Śatabhiṣā Nakṣatra
(Chapter 26)
शतभिषानक्षत्रम् — Chapter 26: Śatabhiṣā Nakṣatra — Past- Life Karma & Atonements ( Padas 1–4)
शतभिषानक्षत्रस्य प्रथमचरणप्रायश्चित्तकथनम् ॥ शिव उवाच ॥ मथुरायां विशालाक्षि आभीरस्तत्र तिष्ठति । गोपालेति समाख्यातो सदा गोधनजीवितः ॥ १ ॥
śatabhiṣānakṣatrasya prathamacaraṇaprāyaścittakathanam || śiva uvāca || mathurāyāṃ viśālākṣi ābhīrastatra tiṣṭhati | gopāleti samākhyāto sadā godhanajīvitaḥ || 1 ||
[Śatabhiṣā Nakṣatra — Pada 1] Lord Śiva said: O wide-eyed one, in Mathurā, there lived an Ābhīra, known as Gopāla, who always subsisted on cattle wealth.
तस्य भार्या विशालाक्षी सती नामातिसुन्दरी । गोधनं बहुसाहस्रं गोपालस्य सुरेश्वरि ! ॥ २ ॥
tasya bhāryā viśālākṣī satī nāmātisundarī | godhanaṃ bahusāhasraṃ gopālasya sureśvari ! || 2 ||
His wife, O Queen of the gods, was exceedingly beautiful, wide-eyed, and named Satī. That Gopāla possessed thousands of cattle.
वत्सानां वृषभानां च पालनं क्रियते सदा । शीतकाले महादेवि वृष्टिर्जाता वरानने ! ॥ ३ ॥
vatsānāṃ vṛṣabhānāṃ ca pālanaṃ kriyate sadā | śītakāle mahādevi vṛṣṭirjātā varānane ! || 3 ||
He always cared for calves and bulls. O great Goddess, O beautiful-faced one, during the winter season, there was heavy rainfall.
गौः सवत्सा महादेवि पीडिता भोजनं विना । गृहाऽभावे मृता बाह्ये वत्सेनैव च संयुता ॥ ४ ॥
gauḥ savatsā mahādevi pīḍitā bhojanaṃ vinā | gṛhā'bhāve mṛtā bāhye vatsenaiva ca saṃyutā || 4 ||
O great Goddess, cows with their calves, tormented without food and lacking shelter, died outdoors along with their calves.
ततो बहुगते काले गोपालस्य मृतिस्तदा । यमदूतैर्महाघोरे नरके नाम कर्द्दमे ॥ ५ ॥
tato bahugate kāle gopālasya mṛtistadā | yamadūtairmahāghore narake nāma karddame || 5 ||
After a long time had passed, that Gopāla died. He was then cast by the messengers of Yama into the exceedingly dreadful hell named Karddama.
क्षिप्तं यमाज्ञया देवि षष्टिवर्षसहस्रकम् । नरकान्निःसृतो देवि भेकयोनिस्ततोऽभवत् ॥ ६ ॥
kṣiptaṃ yamājñayā devi ṣaṣṭivarṣasahasrakam | narakānniḥsṛto devi bhekayonistato'bhavat || 6 ||
O Goddess, by Yama's command, he was cast there for sixty thousand years. O Goddess, having emerged from hell, he then took birth as a frog.
सरटस्य ततो देवि मानुषत्वं ततोऽभवत् । धनधान्यसमायुक्तो व्याधिना पीडितः सदा ॥ ७ ॥
saraṭasya tato devi mānuṣatvaṃ tato'bhavat | dhanadhānyasamāyukto vyādhinā pīḍitaḥ sadā || 7 ||
O Goddess, he then became a lizard, and thereafter attained human birth, endowed with wealth and grain, but always afflicted by disease.
अपुत्रत्वं ततो लेभे कन्यका जायते खलु । तस्य शान्तिमहं वक्ष्ये शृणु देवि सुशोभने ! ॥ ८ ॥
aputratvaṃ tato lebhe kanyakā jāyate khalu | tasya śāntimahaṃ vakṣye śṛṇu devi suśobhane ! || 8 ||
He then suffered from childlessness, and indeed, only daughters were born to him. O beautiful Goddess, listen as I declare the expiation for him.
