Mṛgaśirā Nakṣatra — Past- Life Karma & Atonements ( Padas 1–4)
(Chapter 7)
मृगशिरानक्षत्रम् — Chapter 7: Mṛgaśirā Nakṣatra — Past- Life Karma & Atonements ( Padas 1–4)
मृगशिरानक्षत्रस्य प्रथमचरणप्रायश्चित्तकथनम् शिव उवाच ॥ अथ वक्ष्ये महादेवि चन्द्रनक्षत्रजं फलम् । यत्कृतं मानुषैः पूर्वं तच्छृणुष्व वरानने ! ॥ १ ॥
mṛgaśirānakṣatrasya prathamacaraṇaprāyaścittakathanam śiva uvāca || atha vakṣye mahādevi candranakṣatrajaṃ phalam | yatkṛtaṃ mānuṣaiḥ pūrvaṃ tacchṛṇuṣva varānane ! || 1 ||
[Mṛgaśirā Nakṣatra — Pada 1] Lord Śiva said: Now, O great Goddess, I shall declare the results born from the lunar Nakṣatra. Listen, O beautiful-faced one, to what was done by humans in a previous birth.
मध्यदेशे पुरे शुभ्रे वसत्येको द्विजः खलु । ब्रह्मकर्मरतो नित्यं वेदवेदाङ्गपारगः ॥ २ ॥
madhyadeśe pure śubhre vasatyeko dvijaḥ khalu | brahmakarmarato nityaṃ vedavedāṅgapāragaḥ || 2 ||
Indeed, in a beautiful city in the central region, there lived a Brāhmaṇa who was always devoted to Brāhmaṇical duties and proficient in the Vedas and Vedāṅgas.
प्रत्यहं पाठयामास चतुर्वेदान्तविस्तरान् । वेदशर्मा द्विजः ख्यातस्तस्य पत्नी सुशीलका ॥ ३ ॥
pratyahaṃ pāṭhayāmāsa caturvedāntavistarān | vedaśarmā dvijaḥ khyātastasya patnī suśīlakā || 3 ||
Every day, he taught the extensive knowledge of the four Vedas. That renowned Brāhmaṇa was named Vedaśarmā, and his wife was Suśīlakā.
प्रत्यहं पाठयेद्वेदं जीविकार्थं वरानने ! लोहकारस्य मरणं तत्पुरेऽभूद्वरानने ! ॥ ४ ॥
pratyahaṃ pāṭhayedvedaṃ jīvikārthaṃ varānane ! lohakārasya maraṇaṃ tatpure'bhūdvarānane ! || 4 ||
O beautiful-faced one, he taught the Vedas daily for his livelihood. O beautiful-faced one, a blacksmith died in that city.
न दत्तं तस्य वै स्वर्णं लोहकारस्य संस्थितम् । तत्स्वर्णं प्रत्यहं देवि बुभोज सह भार्यया ॥ ५ ॥
na dattaṃ tasya vai svarṇaṃ lohakārasya saṃsthitam | tatsvarṇaṃ pratyahaṃ devi bubhoja saha bhāryayā || 5 ||
The gold belonging to that blacksmith, which was deposited with him, was not returned. O Goddess, he enjoyed that gold daily with his wife.
एवं बहुगते काले मरणं ब्राह्मणस्य वै । सूर्यलोकोऽभवद्देवि यतः सूर्यस्य सेवकः ॥ ६ ॥
evaṃ bahugate kāle maraṇaṃ brāhmaṇasya vai | sūryaloko'bhavaddevi yataḥ sūryasya sevakaḥ || 6 ||
After a long time had passed in this manner, the Brāhmaṇa died. O Goddess, he attained the realm of Sūrya, because he was a devotee of Sūrya.
विंशद्वर्षसहस्राणि सूर्यलोकेऽवसत्प्रिये ! ततः पुण्यक्षये जाते मर्त्यलोके च मानवः ॥ ७ ॥
viṃśadvarṣasahasrāṇi sūryaloke'vasatpriye ! tataḥ puṇyakṣaye jāte martyaloke ca mānavaḥ || 7 ||
O beloved, he resided in Sūryaloka for twenty thousand years. Then, when his merit was exhausted, he was born as a human in the mortal world.
