Rohiṇī Nakṣatra — Past- Life Karma & Atonements ( Padas 1–4)
(Chapter 6)
रोहिणीनक्षत्रम् — Chapter 6: Rohiṇī Nakṣatra — Past- Life Karma & Atonements ( Padas 1–4)
रोहिणीनक्षत्रस्य प्रथमचरणकथनम् ॥ महादेव उवाच ॥ अथातः संप्रवक्ष्यामि ब्रह्मनक्षत्रजं फलम् । रोहिण्याः प्रथमे पादे यस्य जन्म च जायते ॥ १ ॥
rohiṇīnakṣatrasya prathamacaraṇakathanam || mahādeva uvāca || athātaḥ saṃpravakṣyāmi brahmanakṣatrajaṃ phalam | rohiṇyāḥ prathame pāde yasya janma ca jāyate || 1 ||
[Rohiṇī Nakṣatra — Pada 1] Lord Śiva said: Now, therefore, I shall fully explain, O Brahmā, the fruit born from the Nakṣatra, for one whose birth occurs in the first Pada of Rohiṇī.
तस्य कर्म पुरा देवि संचितं संब्रवीम्यहम् । अन्तर्वेद्यां द्विजः कश्चिद्भोपनामावसत्प्रिये ! ॥ २ ॥
tasya karma purā devi saṃcitaṃ saṃbravīmyaham | antarvedyāṃ dvijaḥ kaścidbhopanāmāvasatpriye ! || 2 ||
O Devī, I shall now fully explain his accumulated past karma. O beloved, there lived a certain Brāhmaṇa named Bhopa in Antarvedī.
ब्रह्मकर्मविहीनश्च चौरकर्मरतः सदा । सार्द्धं चौरेण भो देवि बहु द्रव्यमुपार्जितम् ॥ ३ ॥
brahmakarmavihīnaśca caurakarmarataḥ sadā | sārddhaṃ caureṇa bho devi bahu dravyamupārjitam || 3 ||
He was devoid of Brāhmaṇical duties and always engaged in acts of theft. O Devī, he accumulated much wealth along with thieves.
परस्त्रीलम्पटो देवि स्वां भार्यां परिमुच्य च । एवं बहुगते काले कालवश्यस्ततोऽभवत् ॥ ४ ॥
parastrīlampaṭo devi svāṃ bhāryāṃ parimucya ca | evaṃ bahugate kāle kālavaśyastato'bhavat || 4 ||
O Devī, he was lustful for other women, abandoning his own wife. After a long time had passed in this manner, he then became subject to time.
यमः कर्मप्रभावेण नरके नाम कर्दमे । वासयामास भो देवि षष्टिवर्षसहस्रकम् ॥ ५ ॥
yamaḥ karmaprabhāveṇa narake nāma kardame | vāsayāmāsa bho devi ṣaṣṭivarṣasahasrakam || 5 ||
O Devī, due to the influence of his karma, Yama made him reside in a hell named Kardama for sixty thousand years.
नरकान्निःसृतो देवि कुक्कुटत्वं प्रजायते । ततो यातो महादेवि नरयोनिं च दुर्लभाम् ॥ ६ ॥
narakānniḥsṛto devi kukkuṭatvaṃ prajāyate | tato yāto mahādevi narayoniṃ ca durlabhām || 6 ||
O Devī, having emerged from hell, he was born as a rooster. Then, O Mahādevī, he attained the rare human birth.
पाण्डुरोगेण संयुक्तः पुत्रो नैव प्रजायते । वेश्याः कन्याः प्रजायन्ते पुत्रस्य मरणं भवेत् ॥ ७ ॥
pāṇḍurogeṇa saṃyuktaḥ putro naiva prajāyate | veśyāḥ kanyāḥ prajāyante putrasya maraṇaṃ bhavet || 7 ||
He is afflicted with Pāṇḍuroga, and no son is born to him. Daughters are born as courtesans, and if a son is born, he dies.
तस्योपदानं वक्ष्यामि तत्सर्वं शृणु मे प्रिये ! ॐ नमः शिवाय मन्त्रेण लक्षजाप्यं च कारयेत् ॥ ८ ॥
tasyopadānaṃ vakṣyāmi tatsarvaṃ śṛṇu me priye ! oṃ namaḥ śivāya mantreṇa lakṣajāpyaṃ ca kārayet || 8 ||
O beloved, I shall now explain the remedy for this; listen to all of it. One should cause the mantra 'Om Namaḥ Śivāya' to be chanted one hundred thousand times.
