bahugate kāle kāyasthasya daridratā || 6 ||
There, that celibate twice-born abandoned his body. After a long time had passed, the Kayastha fell into poverty.
तद्धनं ब्राह्मणस्यैव भुक्तं तेन वरानने ! । कालव्यालस्य कवलः कायस्थः कामिनीयुतः ॥ ७ ॥
taddhanaṃ brāhmaṇasyaiva bhuktaṃ tena varānane ! | kālavyālasya kavalaḥ kāyasthaḥ kāminīyutaḥ || 7 ||
O Varānanā, that wealth of the Brāhmaṇa was enjoyed by that Kayastha. Then, that Kayastha, along with his beloved, became a morsel for the serpent of time (death).
अयोध्यायामभूद्देवि तयोः स्वर्गो ह्यजायत । नवत्यब्दसहस्राणि ब्रह्मलोके वरानने ! ॥ ८ ॥
ayodhyāyāmabhūddevi tayoḥ svargo hyajāyata | navatyabdasahasrāṇi brahmaloke varānane ! || 8 ||
O Devī, in Ayodhyā, they both attained heaven. O Varānanā, for ninety thousand years, they resided in Brahmaloka.
भुक्तं सौख्यमनेकं तु देवानामपि दुर्लभम् । ततः पुण्यक्षये जाते मर्त्यलोके सुरेश्वरि ! ॥ ९ ॥
bhuktaṃ saukhyamanekaṃ tu devānāmapi durlabham | tataḥ puṇyakṣaye jāte martyaloke sureśvari ! || 9 ||
O Sureśvarī, they enjoyed many pleasures, difficult even for the gods to attain. Then, when their merit was exhausted, they were born in the mortal world.
तत्पापेनाऽभवद्देवि कन्यापुत्रप्ररोधनम् । अस्य पापस्य वै शान्तिं शृणु त्वं परमेश्वरि ! ॥ १० ॥
tatpāpenā'bhavaddevi kanyāputraprarodhanam | asya pāpasya vai śāntiṃ śṛṇu tvaṃ parameśvari ! || 10 ||
O Devī, due to that sin, there was an obstruction to the birth of daughters and sons. O Parameśvarī, listen now to the expiation for this sin.
प्रायश्चित्तं सुरश्रेष्ठे पूर्वजन्मसमुद्भवम् । गृहवित्तषडंशेन ततो दानं प्रकल्पयेत् ॥ ११ ॥
prāyaścittaṃ suraśreṣṭhe pūrvajanmasamudbhavam | gṛhavittaṣaḍaṃśena tato dānaṃ prakalpayet || 11 ||
O Sureśreṣṭhe, for the expiation of sins originating from a previous birth, one should then arrange for a Dāna of one-sixth of one's household wealth.
गायत्रीत्र्यम्बकाभ्यां च जातवेदेन चानघे ! जपं वै कारयेत्कान्ते प्रतिमन्त्रं दशायुतम् ॥ १२ ॥
gāyatrītryambakābhyāṃ ca jātavedena cānaghe ! japaṃ vai kārayetkānte pratimantraṃ daśāyutam || 12 ||
O Anaghe, O Kānte, one should cause the recitation of the Gāyatrī, Tryambaka, and Jātaveda mantras, each mantra one hundred thousand times.
ततो होमं दशांशेन तर्पणं मार्जनं तथा । पलैर्दशमितैर्हेमैर्ब्राह्मणस्य तदाकृतिम् ॥ १३ ॥
tato homaṃ daśāṃśena tarpaṇaṃ mārjanaṃ tathā | palairdaśamitairhemairbrāhmaṇasya tadākṛtim || 13 ||
Then, one should perform Homa with one-tenth of the repetitions, as well as Tarpaṇa and Mārjana. One should then fashion an image of the Brāhmaṇa with ten palas of gold.
पूजयित्वा यथान्यायं ब्राह्मणाय ततो ददेत् । ततो गां कपिलां दद्यात् स्वर्णवस्त्रविभूषिताम् ॥ १४ ॥
pūjayitvā yathānyāyaṃ brāhmaṇāya tato dadet | tato gāṃ kapilāṃ dadyāt svarṇavastravibhūṣitām || 14 ||
After worshipping it according to the proper rites, one should then give it to a Brāhmaṇa. Then, one should donate a Kapila cow, adorned with gold and garments.
प्रतिवर्षं ततो देवि दशवर्णां ददेत्पुनः । एवं कृते न संदेहो वंशे ह्यस्य भवेत्खलु ॥ १५ ॥
prativarṣaṃ tato devi daśavarṇāṃ dadetpunaḥ | evaṃ kṛte na saṃdeho vaṃśe hyasya bhavetkhalu || 15 ||
O Devī, every year thereafter, one should again donate ten cows of various colors. When this is done, there is no doubt that his lineage will indeed flourish.