पुत्रकन्याविहीनस्तु धनधान्यसमन्वितः । लोहकारस्य स्वर्णं हि गृहीतं नैव दत्तवान् ॥ ८ ॥
putrakanyāvihīnastu dhanadhānyasamanvitaḥ | lohakārasya svarṇaṃ hi gṛhītaṃ naiva dattavān || 8 ||
He is devoid of sons and daughters, yet endowed with wealth and grain. Indeed, he had taken the blacksmith's gold and had not returned it.
तेन कर्मविपाकेन लोहकारः सुतोऽभवत् । प्रीतिमांश्चैव सर्वेषां पितृमातृप्रियंकरः ॥ ९ ॥
tena karmavipākena lohakāraḥ suto'bhavat | prītimāṃścaiva sarveṣāṃ pitṛmātṛpriyaṃkaraḥ || 9 ||
Due to that Karma Vipāka, the blacksmith became his son, who was affectionate towards everyone and dear to his father and mother.
युवरूपसमापन्नस्तदा मृत्युर्भवेदनु । पुत्रः पुत्रस्य चाभावः कन्या चैव प्रजायते ॥ १० ॥
yuvarūpasamāpannastadā mṛtyurbhavedanu | putraḥ putrasya cābhāvaḥ kanyā caiva prajāyate || 10 ||
When he attained youth, death occurred soon after. There is an absence of sons, and only daughters are born.
तत्पापस्य विशुद्ध्यर्थं प्रायश्चित्तमतः शृणु । गायत्रीलक्षजाप्येन दुर्गायाः पूजने न च ॥ ११ ॥
tatpāpasya viśuddhyarthaṃ prāyaścittamataḥ śṛṇu | gāyatrīlakṣajāpyena durgāyāḥ pūjane na ca || 11 ||
Therefore, listen to the expiation for the purification of that sin: by chanting the Gāyatrī mantra one hundred thousand times and by worshipping Durgā.
दशवर्णाप्रदानेन भूमिदानेन पार्वति ! । सर्वं पापं क्षयं याति पूर्वजन्मसमुद्भवम् ॥ १२ ॥
daśavarṇāpradānena bhūmidānena pārvati ! | sarvaṃ pāpaṃ kṣayaṃ yāti pūrvajanmasamudbhavam || 12 ||
By giving ten-colored cows and by giving land, O Pārvatī! all sin originating from previous births is destroyed.
गयाश्राद्धं प्रयत्नेन तदर्थं नियतः प्रिये ! प्रयागे मकरे मासि स्नानं कुर्यात्प्रयत्नतः ॥ १३ ॥
gayāśrāddhaṃ prayatnena tadarthaṃ niyataḥ priye ! prayāge makare māsi snānaṃ kuryātprayatnataḥ || 13 ||
For that purpose, O beloved one, one should diligently perform Śrāddha in Gayā with discipline. One should also diligently bathe in Prayāga during the month of Makara.
ततः पापं क्षयं याति पुनः पुत्रश्च जीवति । रोगाः सर्वे क्षयं यान्ति नात्र कार्या विचारणा ॥ १४ ॥
tataḥ pāpaṃ kṣayaṃ yāti punaḥ putraśca jīvati | rogāḥ sarve kṣayaṃ yānti nātra kāryā vicāraṇā || 14 ||
Then sin is destroyed, and the son lives again. All diseases are eradicated; there is no doubt about this.
मृगशिराद्वितीयचरणप्रायश्चित्तकथनम् शिव उवाच ॥ कान्यकुब्जे शुभे देशे कश्चिच्च नन्दने पुरे । बोधशर्मा द्विजश्चासीत् भिक्षुवृत्तिस्तु निर्धनः ॥ १ ॥
mṛgaśirādvitīyacaraṇaprāyaścittakathanam śiva uvāca || kānyakubje śubhe deśe kaścicca nandane pure | bodhaśarmā dvijaścāsīt bhikṣuvṛttistu nirdhanaḥ || 1 ||
[Mṛgaśirā Nakṣatra — Pada 2] Lord Śiva said: In the auspicious land of Kānyakubja, in the city named Nandana, there lived a Brāhmaṇa named Bodhaśarmā, who was poor and lived by begging.