निर्बीजं वृषभं तेन कृतं योगेन वै शिवे ! तेन पापेन भो देवि गर्भपातः पुनः पुनः ॥ ९ ॥
nirbījaṃ vṛṣabhaṃ tena kṛtaṃ yogena vai śive ! tena pāpena bho devi garbhapātaḥ punaḥ punaḥ || 9 ||
O Śivā, by him, a bull was made sterile through some means. O Goddess, due to that sin, there are repeated miscarriages.
वसन्ते मासि वै कुर्य्याद् घटदानं सहस्रशः । एकादशीव्रतं नित्यं वेण्याः स्नानं समाचरेत् ॥ १० ॥
vasante māsi vai kuryyād ghaṭadānaṃ sahasraśaḥ | ekādaśīvrataṃ nityaṃ veṇyāḥ snānaṃ samācaret || 10 ||
In the month of Vasanta (spring), one should perform the donation of thousands of water pots. One should always observe the Ekādaśī vow and bathe in the Veṇī (Triveṇī).
दशवर्णगवां दानं शय्यादानं तथैव च । आकृष्णेति जपं कुर्य्याल्लक्षसंख्यं वरानने ! ॥ ११ ॥
daśavarṇagavāṃ dānaṃ śayyādānaṃ tathaiva ca | ākṛṣṇeti japaṃ kuryyāllakṣasaṃkhyaṃ varānane ! || 11 ||
O beautiful-faced one! One should perform the donation of cows of ten colors, and similarly the donation of a bed. One should also chant the Ākṛṣṇena mantra one hundred thousand times.
दशांशं हवनं तद्वन्मार्जनं तर्पणं तथा । भोजयेद्विविधैश्चान्नैर्ब्राह्मणान् श्रोत्रियान् शतम् ॥ १२ ॥
daśāṃśaṃ havanaṃ tadvanmārjanaṃ tarpaṇaṃ tathā | bhojayedvividhaiścānnairbrāhmaṇān śrotriyān śatam || 12 ||
Similarly, one-tenth of that should be offered as Homa, and also as Mārjana and Tarpaṇa. One should feed one hundred learned Brāhmaṇas with various kinds of food.
पायसान्नेन खण्डेन घृतेन दधिना तथा । एवं कृते न संदेहो ज्वरमोक्षः प्रजायते ॥ १३ ॥
pāyasānnena khaṇḍena ghṛtena dadhinā tathā | evaṃ kṛte na saṃdeho jvaramokṣaḥ prajāyate || 13 ||
One should feed them with rice pudding, sugar candy, ghee, and curds. When this is done, there is no doubt that liberation from fever occurs.
वंशवृद्धिर्भवेत्तस्य मृतवत्सा च पुत्रिणी । काकवन्ध्या पुनः पुत्रं लभते नात्र संशयः ॥ १४ ॥
vaṃśavṛddhirbhavettasya mṛtavatsā ca putriṇī | kākavandhyā punaḥ putraṃ labhate nātra saṃśayaḥ || 14 ||
His lineage will increase, and a woman whose children die will have a son. A Kākavandhyā woman will again obtain a son; there is no doubt about this.
शतभिषानक्षत्रस्य द्वितीयचरणप्रायश्चित्तकथनम् ॥ शिव उवाच ॥ मध्यदेशे महेशानि लुब्धको वसति प्रिये ! मृगारिर्नाम विख्यातो मृगमांसेन जीवति ॥ १ ॥
śatabhiṣānakṣatrasya dvitīyacaraṇaprāyaścittakathanam || śiva uvāca || madhyadeśe maheśāni lubdhako vasati priye ! mṛgārirnāma vikhyāto mṛgamāṃsena jīvati || 1 ||
[Śatabhiṣā Nakṣatra — Pada 2] Lord Śiva said: O Maheśānī, my beloved! In the central region, there lived a hunter named Mṛgāri, who was well-known and lived by hunting deer for meat.