पार्थिवं तिलपिष्टेन गोमयेन तथा प्रिये ! पूजयामास विधिवद्भक्तियुक्तेन चेतसा ॥ ९ ॥
pārthivaṃ tilapiṣṭena gomayena tathā priye ! pūjayāmāsa vidhivadbhaktiyuktena cetasā || 9 ||
O beloved, one should worship a Pārthiva with sesame paste or cow dung, according to the prescribed rites, with a mind full of devotion.
होमं वै कारयेद्देवि षडंशं दक्षिणां ततः । आचार्याय सुवर्णं च पूर्वपापविशुद्धये ॥ १० ॥
homaṃ vai kārayeddevi ṣaḍaṃśaṃ dakṣiṇāṃ tataḥ | ācāryāya suvarṇaṃ ca pūrvapāpaviśuddhaye || 10 ||
O Devī, one should perform a Homa, and then give one-sixth of the wealth as dakṣiṇā. Gold should also be given to the Ācārya for the purification of past sins.
कूपं खातं ततो देवि वाटिकां चैव कारयेत् । एवं कृते न संदेहो रोगनाशो भवेदनु ॥ ११ ॥
kūpaṃ khātaṃ tato devi vāṭikāṃ caiva kārayet | evaṃ kṛte na saṃdeho roganāśo bhavedanu || 11 ||
O Devī, one should then dig a well and also construct a garden. When this is done, there is no doubt that the disease will subsequently be destroyed.
कन्यका न भवेद्देवि पुत्रश्चैव प्रजायते । मृतवत्सा लभेत्पुत्रं चिरंजीविनमुत्तमम् ॥ १२ ॥
kanyakā na bhaveddevi putraścaiva prajāyate | mṛtavatsā labhetputraṃ ciraṃjīvinamuttamam || 12 ||
O Devī, no daughters will be born, and indeed a son will be born. A woman whose children die will obtain an excellent, long-lived son.
रोहिणीनक्षत्रस्य द्वितीयचरणप्रायश्चित्तकथनम् ॥ शिव उवाच ॥ द्वितीयचरणं देवि रोहिण्याः शृणु विस्तरम् । गङ्गाया उत्तरे कूले पुरं वैमानिकं शुभम् ॥ १ ॥
rohiṇīnakṣatrasya dvitīyacaraṇaprāyaścittakathanam || śiva uvāca || dvitīyacaraṇaṃ devi rohiṇyāḥ śṛṇu vistaram | gaṅgāyā uttare kūle puraṃ vaimānikaṃ śubham || 1 ||
[Rohiṇī Nakṣatra — Pada 2] Lord Śiva said: O Devī, listen in detail to the second Pada of Rohiṇī. On the northern bank of the Gaṅgā, there was an auspicious city named Vaimānika.
वासुदेवश्च नाम्ना हि ब्राह्मणो वेदपारगः । लीलावती पवित्रा च तस्य पत्नी शुभा तथा ॥ २ ॥
vāsudevaśca nāmnā hi brāhmaṇo vedapāragaḥ | līlāvatī pavitrā ca tasya patnī śubhā tathā || 2 ||
Indeed, a Brāhmaṇa named Vāsudeva, who was well-versed in the Vedas, lived there. His wife, Līlāvatī, was pure and auspicious.
युवती रूपसंपन्ना स्वैरिणी च सदा प्रिये ! बहु द्रव्यतया लब्धं परपुंसप्रसंगतः ॥ ३ ॥
yuvatī rūpasaṃpannā svairiṇī ca sadā priye ! bahu dravyatayā labdhaṃ parapuṃsaprasaṃgataḥ || 3 ||
O beloved, she was youthful, endowed with beauty, and always unrestrained. She acquired much wealth through association with other men.
पापादुपार्जितं द्रव्यं भुज्यते पतिना सह । गङ्गायां मरणं तस्य विप्रस्य भार्यया सह ॥ ४ ॥
pāpādupārjitaṃ dravyaṃ bhujyate patinā saha | gaṅgāyāṃ maraṇaṃ tasya viprasya bhāryayā saha || 4 ||
The wealth acquired through sin was enjoyed by her along with her husband. The death of that Brāhmaṇa, along with his wife, occurred in the Gaṅgā.
स्वर्गवासो हि दम्पत्त्योः षष्टिवर्षसहस्रकम् । ततः पुण्यक्षये जाते मर्त्यलोके वरानने ! ॥ ५ ॥
svargavāso hi dampattyoḥ ṣaṣṭivarṣasahasrakam | tataḥ puṇyakṣaye jāte martyaloke varānane ! || 5 ||
Indeed, the couple resided in Svarga for sixty thousand years. Then, O beautiful-faced one, when their puṇya was exhausted, they were born in the mortal world.