परान्नं भुज्यते नित्यं परप्रेष्यरतः सदा । तस्य पत्नी समाख्याता बाधमानाम वैपुरा ॥ २ ॥
parānnaṃ bhujyate nityaṃ parapreṣyarataḥ sadā | tasya patnī samākhyātā bādhamānāma vaipurā || 2 ||
He constantly ate others' food and was always engaged in serving others. His wife was known as Bādhamānā.
जन्मतो मरणं यावत् परान्नं भुज्यते च वै । नरके पतनं तेन तयोर्जातं प्रतिग्रहात् ॥ ३ ॥
janmato maraṇaṃ yāvat parānnaṃ bhujyate ca vai | narake patanaṃ tena tayorjātaṃ pratigrahāt || 3 ||
Indeed, from birth until death, he ate others' food. Due to this acceptance, both of them fell into Naraka.
बहुवर्षसहस्राणि प्रवासो नरकेऽभवत् । नरकान्निःसृतो देवि काकश्चैव मृगोऽभवत् ॥ ४ ॥
bahuvarṣasahasrāṇi pravāso narake'bhavat | narakānniḥsṛto devi kākaścaiva mṛgo'bhavat || 4 ||
For many thousands of years, he resided in Naraka. O Devī, having emerged from Naraka, he became a crow and then a deer.
पुनर्वै मेषयोनिश्च पूर्वकर्मविपाकतः । ततो वै मानुषो जातो मध्यदेशे वरानने ! ॥ ५ ॥
punarvai meṣayoniśca pūrvakarmavipākataḥ | tato vai mānuṣo jāto madhyadeśe varānane ! || 5 ||
Again, indeed, he took birth as a ram due to the fruition of his past actions. Thereafter, O beautiful-faced one, he was born as a human in the Middle Country.
रोगवान्नृत्यशीलश्च पुत्रकन्याविवर्जितः । परान्नं प्रत्यहं भुङ्क्ते श्राद्धं नैव कृतं पुरा ॥ ६ ॥
rogavānnṛtyaśīlaśca putrakanyāvivarjitaḥ | parānnaṃ pratyahaṃ bhuṅkte śrāddhaṃ naiva kṛtaṃ purā || 6 ||
He is afflicted with disease, fond of dancing, and devoid of sons and daughters. He daily ate others' food and never performed Śrāddha before.
अतो वंशस्य वै छेदः फलं चैव तु पूर्वजम् । शान्तिं तस्य प्रवक्ष्यामि पूर्वपापक्षयो यतः ॥ ७ ॥
ato vaṃśasya vai chedaḥ phalaṃ caiva tu pūrvajam | śāntiṃ tasya pravakṣyāmi pūrvapāpakṣayo yataḥ || 7 ||
Therefore, there is indeed a break in his lineage, which is the fruit of his past actions. I shall now declare the pacification for him, by which his past sins will be destroyed.
गायत्रीजातवेदाभ्यां द्विलक्षं जापयेच्छिवे ! ततः पापविशुद्धिः स्याद्दशांशहवनं यदा ॥ ८ ॥
gāyatrījātavedābhyāṃ dvilakṣaṃ jāpayecchive ! tataḥ pāpaviśuddhiḥ syāddaśāṃśahavanaṃ yadā || 8 ||
O Śivā! One should chant the Gāyatrī and Jātavedas mantras two hundred thousand times. Then, when a Homa is performed with one-tenth of the repetitions, purification from sin will occur.
तर्पणं मार्जनं देवि ब्राह्मणान् भोजयेत्ततः । शतसंख्यामितान् शुद्धान्गृहस्थानतिभक्तितः ॥ ९ ॥
tarpaṇaṃ mārjanaṃ devi brāhmaṇān bhojayettataḥ | śatasaṃkhyāmitān śuddhāngṛhasthānatibhaktitaḥ || 9 ||
O Devī, one should then perform Tarpaṇa and Mārjana, and feed one hundred pure householder Brāhmaṇas with great devotion.