प्रत्यहं मृगयां याति पक्षिणां मारणे रतः । मासक्रयं च कुरुते कलत्रं पोषयेत्सदा ॥ २ ॥
pratyahaṃ mṛgayāṃ yāti pakṣiṇāṃ māraṇe rataḥ | māsakrayaṃ ca kurute kalatraṃ poṣayetsadā || 2 ||
Every day he would go hunting, delighting in killing birds. He would sell the meat and always support his family.
एवं वयो गतं सर्वं वृद्धे सति वरानने ! मरणं तस्य वै जातं यमदूतैर्यमाज्ञया ॥ ३ ॥
evaṃ vayo gataṃ sarvaṃ vṛddhe sati varānane ! maraṇaṃ tasya vai jātaṃ yamadūtairyamājñayā || 3 ||
O beautiful-faced one! Thus, all his life passed, and when he became old, his death occurred. By the command of Yama, the messengers of Yama then...
रौरवे नरके क्षिप्तं तत्र कष्टं मुहुर्मुहुः । सप्ततिर्वै सहस्राणि नरके परिपच्यते ॥ ४ ॥
raurave narake kṣiptaṃ tatra kaṣṭaṃ muhurmuhuḥ | saptatirvai sahasrāṇi narake paripacyate || 4 ||
...threw him into the Raurava hell, where he suffered repeatedly. For seventy thousand years, he was tormented in hell.
नरकान्निःसृतो देवि श्येनयोनिं प्रजायते । उष्ट्रस्य च पुनर्योनिं शृगालत्वं ततः पुनः ॥ ५ ॥
narakānniḥsṛto devi śyenayoniṃ prajāyate | uṣṭrasya ca punaryoniṃ śṛgālatvaṃ tataḥ punaḥ || 5 ||
O Devī! Having emerged from hell, he was born in the form of a hawk. Then again, he took the form of a camel, and after that, a jackal.
मानुषत्वं ततो जातं धनधान्येन संयुतः । पूर्वजन्मनि देवेशि पक्षिणो बहवो हताः ॥ ६ ॥
mānuṣatvaṃ tato jātaṃ dhanadhānyena saṃyutaḥ | pūrvajanmani deveśi pakṣiṇo bahavo hatāḥ || 6 ||
Then he attained human birth, endowed with wealth and grain. O Devī! In his previous birth, many birds were killed by him.
तेन पापेन भो देवि व्याधिना पीडितो हि सः । मृगं हत्वा वरारोहे हतं च मृगशावकम् ॥ ७ ॥
tena pāpena bho devi vyādhinā pīḍito hi saḥ | mṛgaṃ hatvā varārohe hataṃ ca mṛgaśāvakam || 7 ||
O Devī! O Varārohe! Due to that sin, he was afflicted by disease, having killed deer and deer fawns.
एतद्दोषेण भो देवि पुत्राणां मरणं खलु । काकवन्ध्या भवेन्नारी कन्यका जायते सदा ॥ ८ ॥
etaddoṣeṇa bho devi putrāṇāṃ maraṇaṃ khalu | kākavandhyā bhavennārī kanyakā jāyate sadā || 8 ||
O Devī! Due to this fault, indeed, his sons die. His wife becomes a Kākavandhyā, or always gives birth to daughters.
वन्ध्या भवति वै नारी शान्तिं शृणु वरानने ! गृहवित्तषडंशेन पुण्यकार्यं च कारयेत् ॥ ९ ॥
vandhyā bhavati vai nārī śāntiṃ śṛṇu varānane ! gṛhavittaṣaḍaṃśena puṇyakāryaṃ ca kārayet || 9 ||
O beautiful-faced one! His wife becomes barren. Listen to the remedy! One should perform meritorious deeds with one-sixth of his household wealth.