धनधान्यसमायुक्तो धर्मे मतिरथाधिका । पुत्राश्च बहवस्तेषां मरणं चैव जायते ॥ ६ ॥
dhanadhānyasamāyukto dharme matirathādhikā | putrāśca bahavasteṣāṃ maraṇaṃ caiva jāyate || 6 ||
He was endowed with wealth and grains, and his mind was greatly inclined towards Dharma. Many sons were born to them, but they all died.
कन्यका विविधास्तासां मृत्युश्चैव प्रजायते । पुनश्च तस्य हानिश्च बहुरोगः प्रजायते ॥ ७ ॥
kanyakā vividhāstāsāṃ mṛtyuścaiva prajāyate | punaśca tasya hāniśca bahurogaḥ prajāyate || 7 ||
Many daughters were born to him, but they also died. Again, he suffered loss, and many diseases afflicted him.
तस्य शान्तिं प्रवक्ष्यामि यत्कृतं पूर्वजन्मनि । त्र्यम्बकेति च मन्त्रेण लक्षजाप्यं च कारयेत् ॥ ८ ॥
tasya śāntiṃ pravakṣyāmi yatkṛtaṃ pūrvajanmani | tryambaketi ca mantreṇa lakṣajāpyaṃ ca kārayet || 8 ||
I shall now declare the expiation for what was done by him in a previous birth. One should cause the Tryambaka mantra to be chanted one hundred thousand times.
देवस्य प्रतिमां कृत्वा पूजयेच्चैव शास्त्रतः । सुवर्णस्य शिवं कुर्यात् पलपञ्चप्रमाणकम् ॥ ९ ॥
devasya pratimāṃ kṛtvā pūjayeccaiva śāstrataḥ | suvarṇasya śivaṃ kuryāt palapañcapramāṇakam || 9 ||
One should make an idol of the deity and worship it according to the scriptures. One should make an idol of Śiva from gold, weighing five palaṣ.
धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैर्मन्त्रेणानेन पूजयेत् । ॐ ह्रौं ह्रीं जूं सः हराय नमः इति प्रतिमास्थापनम् । रौप्यपात्रे ॐ ह्रीं ह्रौं जूं सः महेश्वराय नमः । इति धूपकरणानि संगृह्य स्थापयेत् । ॐ ह्रौं ह्रीं जूं सः पिनाकधृते नमः इति स्पृश्यावाहनं च । आवाहये महादेव देवदेव सनातन । इमां पूजां गृहाण त्वं मम पापं व्यपोहतु ॥ ॐ ह्रौं ह्रीं जूं सः यं रं लं वं शं षं सं हं क्षं सोहं शङ्करस्य सर्वेन्द्रिय- वाङ्मनश्चक्षुःश्रोत्रघ्राणइहागत्यइहजीवस्थितिं सुखं चिरं तिष्ठन्तु । इति प्राणप्रतिष्ठां विधाय शिवं ध्यायन् पूजयेत् । ॐ ह्रौं ह्रीं जूं सः पशुपतये नमः इति पञ्चामृतेन स्नानम् । ॐ ह्रौं ह्रीं जूं सः शिवाय नमः इति चन्दनादिभिः पूजनम् । ॐ ह्रौं ह्रीं जूं सः महादेवाय नमः । इति विसर्जनम् । गोदानं च ततः कुर्यात्कृष्णां च कपिलां ततः । विप्रायः वेदविदुषे सुवर्णं दक्षिणां ततः ॥ १० ॥
dhūpairdīpaiśca naivedyairmantreṇānena pūjayet | oṃ hrauṃ hrīṃ jūṃ saḥ harāya namaḥ iti pratimāsthāpanam | raupyapātre oṃ hrīṃ hrauṃ jūṃ saḥ maheśvarāya namaḥ | iti dhūpakaraṇāni saṃgṛhya sthāpayet | oṃ hrauṃ hrīṃ jūṃ saḥ pinākadhṛte namaḥ iti spṛśyāvāhanaṃ ca | āvāhaye mahādeva devadeva sanātana | imāṃ pūjāṃ gṛhāṇa tvaṃ mama pāpaṃ vyapohatu || oṃ hrauṃ hrīṃ jūṃ saḥ yaṃ raṃ laṃ vaṃ śaṃ ṣaṃ saṃ haṃ kṣaṃ sohaṃ śaṅkarasya sarvendriya- vāṅmanaścakṣuḥśrotraghrāṇaihāgatyaihajīvasthitiṃ sukhaṃ ciraṃ tiṣṭhantu | iti prāṇapratiṣṭhāṃ vidhāya śivaṃ dhyāyan pūjayet | oṃ hrauṃ hrīṃ jūṃ saḥ paśupataye namaḥ iti pañcāmṛtena snānam | oṃ hrauṃ hrīṃ jūṃ saḥ śivāya namaḥ iti candanādibhiḥ pūjanam | oṃ hrauṃ hrīṃ jūṃ saḥ mahādevāya namaḥ | iti visarjanam | godānaṃ ca tataḥ kuryātkṛṣṇāṃ ca kapilāṃ tataḥ | viprāyaḥ vedaviduṣe suvarṇaṃ dakṣiṇāṃ tataḥ || 10 ||