वृषमेकं प्रदद्यात्तु नीलवर्णं विभूषितम् । एवं कृते न संदेहो रोगनाशो भवेद्ध्रुवम् ॥ १० ॥
vṛṣamekaṃ pradadyāttu nīlavarṇaṃ vibhūṣitam | evaṃ kṛte na saṃdeho roganāśo bhaveddhruvam || 10 ||
One should then donate a single bull of blue color, adorned. When this is done, without doubt, disease will certainly be destroyed.
पुत्रस्तु जायते देवि वन्ध्यत्वं च प्रणश्यति ।
putrastu jāyate devi vandhyatvaṃ ca praṇaśyati |
O Devī, a son will be born, and barrenness will be dispelled.
मृगशिरानक्षत्रस्य तृतीयचरणप्रायश्चित्तकथनम् शिव उवाच ॥ नर्मदादक्षिणे तीरे पुरीका नाम वै पुरी । तस्यां पुर्य्यां विशालाक्षि कुलालो धनवानपि ॥ १ ॥
mṛgaśirānakṣatrasya tṛtīyacaraṇaprāyaścittakathanam śiva uvāca || narmadādakṣiṇe tīre purīkā nāma vai purī | tasyāṃ puryyāṃ viśālākṣi kulālo dhanavānapi || 1 ||
[Mṛgaśirā Nakṣatra — Pada 3] Lord Śiva said: O Viśālākṣī, on the southern bank of the Narmadā, there was a city named Purīkā. In that city, there was a potter (Kulāla) who was also wealthy.
कुलालकर्मतो देवि बहु द्रव्यमुपार्जितम् । कर्मचन्द्र इतिख्यातस्तस्य पत्नी च देवकी ॥ २ ॥
kulālakarmato devi bahu dravyamupārjitam | karmacandra itikhyātastasya patnī ca devakī || 2 ||
O Devī, he accumulated much wealth through the work of a potter. He was known as Karmacandra, and his wife was Devakī.
स्वकर्मनिरतो नित्यं पात्रं कृत्वा दिने दिने । एवं सर्वं वयो जातं वृद्धत्वं च ततोऽभवत् ॥ ३ ॥
svakarmanirato nityaṃ pātraṃ kṛtvā dine dine | evaṃ sarvaṃ vayo jātaṃ vṛddhatvaṃ ca tato'bhavat || 3 ||
He was constantly engaged in his own work, making pots day by day. Thus, his entire life passed, and then old age came upon him.
वृद्धे जाते तदा देवि दारिद्र्यत्वमजायत । शूर्पकारस्य वै द्रव्यं व्यवहारे गृहीतवान् ॥ ४ ॥
vṛddhe jāte tadā devi dāridryatvamajāyata | śūrpakārasya vai dravyaṃ vyavahāre gṛhītavān || 4 ||
O Devī, when he became old, poverty arose. Then, for the purpose of transaction, he took the wealth of a winnower-maker (Śūrpakāra).
शतसंख्यामितं स्वर्णं व्ययं सर्वं कृतं शिवे ! कुलालस्याभवन्मृत्युः पत्नी तस्य मृता पुरा ॥ ५ ॥
śatasaṃkhyāmitaṃ svarṇaṃ vyayaṃ sarvaṃ kṛtaṃ śive ! kulālasyābhavanmṛtyuḥ patnī tasya mṛtā purā || 5 ||
O Śive, all the hundred gold coins were spent. Later, the potter died, and his wife had already passed away before.
नर्मदायां महादेवि तावुभौ मृत्युमापतुः । तत्तीर्थस्य फलाद्देवि स्वर्गलोकं गतावुभौ ॥ ६ ॥
narmadāyāṃ mahādevi tāvubhau mṛtyumāpatuḥ | tattīrthasya phalāddevi svargalokaṃ gatāvubhau || 6 ||
O Mahādevī, both of them met their death at the Narmadā. Due to the merit of that sacred place, O Devī, both attained the heavenly realm.
बहुवर्षसहस्राणि ताभ्यां भुक्तं फलं शुभम् । ततः पुण्यक्षये जाते मृत्युलोके च जायते ॥ ७ ॥
bahuvarṣasahasrāṇi tābhyāṃ bhuktaṃ phalaṃ śubham | tataḥ puṇyakṣaye jāte mṛtyuloke ca jāyate || 7 ||
For many thousands of years, they both enjoyed auspicious fruits. Then, when their puṇya was exhausted, they were born in the mortal world.