गायत्रीजातवेदाभ्यां लक्षजाप्यं वरानने ! दशांशं हवनं तद्वत्तर्पणं मार्जनं तथा ॥ १० ॥
gāyatrījātavedābhyāṃ lakṣajāpyaṃ varānane ! daśāṃśaṃ havanaṃ tadvattarpaṇaṃ mārjanaṃ tathā || 10 ||
O beautiful-faced one! One hundred thousand repetitions of the Gāyatrī and Jātavedas mantras should be performed. Similarly, one-tenth of that should be offered as Homa, Tarpaṇa, and Mārjana.
दश धेनुस्ततो दद्यात्स्वर्णदानं विशेषतः । हरिवंशश्रुतिं देवि व्रतं च हरिवासरम् ॥ ११ ॥
daśa dhenustato dadyātsvarṇadānaṃ viśeṣataḥ | harivaṃśaśrutiṃ devi vrataṃ ca harivāsaram || 11 ||
Then, one should donate ten cows, and especially gold. O Devī! One should listen to the Harivaṃśa and observe the fast on Harivāsara (Ekādaśī).
ब्राह्मणान् भोजयामास यथाशक्ति तु दक्षिणा । एवं कृते वरारोहे वंशस्तस्य भविष्यति ॥ १२ ॥
brāhmaṇān bhojayāmāsa yathāśakti tu dakṣiṇā | evaṃ kṛte varārohe vaṃśastasya bhaviṣyati || 12 ||
O Varārohe! One should feed Brāhmaṇas and give dakṣiṇā according to one's capacity. When this is done, his lineage will prosper.
वन्ध्यात्वं प्रशमं याति काकवन्ध्या पुनः सुतम् । मृतवत्सा सुतं लेभे चिरञ्जीविनमुत्तमम् ॥ १३ ॥
vandhyātvaṃ praśamaṃ yāti kākavandhyā punaḥ sutam | mṛtavatsā sutaṃ lebhe cirañjīvinamuttamam || 13 ||
Barrenness subsides, a Kākavandhyā woman again obtains a son. A woman whose children die obtains an excellent, long-lived son.
व्याधयः संक्षयं यान्ति ज्ञानं च लभते क्वचित् ॥ १४ ॥
vyādhayaḥ saṃkṣayaṃ yānti jñānaṃ ca labhate kvacit || 14 ||
Diseases are destroyed, and one eventually attains knowledge.
शतभिषानक्षत्रस्य तृतीयचरणप्रायश्चित्तकथनम् ॥ शिव उवाच ॥ गोमतीनिकटे देवि पुरमस्ति धुरंधरम् । वसन्ति बहवो देवि जना धर्मविचक्षणाः ॥ १ ॥
śatabhiṣānakṣatrasya tṛtīyacaraṇaprāyaścittakathanam || śiva uvāca || gomatīnikaṭe devi puramasti dhuraṃdharam | vasanti bahavo devi janā dharmavicakṣaṇāḥ || 1 ||
[Śatabhiṣā Nakṣatra — Pada 3] Lord Śiva said: O Devī, near the Gomati river, there is a city named Dhurandhara. Many people skilled in Dharma reside there.
तन्मध्ये ब्राह्मणोऽप्येको ब्रह्मकर्मविवर्जितः । द्यूतकर्मरतः सोऽपि वेश्यासुरततत्परः ॥ २ ॥
tanmadhye brāhmaṇo'pyeko brahmakarmavivarjitaḥ | dyūtakarmarataḥ so'pi veśyāsuratatatparaḥ || 2 ||
Among them, there was a Brāhmaṇa who was devoid of Brāhmaṇical duties, addicted to gambling, and devoted to dalliance with courtesans.
मद्यपानरतो नित्यं वेदशास्त्रविनिन्दकः । ततो बहुदिने देवि तस्य मृत्युरभूत्पुरा ॥ ३ ॥
madyapānarato nityaṃ vedaśāstravinindakaḥ | tato bahudine devi tasya mṛtyurabhūtpurā || 3 ||
He was constantly addicted to drinking alcohol and reviling the Vedas and Śāstras. After many days, O Devī, his death occurred.