रोगः शरीरजन्यो यस्तस्य नाशः प्रजायते । काकवन्ध्या लभेत्पुत्रं मृतवत्सा ततः प्रिये ! ॥ १६ ॥
rogaḥ śarīrajanyo yastasya nāśaḥ prajāyate | kākavandhyā labhetputraṃ mṛtavatsā tataḥ priye ! || 16 ||
Any bodily disease that exists will be destroyed. O Priye, a Kākavandhyā (a woman who has only one child, who dies) will obtain a son, and a Mṛtavatsā (a woman whose children die) thereafter.
लभेत सुसुतं चैव नात्र कार्या विचारणा ।
labheta susutaṃ caiva nātra kāryā vicāraṇā |
She will indeed obtain a good son; there is no doubt about this.
मूलनक्षत्रस्य द्वितीयचरणप्रायश्चित्तकथनम् ॥ शिव उवाच ॥ पश्चिमस्यामयोध्याया योजनानां त्रयोपरि । राघवस्य पुरे देवि न्यवसन्बहवो जनाः ॥ १ ॥
mūlanakṣatrasya dvitīyacaraṇaprāyaścittakathanam || śiva uvāca || paścimasyāmayodhyāyā yojanānāṃ trayopari | rāghavasya pure devi nyavasanbahavo janāḥ || 1 ||
[Mūla Nakṣatra — Pada 2] Lord Śiva said: O Devī, three Yojanas to the west of Ayodhyā, in the city of Rāghava, many people resided.
तन्मध्ये ब्राह्मणो ह्येको योगशर्माद्रिनन्दिनि ! तस्य पत्नी समाख्याता गुणज्ञा परमा शुभा ॥ २ ॥
tanmadhye brāhmaṇo hyeko yogaśarmādrinandini ! tasya patnī samākhyātā guṇajñā paramā śubhā || 2 ||
O Adrinandinī, among them was a Brāhmaṇa named Yogaśarmā. His wife was known as Paramā, endowed with virtues and exceedingly auspicious.
तत्र वासोऽभवद्देवि ज्ञानिनस्तस्य कामिनि ! स पुरोधा महादेवि धनाढ्यः कृपणस्तथा ॥ ३ ॥
tatra vāso'bhavaddevi jñāninastasya kāmini ! sa purodhā mahādevi dhanāḍhyaḥ kṛpaṇastathā || 3 ||
O Devī, O Kāminī, that knowledgeable man resided there. O Mahādevī, he was a wealthy priest, yet also miserly.
प्रतिग्रहेण भो देवि व्ययकारी दिने दिने । तस्य भ्राता कनिष्ठश्च व्यापारकरणे रतः ॥ ४ ॥
pratigraheṇa bho devi vyayakārī dine dine | tasya bhrātā kaniṣṭhaśca vyāpārakaraṇe rataḥ || 4 ||
O Devī, day by day, he became one who spent (his wealth) through receiving gifts. His younger brother was engaged in trade.
उभौ द्वौ ब्राह्मणौ देवि शान्तिमन्तौ परस्परम् । ततो बहुगते काले वैरं जातं तदा शिवे ! ॥ ५ ॥
ubhau dvau brāhmaṇau devi śāntimantau parasparam | tato bahugate kāle vairaṃ jātaṃ tadā śive ! || 5 ||
O Devī, O Śive! Those two Brāhmaṇas lived peacefully with each other. Then, after a long time had passed, enmity arose between them.
स्वधनस्य विभागार्थं युद्धं जातं सुदारुणम् । तदुद्देशेन भो देवि मृतो भ्राता कनिष्ठकः ॥ ६ ॥
svadhanasya vibhāgārthaṃ yuddhaṃ jātaṃ sudāruṇam | taduddeśena bho devi mṛto bhrātā kaniṣṭhakaḥ || 6 ||
O Devī! A very terrible battle ensued between them for the division of their wealth. Due to that, the younger brother died.
तद्धनं गृह्य वै स्वर्णं सर्वं पुत्राय दत्तवान् । दानं नैव कृतं तेन ततो वै मरणं खलु ॥ ७ ॥
taddhanaṃ gṛhya vai svarṇaṃ sarvaṃ putrāya dattavān | dānaṃ naiva kṛtaṃ tena tato vai maraṇaṃ khalu || 7 ||
He then took all that wealth and gold and gave it to his son. He did not perform any Dāna, and then indeed, his death occurred.