मानुषेऽपि शुभं जन्म धनधान्यसमन्वितः । पुनर्विवाहिता नारी पूर्वजन्मप्रसङ्गतः ॥ ८ ॥
mānuṣe'pi śubhaṃ janma dhanadhānyasamanvitaḥ | punarvivāhitā nārī pūrvajanmaprasaṅgataḥ || 8 ||
Even in human birth, it was an auspicious life, endowed with wealth and grain. Due to the connection from a previous birth, he was again married to that same woman.
ऋणसंबन्धतो देवि पुत्रो जातस्तदा शिवे ! सूर्पकारो महादेवि वैरुध्यं बालतः कृतम् ॥ ९ ॥
ṛṇasaṃbandhato devi putro jātastadā śive ! sūrpakāro mahādevi vairudhyaṃ bālataḥ kṛtam || 9 ||
O Devī, O Śive, due to the connection of debt, the śūrpakāra (winnowing basket maker) was born as his son. O Mahādevī, he created opposition from childhood.
प्रत्यहं वसु यल्लब्धं तत्सर्वं च व्ययं तथा । द्यूतवेश्याप्रदानेन धनं सर्वं व्ययं गतम् ॥ १० ॥
pratyahaṃ vasu yallabdhaṃ tatsarvaṃ ca vyayaṃ tathā | dyūtaveśyāpradānena dhanaṃ sarvaṃ vyayaṃ gatam || 10 ||
All the wealth obtained daily was spent. All the money was squandered through gambling and consorting with courtesans.
युवा जातो यदा देवि पुत्रकन्यासमन्वितः । मरणं तस्य वै जातं पुनः पुत्रो न जायते ॥ ११ ॥
yuvā jāto yadā devi putrakanyāsamanvitaḥ | maraṇaṃ tasya vai jātaṃ punaḥ putro na jāyate || 11 ||
O Devī, when he became a youth, endowed with sons and daughters, his son indeed died, and no more sons were born.
अथ शान्तिं प्रवक्ष्यामि शृणु सर्वं वरानने ! गायत्रीलक्षजाप्येन त्र्यम्बकेन तथा प्रिये ! ॥ १२ ॥
atha śāntiṃ pravakṣyāmi śṛṇu sarvaṃ varānane ! gāyatrīlakṣajāpyena tryambakena tathā priye ! || 12 ||
O fair-faced one, now I shall declare the śānti (propitiation); listen to everything, O beloved! By chanting the Gāyatrī mantra one hundred thousand times, or the Tryambaka mantra likewise.
कर्तव्यं कुण्डमुच्चैस्तु त्रिकोणं विधिवत्प्रिये ! होमं च कारयेद्देवि दशांशं तर्पणं ततः ॥ १३ ॥
kartavyaṃ kuṇḍamuccaistu trikoṇaṃ vidhivatpriye ! homaṃ ca kārayeddevi daśāṃśaṃ tarpaṇaṃ tataḥ || 13 ||
O beloved, a high triangular kuṇḍa (sacrificial pit) should be constructed according to the rites. O Devī, one should perform Homa for one-tenth of the repetitions, and then tarpaṇa (libation) for one-tenth.
ततो वै कपिलां दद्याद्धेमशृङ्गीं सहाम्बराम् । एवं कृत्वा वरारोहे पुनः पुत्रः प्रजायते ॥ १४ ॥
tato vai kapilāṃ dadyāddhemaśṛṅgīṃ sahāmbarām | evaṃ kṛtvā varārohe punaḥ putraḥ prajāyate || 14 ||
Thereafter, one should give a Kapilā cow with golden horns and clothes. O fair-hipped one, by doing this, a son will be born again.
शूर्पकारस्य प्रतिमां पलसप्तदशस्य तु । सुवर्णस्यैव भो देवि रचितां वस्त्रच्छादिताम् ॥ १५ ॥
śūrpakārasya pratimāṃ palasaptadaśasya tu | suvarṇasyaiva bho devi racitāṃ vastracchāditām || 15 ||
O Devī, an image of the śūrpakāra made of seventeen pala of gold, covered with clothes.