यमदूतैर्महाघोरैर्नरके तु निपातितः । क्षिप्तस्सन्नरके घोरे लक्षवर्षं महेश्वरि ! ॥ ४ ॥
yamadūtairmahāghorairnarake tu nipātitaḥ | kṣiptassannarake ghore lakṣavarṣaṃ maheśvari ! || 4 ||
He was cast into a terrible hell by the exceedingly dreadful messengers of Yama. O Maheśvarī, he remained in that dreadful hell for one hundred thousand years.
नरकान्निःसृतो देवि वृकयोनिरभूत्पुरा । वराहस्य पुनर्योनिनिर्गर्दभत्वं ततोऽभवत् ॥ ५ ॥
narakānniḥsṛto devi vṛkayonirabhūtpurā | varāhasya punaryoninirgardabhatvaṃ tato'bhavat || 5 ||
Having emerged from hell, O Devī, he first took birth as a wolf. Then he was born as a boar, and thereafter became a donkey.
मानुषत्वं ततो लेभे देशे पुण्यतमे शुभे । पूर्वजन्मनि देवेशि मद्यपानरतः सदा ॥ ६ ॥
mānuṣatvaṃ tato lebhe deśe puṇyatame śubhe | pūrvajanmani deveśi madyapānarataḥ sadā || 6 ||
Thereafter, he attained human birth in a most sacred and auspicious land. O Deveśī, in his previous birth, he was always addicted to drinking alcohol.
तेन पापेन भो देवि शरीरे रोगसंभवः । द्यूतवेश्यारतो नित्यं यत्कृतं पूर्वजन्मनि ॥ ७ ॥
tena pāpena bho devi śarīre rogasaṃbhavaḥ | dyūtaveśyārato nityaṃ yatkṛtaṃ pūrvajanmani || 7 ||
O Devī, due to that sin, diseases arose in his body. Whatever he did in his previous birth, being constantly addicted to gambling and courtesans,
तत्पापेन महादेवि वंशच्छेदश्च जायते । शान्तिं शृणु वरारोहे पूर्वपापप्रणाशिनीम् ॥ ८ ॥
tatpāpena mahādevi vaṃśacchedaśca jāyate | śāntiṃ śṛṇu varārohe pūrvapāpapraṇāśinīm || 8 ||
O Mahādevī, due to that sin, his lineage is destroyed. O Varārohe, listen to the expiation that destroys previous sins.
गृहवित्तषडंशेन पुण्यकार्यं च कारयेत् । विष्णोरराटमन्त्रेण लक्षजाप्यं वरानने ! ॥ ९ ॥
gṛhavittaṣaḍaṃśena puṇyakāryaṃ ca kārayet | viṣṇorarāṭamantreṇa lakṣajāpyaṃ varānane ! || 9 ||
One should perform meritorious deeds with one-sixth of one's household wealth. O Varānanā, one hundred thousand repetitions of the Viṣṇor Arāṭa mantra should be performed.
दशांशं हवनं तद्वन्मार्जनं तर्पणं तथा । ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चात्पञ्चाशच्च वरानने ! ॥ १० ॥
daśāṃśaṃ havanaṃ tadvanmārjanaṃ tarpaṇaṃ tathā | brāhmaṇānbhojayetpaścātpañcāśacca varānane ! || 10 ||
Similarly, one-tenth of that should be offered as Homa, as well as Mārjana and Tarpaṇa. Thereafter, O Varānanā, fifty Brāhmaṇas should be fed.
ततो गां कृष्णवर्णां च स्वर्णशृङ्गीं विभूषिताम् । युक्तां वस्त्रसवत्सां च दद्याद्द्विजवराय च ॥ ११ ॥
tato gāṃ kṛṣṇavarṇāṃ ca svarṇaśṛṅgīṃ vibhūṣitām | yuktāṃ vastrasavatsāṃ ca dadyāddvijavarāya ca || 11 ||
Then, a black cow, adorned with golden horns, along with clothes and her calf, should be given to an excellent Brāhmaṇa.