One should worship with incense, lamps, and food offerings, using the following mantra: Om Hrauṃ Hrīṃ Jūṃ Saḥ Harāya Namaḥ – thus is the installation of the idol. In a silver vessel, Om Hrīṃ Hrauṃ Jūṃ Saḥ Maheśvarāya Namaḥ – thus gathering the incense implements, one should place them. Om Hrauṃ Hrīṃ Jūṃ Saḥ Pinākadhṛte Namaḥ – thus touching and invoking. 'O Mahādeva, God of gods, eternal one, I invoke you. Accept this worship and remove my sins.' Om Hrauṃ Hrīṃ Jūṃ Saḥ Yaṃ Raṃ Laṃ Vaṃ Śaṃ Ṣaṃ Saṃ Haṃ Kṣaṃ Sohaṃ Śaṅkarasya Sarvendriya-vāṅmanaścakṣuḥśrotraghrāṇaihāgatyaihajīvasthitiṃ Sukhaṃ Ciraṃ Tiṣṭhantu – thus performing the consecration of life-force (Prāṇapratiṣṭhā), one should worship Śiva while meditating upon Him. Om Hrauṃ Hrīṃ Jūṃ Saḥ Paśupataye Namaḥ – thus bathing with Pañcāmṛta. Om Hrauṃ Hrīṃ Jūṃ Saḥ Śivāya Namaḥ – thus worshipping with sandalwood paste and other offerings. Om Hrauṃ Hrīṃ Jūṃ Saḥ Mahādevāya Namaḥ – thus is the dismissal. Thereafter, one should perform the gift of a cow (Godāna), a black or a tawny cow, to a Brāhmaṇa who is learned in the Vedas, along with gold as dakṣiṇā.
प्रदक्षिणां ततः कुर्याद्विप्रस्येशानरूपिणः । शतसंख्यद्विजांश्चैव भोजयित्वा विसर्जयेत् ॥ ११ ॥
pradakṣiṇāṃ tataḥ kuryādviprasyeśānarūpiṇaḥ | śatasaṃkhyadvijāṃścaiva bhojayitvā visarjayet || 11 ||
Thereafter, one should circumambulate (Pradakṣiṇā) the Brāhmaṇa, who is a form of Īśāna. One should feed one hundred Brāhmaṇaṣ and then dismiss them.
प्रयागे मकरे माघे पत्न्या सह वरानने ! स्नानं कुर्याच्च भो देवि व्रतमेकादशीं चरेत् ॥ १२ ॥
prayāge makare māghe patnyā saha varānane ! snānaṃ kuryācca bho devi vratamekādaśīṃ caret || 12 ||
O beautiful-faced one, in the month of Māgha, when the sun enters Capricorn (Makara), one should bathe in Prayāga with one's wife. O Goddess, one should observe the Ekādaśī vow.
एवं कृते न संदेहो रोगनाशश्च जायते । पुत्रं चापि लभेद्देवि चिरंजीविनमुत्तमम् ॥ १३ ॥
evaṃ kṛte na saṃdeho roganāśaśca jāyate | putraṃ cāpi labheddevi ciraṃjīvinamuttamam || 13 ||
When this is done, there is no doubt that diseases are destroyed. O Goddess, one also obtains an excellent son who lives long.
यद्येवं न प्रकुरुते सप्तजन्मस्वपुत्रकः ।
yadyevaṃ na prakurute saptajanmasvaputrakaḥ |
If one does not perform this, one will be without a son for seven births.
रोहिणीतृतीयचरणप्रायश्चित्तकथनम् शिव उवाच ॥ गोमत्या उत्तरे कूले क्रोशद्वयप्रमाणतः । विष्णुदासेति विख्यातो देवीपुत्रो वरानने ! ॥ १ ॥
rohiṇītṛtīyacaraṇaprāyaścittakathanam śiva uvāca || gomatyā uttare kūle krośadvayapramāṇataḥ | viṣṇudāseti vikhyāto devīputro varānane ! || 1 ||
[Rohiṇī Nakṣatra — Pada 3] Lord Śiva said: O beautiful-faced one, on the northern bank of the Gomati River, at a distance of two krośaṣ, there lived a renowned man named Viṣṇudāsa, a devotee of the Goddess.