यमदूतैर्महाघोरेर्निक्षिप्तो रक्तकर्द्दमे । बहून्यब्दसहस्राणि भुक्त्वा नरकयातनाम् ॥ ८ ॥
yamadūtairmahāghorernikṣipto raktakarddame | bahūnyabdasahasrāṇi bhuktvā narakayātanām || 8 ||
He was cast by the terrible messengers of Yama into the Naraka called Raktakarddama. There, he suffered the torments of Naraka for many thousands of years.
नरकान्निर्गतो देवि गर्दभत्वमजायत । वृकयोनिस्ततो भूत्वा मानुषत्वं ततोऽभवत् ॥ ९ ॥
narakānnirgato devi gardabhatvamajāyata | vṛkayonistato bhūtvā mānuṣatvaṃ tato'bhavat || 9 ||
O Devī! Having emerged from Naraka, he was born as a donkey. Then, after being born as a wolf, he subsequently attained human birth.
वेदविद्यारतो देवि कन्यावान् पुत्रवर्जितः । रोगयुक्तो महादेवि सदा भिक्षारतो नरः ॥ १० ॥
vedavidyārato devi kanyāvān putravarjitaḥ | rogayukto mahādevi sadā bhikṣārato naraḥ || 10 ||
O Devī, O Mahādevī! That man, devoted to Vedic knowledge, has daughters but is devoid of sons. He is afflicted with disease and is always engaged in begging.
पूर्वपापविशुद्ध्यर्थं प्रायश्चित्तं शृणुष्व मे । हरिवंशश्रुतिं कुर्याच्छिवपूजनमेव च ॥ ११ ॥
pūrvapāpaviśuddhyarthaṃ prāyaścittaṃ śṛṇuṣva me | harivaṃśaśrutiṃ kuryācchivapūjanameva ca || 11 ||
Listen to me concerning the Prāyaścitta for the purification of past sins. One should perform the recitation of the Harivaṃśa and also the worship of Śiva.
अमायां पिण्डदानं च गोदानं च विशेषतः । षडक्षरं तथा मन्त्रं शुद्धं मम सुरेश्वरि ! ॥ १२ ॥
amāyāṃ piṇḍadānaṃ ca godānaṃ ca viśeṣataḥ | ṣaḍakṣaraṃ tathā mantraṃ śuddhaṃ mama sureśvari ! || 12 ||
O Sureśvari! On Amāvāsyā, one should perform Piṇḍa-dāna and especially Go-dāna. Also, one should chant my pure six-syllable Mantra.
जपं वै कारयेत्सत्यं दशलक्षं वरानने ! होमं वै कारयेत्कान्ते कुण्डे चित्रे वरानने ! ॥ १३ ॥
japaṃ vai kārayetsatyaṃ daśalakṣaṃ varānane ! homaṃ vai kārayetkānte kuṇḍe citre varānane ! || 13 ||
O Varānanā! One should indeed cause the Japa to be performed ten lakh times. O Kānte, O Varānanā! One should cause Homa to be performed in various beautiful Kuṇḍas.
चतुरस्रे वरारोहे तिलधान्यादितण्डुलैः । प्रतिमां कारयेत्कान्ते भ्रातुः स्वर्णस्य वै शिवे ! ॥ १४ ॥
caturasre varārohe tiladhānyāditaṇḍulaiḥ | pratimāṃ kārayetkānte bhrātuḥ svarṇasya vai śive ! || 14 ||
O Varārohe! One should perform Homa with sesame, grains, rice, and other offerings in a square Kuṇḍa. O Kānte, O Śive! One should cause an image of the brother to be made of gold.
पलैर्द्विपञ्चसंख्याकैर्मन्त्रेणानेन पूजयेत् । ॐ नमः सवित्रे देवाय वेदवेदाङ्गधारिणे ॥ १५ ॥
palairdvipañcasaṃkhyākairmantreṇānena pūjayet | oṃ namaḥ savitre devāya vedavedāṅgadhāriṇe || 15 ||
One should worship the image, weighing fifty-two palas, with this Mantra: Oṃ Namaḥ Savitre Devāya Vedavedāṅgadhāriṇe.
पूर्वजन्मकृतं सर्वं मम पापं व्यपोहतु । अज्ञानाद्वा प्रमादाद्वा भ्रातुरंशापहारतः ॥ १६ ॥
pūrvajanmakṛtaṃ sarvaṃ mama pāpaṃ vyapohatu | ajñānādvā pramādādvā bhrāturaṃśāpahārataḥ || 16 ||
May all my sins committed in previous births be removed, whether due to ignorance or carelessness, or by seizing my brother's share.