प्रतिमां तु ततः कुर्यात् विष्णोः साम्बस्य वा शिवे ! पलं दश सुवर्णस्य विष्णोर्मुक्ताविभूषिताम् ॥ १२ ॥
pratimāṃ tu tataḥ kuryāt viṣṇoḥ sāmbasya vā śive ! palaṃ daśa suvarṇasya viṣṇormuktāvibhūṣitām || 12 ||
Thereafter, O Śive, one should make an idol of Viṣṇu or of Śiva with Ambā. The idol of Viṣṇu should be made of ten palas of gold and adorned with pearls.
तद्वदेव शिवस्यैव रजतस्य वरानने ! नानावस्त्रैरलंकारैः पूजयित्वा यथाविधि ॥ १३ ॥
tadvadeva śivasyaiva rajatasya varānane ! nānāvastrairalaṃkāraiḥ pūjayitvā yathāvidhi || 13 ||
Similarly, O Varānanā, an idol of Śiva should be made of silver. After worshipping them with various clothes and ornaments according to the prescribed rites,
मन्त्रेणानेन देवेशि तद्वद्देवगणं नमेत् । गरुडध्वज देवेश भूतनाथ दयानिधे ! ॥ १४ ॥
mantreṇānena deveśi tadvaddevagaṇaṃ namet | garuḍadhvaja deveśa bhūtanātha dayānidhe ! || 14 ||
O Deveśī, with this mantra, one should similarly bow to the host of deities: 'O Garuḍadhvaja, O Deveśa, O Bhūtanātha, O Dayānidhe!'
मम पूर्वकृतं पापं तत्क्षमस्व दयानिधे ! ॐ सुदर्शनाय नमः । ॐ त्रिशूलाय नमः । ॐ गरुडाय नमः । ॐ भैरवाय नमः । ॐ जयाय नमः । ॐ विजयाय नमः । ॐ बटुकाय नमः । ॐ कालभैरवाय नमः । गन्धधूपादिभिर्देवि पूजयित्वा पृथक् पृथक् ॥ १५ ॥
mama pūrvakṛtaṃ pāpaṃ tatkṣamasva dayānidhe ! oṃ sudarśanāya namaḥ | oṃ triśūlāya namaḥ | oṃ garuḍāya namaḥ | oṃ bhairavāya namaḥ | oṃ jayāya namaḥ | oṃ vijayāya namaḥ | oṃ baṭukāya namaḥ | oṃ kālabhairavāya namaḥ | gandhadhūpādibhirdevi pūjayitvā pṛthak pṛthak || 15 ||
'O Dayānidhe, forgive my sins committed in previous births!' O Devī, after worshipping each of them separately with incense, lamps, etc., with 'Om Sudarśanāya Namaḥ', 'Om Triśūlāya Namaḥ', 'Om Garuḍāya Namaḥ', 'Om Bhairavāya Namaḥ', 'Om Jayāya Namaḥ', 'Om Vijayāya Namaḥ', 'Om Baṭukāya Namaḥ', 'Om Kālabhairavāya Namaḥ'.
प्रतिमां पूजितां तां तु विप्राय प्रददौ स्वयम् । ततो विष्णुं नमस्कृत्य शिवं सर्वसुखप्रदम् ॥ १६ ॥
pratimāṃ pūjitāṃ tāṃ tu viprāya pradadau svayam | tato viṣṇuṃ namaskṛtya śivaṃ sarvasukhapradam || 16 ||
Then, one should personally give the worshipped idol to a Brāhmaṇa. Thereafter, one should bow to Viṣṇu and to Śiva, the bestower of all happiness.
एवं कृते न संदेहः सर्वपापक्षयो भवेत् । वंशवृद्धिर्भवेत्तस्य व्याधिनाशस्तथैव च ॥ १७ ॥
evaṃ kṛte na saṃdehaḥ sarvapāpakṣayo bhavet | vaṃśavṛddhirbhavettasya vyādhināśastathaiva ca || 17 ||
When this is done, there is no doubt that all sins will be destroyed. His lineage will increase, and diseases will likewise be annihilated.