शंकरे वै पुरे रम्ये तस्य भार्या च सुन्दरी । कर्कशा कुलटा सा वै पतिविद्वेषकारिणी ॥ २ ॥
śaṃkare vai pure ramye tasya bhāryā ca sundarī | karkaśā kulaṭā sā vai patividveṣakāriṇī || 2 ||
In the charming city of Śaṅkara, he had a wife named Sundarī, who was harsh, unchaste, and hateful towards her husband.
शुश्रूषां कुरुते नैव श्वश्रूणां च वरानने ! स्वधर्मनिरतो नित्यं शिवभक्तिपरायणः ॥ ३ ॥
śuśrūṣāṃ kurute naiva śvaśrūṇāṃ ca varānane ! svadharmanirato nityaṃ śivabhaktiparāyaṇaḥ || 3 ||
O beautiful-faced one, she did not serve her mother-in-law. He, however, was always devoted to his own Dharma and dedicated to the devotion of Śiva.
कृषिं वै सोकरोच्चैव विप्राणां चैव सेवकः । पित्रोश्च परमो दासः सदा च प्रियभाषणः ॥ ४ ॥
kṛṣiṃ vai sokaroccaiva viprāṇāṃ caiva sevakaḥ | pitrośca paramo dāsaḥ sadā ca priyabhāṣaṇaḥ || 4 ||
He engaged in agriculture and was a servant to Brāhmaṇaṣ. He was supremely devoted to his parents and always spoke kindly.
एतस्मिन्नगरे देवि व्रती कश्चित्समागतः । भिक्षार्थमागतो द्वारे तया भिक्षा ददे न च ॥ ५ ॥
etasminnagare devi vratī kaścitsamāgataḥ | bhikṣārthamāgato dvāre tayā bhikṣā dade na ca || 5 ||
O Goddess, in that city, a certain ascetic (Vratī) arrived. He came to the door for alms, but she did not give him any alms.
अपभ्रंशमवोचत्सा भिक्षुकं प्रति सुन्दरी । विष्णुदासो गृहे नासीत्तद्दिने कुत्रचिद्नतः ॥ ६ ॥
apabhraṃśamavocatsā bhikṣukaṃ prati sundarī | viṣṇudāso gṛhe nāsīttaddine kutracidnataḥ || 6 ||
That Sundarī spoke harsh words to the mendicant. Viṣṇudāsa was not at home that day; he had gone somewhere.
एवं बहुगते काले तस्य मृत्युर्बभूव ह । भक्तत्वान् मम भो देवि यक्षलोके गतस्स वै ॥ ७ ॥
evaṃ bahugate kāle tasya mṛtyurbabhūva ha | bhaktatvān mama bho devi yakṣaloke gatassa vai || 7 ||
After a long time had passed in this manner, he died. O Goddess, because of his devotion to me, he went to the world of the Yakṣas.
त्रिंशद्वर्षसहस्राणि यक्षेण यह भोगवान् । तस्य भार्या मृता क्रूरा श्वश्रूणां दुःखदायिनी ॥ ८ ॥
triṃśadvarṣasahasrāṇi yakṣeṇa yaha bhogavān | tasya bhāryā mṛtā krūrā śvaśrūṇāṃ duḥkhadāyinī || 8 ||
He enjoyed pleasures as a Yakṣa for thirty thousand years. His cruel wife, who caused distress to her mother-in-law, also died.
सा गता नरके घोरे रौरवे नाम्नि भामिनि ! भुक्त्वा नरकजं दुःखं पुनर्व्याघ्री बभूवह ॥ ९ ॥
sā gatā narake ghore raurave nāmni bhāmini ! bhuktvā narakajaṃ duḥkhaṃ punarvyāghrī babhūvaha || 9 ||
O passionate one, she went to the terrible hell named Raurava. After experiencing the suffering of hell, she was reborn as a tigress.
पुनः शृगाली वै जाता मानुषी च ततोऽभवत् । पुनर्विवाहिता सा वै मर्त्यलोके वरानने ! ॥ १० ॥
punaḥ śṛgālī vai jātā mānuṣī ca tato'bhavat | punarvivāhitā sā vai martyaloke varānane ! || 10 ||
Again, she was born as a female jackal, and thereafter became a human woman. O beautiful-faced one, she was again married to him in the mortal world.