त्वदर्थं गौर्मया दत्ता सूर्यदेवाय ते नमः । प्रतिमां पूजयित्वा तु ब्राह्मणाय ददेत सः ॥ १७ ॥
tvadarthaṃ gaurmayā dattā sūryadevāya te namaḥ | pratimāṃ pūjayitvā tu brāhmaṇāya dadeta saḥ || 17 ||
A cow has been given by me for your sake. Salutations to you, Sūryadeva! Having worshipped the image, one should then give it to a Brāhmaṇa.
एवं कृते विधाने च शीघ्रं पुत्रमवाप्नुयात् । काकवन्ध्या पुनः पुत्रजनयित्री भवेद्ध्रुवम् ॥ १८ ॥
evaṃ kṛte vidhāne ca śīghraṃ putramavāpnuyāt | kākavandhyā punaḥ putrajanayitrī bhaveddhruvam || 18 ||
When this ritual is performed, one quickly obtains a son. A Kākavandhyā will certainly become a mother of sons again.
व्याधयो नाशमायान्ति तूलराशिर्यथाऽबले ! ॥ १९ ॥
vyādhayo nāśamāyānti tūlarāśiryathā'bale ! || 19 ||
O Abalā! Diseases are destroyed just as a heap of cotton is destroyed.
मूलनक्षत्रस्य तृतीयचरणप्रायश्चित्तकथनम् ॥ शिव उवाच ॥ शरय्वाश्चोत्तरे कूले मङ्गलं नाम वै पुरम् । तत्र क्षत्र्यवसच्चैको मद्यमांसस्य भोगकृत् ॥ १ ॥
mūlanakṣatrasya tṛtīyacaraṇaprāyaścittakathanam || śiva uvāca || śarayvāścottare kūle maṅgalaṃ nāma vai puram | tatra kṣatryavasaccaiko madyamāṃsasya bhogakṛt || 1 ||
[Mūla Nakṣatra — Pada 3] Lord Śiva said: On the northern bank of the Sarayū river, there was indeed a city named Maṅgala. There lived a Kṣatriya who indulged in wine and meat.
भावसेनश्च नाम्ना स तस्य पत्नी मनोहरा । वेश्याद्यूतरतश्चासौ लुब्धश्चोरेषु सम्मतः ॥ २ ॥
bhāvasenaśca nāmnā sa tasya patnī manoharā | veśyādyūtarataścāsau lubdhaścoreṣu sammataḥ || 2 ||
His name was Bhāvasena, and his wife was Manoharā. He was addicted to prostitutes and gambling, greedy, and respected among thieves.
प्रत्यहं चौरकर्मेण धनसंचयसंमुखः । ततो बहुगते काले तस्य मृत्युरभूत्किल ॥ ३ ॥
pratyahaṃ caurakarmeṇa dhanasaṃcayasaṃmukhaḥ | tato bahugate kāle tasya mṛtyurabhūtkila || 3 ||
Every day, he accumulated wealth through acts of theft. Then, after a long time had passed, his death indeed occurred.
सर्पेणापि महादेवि यमदूतैर्यमाज्ञया । रौरवे नरके क्षिप्तः षष्टिवर्षसहस्रकम् ॥ ४ ॥
sarpeṇāpi mahādevi yamadūtairyamājñayā | raurave narake kṣiptaḥ ṣaṣṭivarṣasahasrakam || 4 ||
O great Goddess, by the command of Yama, the messengers of Yama cast him into the Raurava hell for sixty thousand years.
नरकान्निर्गतो देवि व्याघ्रयोनिं ततोऽलभत् । मानुषत्वं ततो लेभे कुले महति पूजिते ॥ ५ ॥
narakānnirgato devi vyāghrayoniṃ tato'labhat | mānuṣatvaṃ tato lebhe kule mahati pūjite || 5 ||
O Goddess, having emerged from hell, he then attained the birth of a tiger. Thereafter, he obtained human birth in a great and revered family.
पूर्वजन्मनि भो देवि दीपदानकृतं यतः । तत्फलेन महादेवि धनाढ्यत्वमजायत ॥ ६ ॥
pūrvajanmani bho devi dīpadānakṛtaṃ yataḥ | tatphalena mahādevi dhanāḍhyatvamajāyata || 6 ||
O Goddess, because he had performed the giving of lamps in a previous birth, by the fruit of that, O great Goddess, he became wealthy.