शतभिषानक्षत्रस्य चतुर्थचरणप्रायश्चित्तकथनम् ॥ शिव उवाच ॥ पञ्चक्रोशमिते देवि मथुरा उत्तरे तथा । हेमन्तपुरसद्ग्रामे वसन्ति बहवो जनाः ॥ १ ॥
śatabhiṣānakṣatrasya caturthacaraṇaprāyaścittakathanam || śiva uvāca || pañcakrośamite devi mathurā uttare tathā | hemantapurasadgrāme vasanti bahavo janāḥ || 1 ||
[Śatabhiṣā Nakṣatra — Pada 4] Lord Śiva said: O Devī, five krośas to the north of Mathurā, in the excellent village named Hemantapura, many people reside.
तन्मध्ये वैश्य एको हि क्रयविक्रयतत्परः । स सुकर्मा इति ख्यातो धनं च बहुसंचितम् ॥ २ ॥
tanmadhye vaiśya eko hi krayavikrayatatparaḥ | sa sukarmā iti khyāto dhanaṃ ca bahusaṃcitam || 2 ||
In that city, there lived a Vaiśya named Sukarmā, who was devoted to buying and selling. He had accumulated much wealth.
तस्य स्त्री पार्वती नाम रूपयौवनसंयुता । वैश्यश्चैव महादेवि प्रौढिं यातः सुरेश्वरि ! ॥ ३ ॥
tasya strī pārvatī nāma rūpayauvanasaṃyutā | vaiśyaścaiva mahādevi prauḍhiṃ yātaḥ sureśvari ! || 3 ||
His wife was named Pārvatī, endowed with beauty and youth. O Mahādevī, O Sureśvari, when that Vaiśya became old, then...
दरिद्रत्वं भवेद्देवि दरिद्रत्वात्सुपीडितः । शतं पञ्च ऋणं नीतं ब्राह्मणस्य सुरेश्वरि ! ॥ ४ ॥
daridratvaṃ bhaveddevi daridratvātsupīḍitaḥ | śataṃ pañca ṛṇaṃ nītaṃ brāhmaṇasya sureśvari ! || 4 ||
O Devī, he became poor, and afflicted by poverty, O Sureśvari, he took five hundred from a Brāhmaṇa as a loan.
व्यापारार्थं विशालाक्षि न दत्तं ब्राह्मणाय वै । सर्वं भुक्तं महादेवि बहुकाले गते सति ॥ ५ ॥
vyāpārārthaṃ viśālākṣi na dattaṃ brāhmaṇāya vai | sarvaṃ bhuktaṃ mahādevi bahukāle gate sati || 5 ||
O Viśālākṣī, he had taken it for trade, but he did not return it to the Brāhmaṇa. O Mahādevī, after a long time had passed, he consumed it all.
वैश्यस्यैव भवेन्मृत्युः सभार्यस्य वरानने ! मथुरायां विशालाक्षि लब्धं स्वर्गं वरं शुभम् ॥ ६ ॥
vaiśyasyaiva bhavenmṛtyuḥ sabhāryasya varānane ! mathurāyāṃ viśālākṣi labdhaṃ svargaṃ varaṃ śubham || 6 ||
O Varānanā, the Vaiśya and his wife died. O Viśālākṣī, because they died in Mathurā, they attained an excellent and auspicious heaven.
दशलक्षमितं स्वर्गं फलं भुक्त्वा वरानने ! ततः सह कलत्रेण पुनः पुण्यक्षये सति ॥ ७ ॥
daśalakṣamitaṃ svargaṃ phalaṃ bhuktvā varānane ! tataḥ saha kalatreṇa punaḥ puṇyakṣaye sati || 7 ||
O Varānanā, after enjoying the fruit of heaven for ten lakh years, when their merit was exhausted, then, along with his wife...
मानुषत्वं पुनर्लेभे देशे शुभ्रे मनोहरे । धनधान्यसमायुक्तो जायते वै सुरेश्वरि ! ॥ ८ ॥
mānuṣatvaṃ punarlebhe deśe śubhre manohare | dhanadhānyasamāyukto jāyate vai sureśvari ! || 8 ||
He again attained human birth in a beautiful and charming country. O Sureśvari, he is born endowed with wealth and grain.