वन्ध्या चैव विशालाक्षि पूर्वजन्मविपाकतः । रोगो बहुभवेद्देवि सुखं नैवोपजायते ॥ ११ ॥
vandhyā caiva viśālākṣi pūrvajanmavipākataḥ | rogo bahubhaveddevi sukhaṃ naivopajāyate || 11 ||
O wide-eyed one, due to the fruition of deeds from a previous birth, she is barren. O Goddess, she suffers from many diseases, and happiness does not arise for her.
तस्याः पुण्यं प्रवक्ष्यामि पूर्वपापप्रणाशनम् । स्वपतिं प्रत्यहं माघे स्नापयेदुष्णवारिणा ॥ १२ ॥
tasyāḥ puṇyaṃ pravakṣyāmi pūrvapāpapraṇāśanam | svapatiṃ pratyahaṃ māghe snāpayeduṣṇavāriṇā || 12 ||
I shall now declare the meritorious deeds for her, which destroy previous sins. She should bathe her own husband daily with warm water during the month of Māgha.
श्वश्रूचरणयोः प्रातर्नमस्कुर्यात् प्रयत्नतः । अलाबूं नैवखादेत्तु षोडशाब्दप्रमाणतः ॥ १३ ॥
śvaśrūcaraṇayoḥ prātarnamaskuryāt prayatnataḥ | alābūṃ naivakhādettu ṣoḍaśābdapramāṇataḥ || 13 ||
She should diligently bow at her mother-in-law's feet every morning. She should not eat gourds for a period of sixteen years.
माघे नियमतो देवि पतिना सह सुव्रते ! स्नानं प्रतिदिनं कुर्याद्दीपं दद्याद्यथाविधि ॥ १४ ॥
māghe niyamato devi patinā saha suvrate ! snānaṃ pratidinaṃ kuryāddīpaṃ dadyādyathāvidhi || 14 ||
O Goddess, O virtuous one, during the month of Māgha, she should regularly bathe daily with her husband and offer lamps according to the prescribed rites.
ततः कृत्वा सुवर्णस्य वृक्षं वै द्विपलस्य च । रौप्यां दशपलां देवि वेदीं शुभ्रां च कारयेत् ॥ १५ ॥
tataḥ kṛtvā suvarṇasya vṛkṣaṃ vai dvipalasya ca | raupyāṃ daśapalāṃ devi vedīṃ śubhrāṃ ca kārayet || 15 ||
Thereafter, she should make a tree of gold weighing two palas. O Goddess, she should also have a beautiful, pure altar made of silver weighing ten palas.
वृक्षं तस्यां च संस्थाप्य कल्पवृक्षस्वरूपिणम् । पूजयित्वा ततो देवं शङ्खचक्रगदाधरम् ॥ १६ ॥
vṛkṣaṃ tasyāṃ ca saṃsthāpya kalpavṛkṣasvarūpiṇam | pūjayitvā tato devaṃ śaṅkhacakragadādharam || 16 ||
Having established that tree, which embodies the form of a Kalpavṛkṣa, upon that altar, she should then worship the deity who holds the conch, discus, and mace.
सगणं देवदेवेशं वृषकेतुं वरप्रदम् । ततो वै पूजयेद्देवि विधिवच्चारुरूपिणम् ॥ १७ ॥
sagaṇaṃ devadeveśaṃ vṛṣaketuṃ varapradam | tato vai pūjayeddevi vidhivaccārurūpiṇam || 17 ||
O Goddess, thereafter she should duly worship the beautiful-formed Lord of Lords, the giver of boons, who has the bull as his emblem, along with his attendants.
वस्त्रकाञ्चनकेयूरैः कुण्डलाभ्यां विशेषतः । तद्वृक्षं वेदिकायुक्तं तस्मै विप्राय दापयेत् ॥ १८ ॥
vastrakāñcanakeyūraiḥ kuṇḍalābhyāṃ viśeṣataḥ | tadvṛkṣaṃ vedikāyuktaṃ tasmai viprāya dāpayet || 18 ||
That tree, adorned with clothes, golden armlets, and especially earrings, along with its altar, should be given to that Brāhmaṇa.
अन्यान्विप्रान् वरारोहे भोजयेद्विविधै रसैः । पायसैर्मोदकैः शुभ्रैः षट्षष्टिप्रमितान्प्रिये ! ॥ १९ ॥
anyānviprān varārohe bhojayedvividhai rasaiḥ | pāyasairmodakaiḥ śubhraiḥ ṣaṭṣaṣṭipramitānpriye ! || 19 ||
O beautiful-hipped one, O beloved, she should feed sixty-six other Brāhmaṇas with various delicious dishes, pure milk-rice, and sweetmeats.