मद्यपानफलाद्देवि नानाज्वरसमुद्भवः । वेश्यासुरतसंयुक्तो यतोऽभूत्पूर्वजन्मनि ॥ ७ ॥
madyapānaphalāddevi nānājvarasamudbhavaḥ | veśyāsuratasaṃyukto yato'bhūtpūrvajanmani || 7 ||
O Goddess, due to the fruit of drinking alcohol, various fevers arose. And because he had engaged in sexual intercourse with prostitutes in a previous birth,
तेन पापेन भो देवि पुत्राणां मरणं खलु । मनस्युद्वेगता नित्यं जातो द्यूतरतः पुरा ॥ ८ ॥
tena pāpena bho devi putrāṇāṃ maraṇaṃ khalu | manasyudvegatā nityaṃ jāto dyūtarataḥ purā || 8 ||
O Goddess, due to that sin, there was indeed the death of his sons. And because he was formerly addicted to gambling, there was constant anxiety in his mind.
अस्य शान्तिं प्रवक्ष्यामि सर्वपापविशुद्धये । गृहवित्तषडंशेन पुण्यकार्यं च कारयेत् ॥ ९ ॥
asya śāntiṃ pravakṣyāmi sarvapāpaviśuddhaye | gṛhavittaṣaḍaṃśena puṇyakāryaṃ ca kārayet || 9 ||
I shall now declare the expiation for this, for the purification from all sins. One should perform meritorious deeds with one-sixth of one's household wealth.
वापीकूपतडागांश्च पथि मध्ये च कारयेत् । गायत्रीमूलमन्त्रेण लक्षजाप्यं वरानने ! ॥ १० ॥
vāpīkūpataḍāgāṃśca pathi madhye ca kārayet | gāyatrīmūlamantreṇa lakṣajāpyaṃ varānane ! || 10 ||
O beautiful-faced one, one should construct step-wells, wells, and ponds in the middle of the path, and perform one hundred thousand repetitions of the root mantra of Gāyatrī.
दशांशं हवनं तद्वत्तर्पणं मार्जनं तथा । दशवर्णां ततो दद्याद्वृषभेण समन्विताम् ॥ ११ ॥
daśāṃśaṃ havanaṃ tadvattarpaṇaṃ mārjanaṃ tathā | daśavarṇāṃ tato dadyādvṛṣabheṇa samanvitām || 11 ||
Similarly, one-tenth of that should be offered as Homa, Tarpana, and Mārjana. Then, one should donate ten cows of various colors, accompanied by a bull.
एवं पापविशुद्धिः स्यान्नात्र कार्या विचारणा । पुत्रश्च जायते देवि वन्ध्यात्वं च प्रणश्यति ॥ १२ ॥
evaṃ pāpaviśuddhiḥ syānnātra kāryā vicāraṇā | putraśca jāyate devi vandhyātvaṃ ca praṇaśyati || 12 ||
Thus, there will be purification from sin; there is no doubt to be entertained here. O Goddess, a son will be born, and barrenness will also be destroyed.
मृतवत्सा लभेत्पुत्रं चिरञ्जीविनमुत्तमम् । रोगा विनाशमायान्ति व्याधयश्च तथा शिवे ! ॥ १३ ॥
mṛtavatsā labhetputraṃ cirañjīvinamuttamam | rogā vināśamāyānti vyādhayaśca tathā śive ! || 13 ||
O Śive, even a woman whose children have died will obtain an excellent, long-lived son. Diseases and ailments will also be destroyed.
मूलनक्षत्रस्य चतुर्थचरणप्रायश्चित्तकथनम् ॥ शिव उवाच ॥ मध्येदेशे विशालाक्षि हिडम्बं नाम वै पुरम् । लवणकारोवसत्तत्र भीमो गुणविचक्षणः ॥ १ ॥
mūlanakṣatrasya caturthacaraṇaprāyaścittakathanam || śiva uvāca || madhyedeśe viśālākṣi hiḍambaṃ nāma vai puram | lavaṇakārovasattatra bhīmo guṇavicakṣaṇaḥ || 1 ||
[Mūla Nakṣatra — Pada 4] Lord Śiva said: O wide-eyed one, in the central region, there was indeed a city named Hiḍamba. There lived a salt-maker named Bhīma, who was discerning in qualities.
प्रत्यहं लवणं कृत्वा विक्रयं चाकरोत्सदा । तस्य भार्या पुण्यवती पुत्रत्रयमजीजनत् ॥ २ ॥
pratyahaṃ lavaṇaṃ kṛtvā vikrayaṃ cākarotsadā | tasya bhāryā puṇyavatī putratrayamajījanat || 2 ||
He always made salt daily and sold it. His virtuous wife gave birth to three sons.
धनधान्यवृषच्छागगोमहिष्यादिकं तथा । बहूनि सञ्चितानि स्युर्लवणान्निलयं प्रिये ! ॥ ३ ॥
dhanadhānyavṛṣacchāgagomahiṣyādikaṃ tathā | bahūni sañcitāni syurlavaṇānnilayaṃ priye ! || 3 ||
O beloved, he had accumulated much wealth, grains, bulls, goats, cows, buffaloes, and so on, and a vast storehouse of salt.