पूर्वजन्मनि देवेशि ब्राह्मणस्य धनं हृतम् । न दत्तं वै ततो देवि ततः पुत्रो न जायते ॥ ९ ॥
pūrvajanmani deveśi brāhmaṇasya dhanaṃ hṛtam | na dattaṃ vai tato devi tataḥ putro na jāyate || 9 ||
O Deveśi, in a previous birth, the wealth of a Brāhmaṇa was taken by him, and it was not returned. Therefore, O Devī, he has no son.
ततः शान्तिं प्रवक्ष्यामि यतः पापस्य संक्षयः । गृहवित्तषडंशेन पुण्यकार्यं च कारयेत् ॥ १० ॥
tataḥ śāntiṃ pravakṣyāmi yataḥ pāpasya saṃkṣayaḥ | gṛhavittaṣaḍaṃśena puṇyakāryaṃ ca kārayet || 10 ||
Now I shall declare the expiation by which the sin is destroyed. One should perform meritorious deeds with one-sixth of the household's wealth.
आकृष्णेति ततो मन्त्रलक्षजाप्यं च कारयेत् । दशांशं हवनं कुर्याद्दशांशं तर्पणं तथा ॥ ११ ॥
ākṛṣṇeti tato mantralakṣajāpyaṃ ca kārayet | daśāṃśaṃ havanaṃ kuryāddaśāṃśaṃ tarpaṇaṃ tathā || 11 ||
Then, one should cause the Ākṛṣṇena mantra to be chanted one lakh times. One-tenth of that should be offered as Homa, and one-tenth as Tarpana.
हरिवंशश्रुतिं देवि चण्डीपाठं शिवार्चनम् । विधिवत्कारयामास ब्राह्मणानां च भोजनम् ॥ १२ ॥
harivaṃśaśrutiṃ devi caṇḍīpāṭhaṃ śivārcanam | vidhivatkārayāmāsa brāhmaṇānāṃ ca bhojanam || 12 ||
O Devī, one should listen to the recitation of the Harivaṃśa, perform the Caṇḍī-pāṭha, worship Śiva according to the prescribed rites, and feed Brāhmaṇas.
दशवर्णा तु गौर्देया शय्यादानं विशेषतः । एवं कृते वरारोहे वंशो भवति नान्यथा । व्याधिनाशः समायाति मम वाक्यामृतं भवेत् ॥ १३ ॥
daśavarṇā tu gaurdeyā śayyādānaṃ viśeṣataḥ | evaṃ kṛte varārohe vaṃśo bhavati nānyathā | vyādhināśaḥ samāyāti mama vākyāmṛtaṃ bhavet || 13 ||
Ten cows of various colors should be given, and especially a gift of a bed. O Varārohe, by doing this, the lineage will flourish, there is no doubt about it. Diseases will be destroyed; this is my ambrosial word.
Key Takeaways & AI Summary
This chapter explores the profound teachings of Śatabhiṣā Nakṣatra. It includes 58 verses detailing core themes like "śatabhiṣānakṣatrasya prathamacaraṇaprāyaścittakathanam || śiva uvāca || mathurāyāṃ viśālākṣi ābhīrastatra tiṣṭhati | gopāleti samākhyāto sadā godhanajīvitaḥ || 1 ||", "tasya bhāryā viśālākṣī satī nāmātisundarī | godhanaṃ bahusāhasraṃ gopālasya sureśvari ! || 2 ||", "vatsānāṃ vṛṣabhānāṃ ca pālanaṃ kriyate sadā | śītakāle mahādevi vṛṣṭirjātā varānane ! || 3 ||".The classical Sanskrit treatise on karmic ripening (Karma Vipāka), Jyotiṣa Nakṣatra-pada diagnostics, and Vedic–Purāṇic atonements (Prāyaścitta) — presented as a dialogue between Lord Śiva and Goddess Pārvatī.