ततो गां कपिलां दद्यात्स्वर्णशृङ्गीं सनूपुराम् । सप्तम्यां रवियुक्तायां व्रतं कुर्यान्मम प्रिये ! ॥ २० ॥
tato gāṃ kapilāṃ dadyātsvarṇaśṛṅgīṃ sanūpurām | saptamyāṃ raviyuktāyāṃ vrataṃ kuryānmama priye ! || 20 ||
Then she should donate a tawny cow with golden horns and anklets. O beloved, she should observe my vow on a Saptamī that falls on a Sunday.
गोपालस्य च मन्त्रेण लक्षजाप्यं च कारयेत् । हवनं तद्दशांशेन मार्जनं तर्पणं तथा ॥ २१ ॥
gopālasya ca mantreṇa lakṣajāpyaṃ ca kārayet | havanaṃ taddaśāṃśena mārjanaṃ tarpaṇaṃ tathā || 21 ||
She should arrange for one hundred thousand repetitions of the Gopāla mantra. Homa should be performed with one-tenth of that number, as well as sprinkling and libation.
एवं कृते न संदेहो शीघ्रं पुत्रमवाप्नुयात् । कन्यका नैव जायन्ते रोगश्चैव निवर्त्तते ॥ २२ ॥
evaṃ kṛte na saṃdeho śīghraṃ putramavāpnuyāt | kanyakā naiva jāyante rogaścaiva nivarttate || 22 ||
When this is done, without a doubt, she will quickly obtain a son. Daughters will not be born, and diseases will cease.
रोहिणीनक्षक्षचतुर्थचरणप्रायश्चित्तकथनम् ॥ शिव उवाच ॥ रोहिण्याश्चरणं देवि चतुर्थं साम्प्रतं शृणु । यत्कृतं संचितं पूर्वमिह जन्मनि तत्फलम् ॥ १ ॥
rohiṇīnakṣakṣacaturthacaraṇaprāyaścittakathanam || śiva uvāca || rohiṇyāścaraṇaṃ devi caturthaṃ sāmprataṃ śṛṇu | yatkṛtaṃ saṃcitaṃ pūrvamiha janmani tatphalam || 1 ||
[Rohiṇī Nakṣatra — Pada 4] Lord Śiva said: O Goddess, now listen to the fourth Pada of Rohiṇī. The accumulated deeds performed in a previous life bear fruit in this present birth.
बुद्धिशर्मा द्विजः कश्चिदन्तर्वेद्यां बभूव ह । पुरोहितो महाभ्रष्टः परपाके सदा रतः ॥ २ ॥
buddhiśarmā dvijaḥ kaścidantarvedyāṃ babhūva ha | purohito mahābhraṣṭaḥ parapāke sadā rataḥ || 2 ||
There was once a Brāhmaṇa named Buddhiśarmā in Antarvedī. He was a priest, greatly fallen, and always engaged in cooking for others.
भार्या पररता तस्य चञ्चला चपला सदा । धनं च संचितं तेन प्रतिग्रहप्रसङ्गतः ॥ ३ ॥
bhāryā pararatā tasya cañcalā capalā sadā | dhanaṃ ca saṃcitaṃ tena pratigrahaprasaṅgataḥ || 3 ||
His wife was always devoted to other men, fickle and restless. He accumulated wealth through accepting gifts.
मरणं तस्य वै जातं पश्चाद्भार्या मृता तु सा । गतोऽसौ नरके घोरे पूर्वजन्मविपाकतः ॥ ४ ॥
maraṇaṃ tasya vai jātaṃ paścādbhāryā mṛtā tu sā | gato'sau narake ghore pūrvajanmavipākataḥ || 4 ||
Indeed, his death occurred, and afterwards his wife also died. He went to a terrible hell due to the fruition of deeds from his previous birth.
युगमेकं वरारोहे भुक्त्वा नरकयातनाम् । वृषयोनिं च संप्राप्तो रासभत्वं ततोऽलभत् ॥ ५ ॥
yugamekaṃ varārohe bhuktvā narakayātanām | vṛṣayoniṃ ca saṃprāpto rāsabhatvaṃ tato'labhat || 5 ||
O beautiful-hipped one, having endured the torments of hell for one Yuga, he attained the birth of a bull, and thereafter became a donkey.
मानुषत्वं पुनर्याति मध्यदेशे वरानने ! अपुत्रता भवेद्देवि कन्यका चैव जायते ॥ ६ ॥
mānuṣatvaṃ punaryāti madhyadeśe varānane ! aputratā bhaveddevi kanyakā caiva jāyate || 6 ||
O beautiful-faced one, he is reborn as a human in the central region. O Goddess, he has no son; only daughters are born.