तस्य ज्येष्ठः सुतो देवि वेश्यासुरततत्परः । एकस्मिन्समये देवि लवणाब्धौ निशामुखे ॥ ४ ॥
tasya jyeṣṭhaḥ suto devi veśyāsuratatatparaḥ | ekasminsamaye devi lavaṇābdhau niśāmukhe || 4 ||
O Goddess, his eldest son was devoted to sexual intercourse with prostitutes. One time, O Goddess, at the beginning of the night, in the salt ocean,
स्त्रिया सहाद्रितनये वृषभौ पतितौ तदा । श्रुत्वा तत्र तदा देवि निशायां न गतोऽपि सः ॥ ५ ॥
striyā sahādritanaye vṛṣabhau patitau tadā | śrutvā tatra tadā devi niśāyāṃ na gato'pi saḥ || 5 ||
O daughter of the mountain, his two bulls fell there along with his wife. Hearing of it, O Goddess, he did not go there that night.
त्रयाणां वै भवेन्मृत्युः स्वकाले ज्ञातिना सह । भार्या निःसारिता तेन वृषभौ मृत्युसंयुतौ ॥ ६ ॥
trayāṇāṃ vai bhavenmṛtyuḥ svakāle jñātinā saha | bhāryā niḥsāritā tena vṛṣabhau mṛtyusaṃyutau || 6 ||
Indeed, the death of the three occurred in due course, along with his relatives. His wife and the two bulls, having met their death, were removed by him.
ततः सर्वं वयो जातं वृद्धे सति वरानने ! मरणं तस्य वै जातं लवणकारस्य पार्वति ! ॥ ७ ॥
tataḥ sarvaṃ vayo jātaṃ vṛddhe sati varānane ! maraṇaṃ tasya vai jātaṃ lavaṇakārasya pārvati ! || 7 ||
O beautiful-faced one, O Pārvatī, then his entire life passed, and when he became old, that salt-maker indeed met his death.
यमदूतैर्महाघोरैर्नरके घोरसंज्ञके । पातितस्तत्र देवेशि द्वाविंशतिसहस्रकम् ॥ ८ ॥
yamadūtairmahāghorairnarake ghorasaṃjñake | pātitastatra deveśi dvāviṃśatisahasrakam || 8 ||
O Lord of the gods, he was cast by the exceedingly terrible messengers of Yama into the dreadful hell named Ghora, where he remained for twenty-two thousand years.
वर्षं सुभुज्यते देवि कृमिसूचिमुखैर्युतम् । नरकान्निःसृतो देवि व्याघ्रयोनावजायत ॥ ९ ॥
varṣaṃ subhujyate devi kṛmisūcimukhairyutam | narakānniḥsṛto devi vyāghrayonāvajāyata || 9 ||
O Devī, he experiences the hells filled with worm-like creatures with needle-sharp mouths for a year. Having emerged from those hells, O Devī, he is born in the womb of a tiger.
पुनश्छागस्य वै योनिं बिडालस्य ततोऽगमत् । मानुषत्वं ततो लेभे देशे पुण्यतमे शुभे ॥ १० ॥
punaśchāgasya vai yoniṃ biḍālasya tato'gamat | mānuṣatvaṃ tato lebhe deśe puṇyatame śubhe || 10 ||
Again, he attained the womb of a goat, and from there, that of a cat. Thereafter, O auspicious one, he obtained human birth in a most meritorious land.
स्वकर्मवशगो नित्यं धनधान्यसमन्वितः । गुणज्ञः सर्वविद्यानां कन्यापुत्रैश्च वर्जितः ॥ ११ ॥
svakarmavaśago nityaṃ dhanadhānyasamanvitaḥ | guṇajñaḥ sarvavidyānāṃ kanyāputraiśca varjitaḥ || 11 ||
Always subject to his own past actions, he is endowed with wealth and grain, knowledgeable in all sciences, yet devoid of daughters and sons.
लवणकारस्य मरणं गङ्गायां पूर्वजन्मतः । तत्फलेन महादेवि धनाढ्यत्वं प्रजायते ॥ १२ ॥
lavaṇakārasya maraṇaṃ gaṅgāyāṃ pūrvajanmataḥ | tatphalena mahādevi dhanāḍhyatvaṃ prajāyate || 12 ||
O Mahādevī, in a previous birth, the salt-maker died on the banks of the Gaṅgā. As a result of that, he becomes wealthy.
स्वभार्या पतिता देवि लवणकूपे निशामुखे । नैव निःसारिता देवि ततः कन्या प्रजायते ॥ १३ ॥
svabhāryā patitā devi lavaṇakūpe niśāmukhe | naiva niḥsāritā devi tataḥ kanyā prajāyate || 13 ||
O Devī, his own wife fell into a salt well at the onset of night. He did not pull her out, O Devī; because of that, a daughter is born to him.
वृषभौ पतितौ कूपे पातितौ मृत्युभागतौ । तेन दोषेण देवेशि पुत्रो नैव प्रजायते ॥ १४ ॥
vṛṣabhau patitau kūpe pātitau mṛtyubhāgatau | tena doṣeṇa deveśi putro naiva prajāyate || 14 ||
O Deveśī, two bulls fell into a well and met their death. Due to that fault, no son is born to him.
परस्त्रीरतिसंयोगं यत्कृतं पूर्वजन्मनि । तेन पापेन भो देवि शरीरे रोगसंभवः ॥ १५ ॥
parastrīratisaṃyogaṃ yatkṛtaṃ pūrvajanmani | tena pāpena bho devi śarīre rogasaṃbhavaḥ || 15 ||
O Devī, because of the illicit union with another man's wife committed in a previous birth, diseases arise in his body due to that sin.
अस्य शान्तिं प्रवक्ष्यामि शृणु देवि सुशोभने ! गृहवित्ताष्टमं भागं ब्राह्मणाय समर्पयेत् ॥ १६ ॥
asya śāntiṃ pravakṣyāmi śṛṇu devi suśobhane ! gṛhavittāṣṭamaṃ bhāgaṃ brāhmaṇāya samarpayet || 16 ||
O beautiful Devī, I shall now declare the remedy for this; listen! One should offer one-eighth of one's household wealth to a Brāhmaṇa.
गायत्रीलक्षजाप्यं च विप्रद्वारा च कारयेत् । हवनं तद्दशांशेन मार्जनं तर्पणं तथा ॥ १७ ॥
gāyatrīlakṣajāpyaṃ ca vipradvārā ca kārayet | havanaṃ taddaśāṃśena mārjanaṃ tarpaṇaṃ tathā || 17 ||
One should also have a Brāhmaṇa perform one hundred thousand repetitions of the Gāyatrī mantra, and one-tenth of that as Homa, as well as sprinkling (mārjana) and offering libations (tarpaṇa).
सुवर्णप्रतिमां कृत्वा लक्ष्म्याः पञ्चपलेन वै । रौप्यस्यैव वरारोहे वृषभौ द्वौ सुनिर्मलौ ॥ १८ ॥
suvarṇapratimāṃ kṛtvā lakṣmyāḥ pañcapalena vai | raupyasyaiva varārohe vṛṣabhau dvau sunirmalau || 18 ||
One should make a golden image of Lakṣmī weighing five palas. O Varārohe, one should also make two very pure silver images of bulls, each weighing five palas.
पलैर्दशमितैः कुर्य्यात्पूजयित्वा यथाविधि । मन्त्रेणानेन देवेशि स्वोपचारैः पृथक् पृथक् ॥ १९ ॥
palairdaśamitaiḥ kuryyātpūjayitvā yathāvidhi | mantreṇānena deveśi svopacāraiḥ pṛthak pṛthak || 19 ||
O Deveśī, one should make them with ten palas, and worship them according to the prescribed rites, with this mantra and separate offerings.
ॐ लक्ष्मि देवि महालक्ष्मि कमले सर्वसिद्धिदे ! मम पूर्वकृतं पापं तत्क्षमस्व दयानिधे ! ॥ २० ॥
oṃ lakṣmi devi mahālakṣmi kamale sarvasiddhide ! mama pūrvakṛtaṃ pāpaṃ tatkṣamasva dayānidhe ! || 20 ||
One should recite the mantra: 'Om Lakṣmi, Devī, Mahālakṣmi, Kamala, Sarvasiddhide! O ocean of compassion, forgive that sin committed by me in the past!'