शरीरे रोगमुत्पन्नं सुखं नैव प्रजायते । प्रायश्चित्तं ततो देवि प्रवक्ष्यामि वरानने ! ॥ ७ ॥
śarīre rogamutpannaṃ sukhaṃ naiva prajāyate | prāyaścittaṃ tato devi pravakṣyāmi varānane ! || 7 ||
When disease arises in the body, happiness is not attained. Therefore, O Goddess, O beautiful-faced one, I shall now declare the expiation for this.
आकृष्णेति जपेन्मन्त्रं लक्षं वै विधिवत्प्रिये ! होमं कुर्यात्प्रयत्नेन तिलाज्यमधुना सह ॥ ८ ॥
ākṛṣṇeti japenmantraṃ lakṣaṃ vai vidhivatpriye ! homaṃ kuryātprayatnena tilājyamadhunā saha || 8 ||
O beloved, one should duly chant the mantra 'Ākṛṣṇena' one hundred thousand times. Then, with effort, one should perform a Homa with sesame seeds, ghee, and honey.
कुण्डे वै वर्त्तुलाकारे दशांशं तर्पणं तथा । मार्जनं तु विशेषेण ततो ब्राह्मणभोजनम् ॥ ९ ॥
kuṇḍe vai varttulākāre daśāṃśaṃ tarpaṇaṃ tathā | mārjanaṃ tu viśeṣeṇa tato brāhmaṇabhojanam || 9 ||
One should perform the Homa in a circular Kuṇḍa, and then perform Tarpana and especially Mārjana for one-tenth of the repetitions. Thereafter, Brāhmaṇas should be fed.
दशवर्णाः प्रदातव्या गुडधेनुस्तथा प्रिये ! शय्यां दद्यात्प्रयत्नेन विधिवद्ब्राह्मणाय च ॥ १० ॥
daśavarṇāḥ pradātavyā guḍadhenustathā priye ! śayyāṃ dadyātprayatnena vidhivadbrāhmaṇāya ca || 10 ||
O beloved, ten cows of various colors should be given, as well as a Guḍadhenu (a cow made of jaggery). With effort, one should duly offer a bed to a Brāhmaṇa.
भोजयेद्ब्राह्मणान् शुद्धान् वेदपाठरतान् प्रिये ! सप्तसप्ततिसंख्यान् वै दीक्षितान् शुद्धमानसान् ॥ ११ ॥
bhojayedbrāhmaṇān śuddhān vedapāṭharatān priye ! saptasaptatisaṃkhyān vai dīkṣitān śuddhamānasān || 11 ||
O beloved, one should feed seventy-seven pure Brāhmaṇas who are devoted to Vedic recitation, initiated, and pure-minded.
प्रयागे माघमासे वै प्रातःस्नानं सभार्यया । एवं कृते न संदेहः पुत्रस्तस्य प्रजायते ॥ १२ ॥
prayāge māghamāse vai prātaḥsnānaṃ sabhāryayā | evaṃ kṛte na saṃdehaḥ putrastasya prajāyate || 12 ||
In the month of Māgha, one should take a morning bath with one's wife at Prayāga. When this is done, there is no doubt that a son will be born to him.
रोगः प्रमुच्यते तस्य वन्ध्यत्वं च प्रणश्यति । मृतवत्सा लभेत्पुत्रं कन्यका नैव जायते ॥ १३ ॥
rogaḥ pramucyate tasya vandhyatvaṃ ca praṇaśyati | mṛtavatsā labhetputraṃ kanyakā naiva jāyate || 13 ||
His disease is released, and barrenness is destroyed. A woman whose children die will obtain a son, and no daughter will be born.
Key Takeaways & AI Summary
This chapter explores the profound teachings of Rohiṇī Nakṣatra — Past- Life Karma & Atonements ( Padas 1–4). It includes 61 verses detailing core themes like "rohiṇīnakṣatrasya prathamacaraṇakathanam || mahādeva uvāca || athātaḥ saṃpravakṣyāmi brahmanakṣatrajaṃ phalam | rohiṇyāḥ prathame pāde yasya janma ca jāyate || 1 ||", "tasya karma purā devi saṃcitaṃ saṃbravīmyaham | antarvedyāṃ dvijaḥ kaścidbhopanāmāvasatpriye ! || 2 ||", "brahmakarmavihīnaśca caurakarmarataḥ sadā | sārddhaṃ caureṇa bho devi bahu dravyamupārjitam || 3 ||".The classical Sanskrit treatise on karmic ripening (Karma Vipāka), Jyotiṣa Nakṣatra-pada diagnostics, and Vedic–Purāṇic atonements (Prāyaścitta) — presented as a dialogue between Lord Śiva and Goddess Pārvatī.