ॐ लक्ष्म्यै नमः पाद्यं समर्पयामि ॐ लक्ष्म्यै नमः अर्घ्यं समर्पयामि ॐ देव्यै नमः स्नानं समर्पयामि ॐ कमलायै नमः गन्धं समर्पयामि ॐ सर्वायै नमः धूपं समर्पयामि ॐ सिद्धिदायै नमः दीपं समर्पयामि ॐ पाद्यादिसर्वाणि दापयेत् ॥ ॐ नन्दिकेश्वर भूतेश गणानामधिपो भवान् । मम पूर्वकृतं पापं क्षम्यतां परमेश्वर ! ॥ २१ ॥
oṃ lakṣmyai namaḥ pādyaṃ samarpayāmi oṃ lakṣmyai namaḥ arghyaṃ samarpayāmi oṃ devyai namaḥ snānaṃ samarpayāmi oṃ kamalāyai namaḥ gandhaṃ samarpayāmi oṃ sarvāyai namaḥ dhūpaṃ samarpayāmi oṃ siddhidāyai namaḥ dīpaṃ samarpayāmi oṃ pādyādisarvāṇi dāpayet || oṃ nandikeśvara bhūteśa gaṇānāmadhipo bhavān | mama pūrvakṛtaṃ pāpaṃ kṣamyatāṃ parameśvara ! || 21 ||
One should offer all the preliminary rites such as foot-washing with the mantras: 'Om Lakṣmyai Namaḥ, I offer foot-water. Om Lakṣmyai Namaḥ, I offer arghya. Om Devyai Namaḥ, I offer bath. Om Kamalāyai Namaḥ, I offer fragrance. Om Sarvāyai Namaḥ, I offer incense. Om Siddhidāyai Namaḥ, I offer lamp.' Then, with the mantra: 'Om Nandikeśvara, Bhūteśa, you are the lord of the Gaṇas. O Parameśvara, may my past sins be forgiven!'
इति मन्त्रेण वृषभौ पूजितौ शुभ्ररूपिणौ । पूजयित्वा यथान्यायं ब्राह्मणाय ददेत्ततः ॥ २२ ॥
iti mantreṇa vṛṣabhau pūjitau śubhrarūpiṇau | pūjayitvā yathānyāyaṃ brāhmaṇāya dadettataḥ || 22 ||
Having worshipped the two pure white bulls with this mantra according to the proper rites, one should then donate them to a Brāhmaṇa.
ततो गां कपिलां दद्यात् स्वर्णशृङ्गीं सुभूषिताम् । एवं कृते वरारोहे यत्कृतं पूर्वजन्मनि ॥ २३ ॥
tato gāṃ kapilāṃ dadyāt svarṇaśṛṅgīṃ subhūṣitām | evaṃ kṛte varārohe yatkṛtaṃ pūrvajanmani || 23 ||
Thereafter, one should donate a tawny cow (Kapilā) adorned with golden horns. O Varārohe, by doing this, whatever was committed in a previous birth—
तत्सर्वं नाशमायाति शीघ्रमेव न संशयः । पुत्रोऽपि जायते देवि वन्ध्यात्वं च प्रशाम्यति ॥ २४ ॥
tatsarvaṃ nāśamāyāti śīghrameva na saṃśayaḥ | putro'pi jāyate devi vandhyātvaṃ ca praśāmyati || 24 ||
—all that is quickly destroyed, without a doubt. A son is also born, O Devī, and barrenness is pacified.
रोगाः सर्वे क्षयं यान्ति नात्र कार्या विचारणा । मृतवत्सा लभेत्पुत्रं चिरञ्जीविनमुत्तमम् ॥ २५ ॥
rogāḥ sarve kṣayaṃ yānti nātra kāryā vicāraṇā | mṛtavatsā labhetputraṃ cirañjīvinamuttamam || 25 ||
All diseases are destroyed; there is no doubt about this. Even a woman whose children have died will obtain an excellent, long-lived son.
काकबन्ध्या लभेत्पुत्रं पुनर्देवि न संशयः ॥ २६ ॥
kākabandhyā labhetputraṃ punardevi na saṃśayaḥ || 26 ||
O Devī, even a Kākabandhyā (a woman who bears only one child, who then dies) will obtain a son again, without a doubt.
Key Takeaways & AI Summary
This chapter explores the profound teachings of The Yoga of Mūla Nakṣatra Karma and Atonement. It includes 75 verses detailing core themes like "mūlanakṣatrasya prathamacaraṇaprāyaścittakathanam || śiva uvāca || ayodhyānagare devi kāyastho'vasadadrije ! | rāmadāsa iti khyātastasya bhāryā tu devikā || 1 ||", "viṣṇubhaktirato nityaṃ brāhmaṇasya ca sevakaḥ | bhāryā pativratā tasya patisevāsu tatparā || 2 ||", "bhāgyavān sarvavastūnāṃ vikretā gajavājinām | tasya sakhā'bhavadvipro brāhmaṇo vedapāragaḥ || 3 ||".The classical Sanskrit treatise on karmic ripening (Karma Vipāka), Jyotiṣa Nakṣatra-pada diagnostics, and Vedic–Purāṇic atonements (Prāyaścitta) — presented as a dialogue between Lord Śiva and Goddess Pārvatī.