शूर्पं रौप्यस्य वै कुर्य्यात्पलषष्टिप्रमाणतः । प्रदद्याद्वेदविदुषे ब्राह्मणाय सुतेजसे ॥ १६ ॥
śūrpaṃ raupyasya vai kuryyātpalaṣaṣṭipramāṇataḥ | pradadyādvedaviduṣe brāhmaṇāya sutejase || 16 ||
One should make a śūrpa (winnowing basket) of silver, weighing sixty pala. One should offer it to a Brāhmaṇa who is learned in the Vedas and highly radiant.
तस्योद्देशेन भो देवि ऋणबन्धात्प्रमुच्यते । पुत्रश्च जायते देवि नात्र कार्या विचारणा ॥ १७ ॥
tasyoddeśena bho devi ṛṇabandhātpramucyate | putraśca jāyate devi nātra kāryā vicāraṇā || 17 ||
O Devī, by offering this for his sake, one is released from the bondage of debt. A son is born, O Devī; there is no doubt to be entertained here.
मृगशिरानक्षत्रस्य चतुर्थचरणप्रायश्चित्तकथनम् ॥ शिव उवाच ॥ अथ वक्ष्याम्यहं देवि चतुर्थचरणं तथा । मृगशिरो नाम नक्षत्रं तस्य पूर्वं च सञ्चितम् ॥ १ ॥
mṛgaśirānakṣatrasya caturthacaraṇaprāyaścittakathanam || śiva uvāca || atha vakṣyāmyahaṃ devi caturthacaraṇaṃ tathā | mṛgaśiro nāma nakṣatraṃ tasya pūrvaṃ ca sañcitam || 1 ||
[Mṛgaśirā Nakṣatra — Pada 4] Lord Śiva said: Now, O Devī, I shall declare the fourth caraṇa (quarter) and the accumulated karma of the Nakṣatra named Mṛgaśirā.
अवन्तीपुरतो देवि दक्षिणे क्रोशपञ्चके । पुरं तच्चैव विख्यातं केशवं नाम शोभनम् ॥ २ ॥
avantīpurato devi dakṣiṇe krośapañcake | puraṃ taccaiva vikhyātaṃ keśavaṃ nāma śobhanam || 2 ||
O Devī, five krośa to the south of Avantīpura, there is a beautiful and renowned city named Keśava.
वसत्येको हि देवेशि ब्राह्मणो वेदपारगः । किशोरशर्म्मा विख्यातो मृतगेहे प्रभुज्यते ॥ ३ ॥
vasatyeko hi deveśi brāhmaṇo vedapāragaḥ | kiśoraśarmmā vikhyāto mṛtagehe prabhujyate || 3 ||
O Devesī, there lived a Brāhmaṇa proficient in the Vedas, renowned as Kiśoraśarmā. He used to eat in the house of the deceased.
कष्टेनैव महादेवि व्ययं कुर्य्याद्दिने दिने । धनं च बहुधा कृत्वा पुण्यकार्यं न कारयेत् ॥ ४ ॥
kaṣṭenaiva mahādevi vyayaṃ kuryyāddine dine | dhanaṃ ca bahudhā kṛtvā puṇyakāryaṃ na kārayet || 4 ||
O Mahādevī, he would spend with great difficulty day by day. Having accumulated much wealth, he did not perform any meritorious deeds (puṇyakārya).
ततो भ्रातुः कनिष्ठस्य भागं नैव ददौ च सः । त्रिकोटिप्रमितं द्रव्यं स्वगृहे चैव सञ्चितम् ॥ ५ ॥
tato bhrātuḥ kaniṣṭhasya bhāgaṃ naiva dadau ca saḥ | trikoṭipramitaṃ dravyaṃ svagṛhe caiva sañcitam || 5 ||
Then he did not give a share to his younger brother. He accumulated wealth amounting to three koṭi in his own house.
द्रव्यस्यैव विभागाय मरणं ब्राह्मणोपरि । कृतं भ्रात्रा कनिष्ठेन द्रव्यं तस्मै न दत्तवान् ॥ ६ ॥
dravyasyaiva vibhāgāya maraṇaṃ brāhmaṇopari | kṛtaṃ bhrātrā kaniṣṭhena dravyaṃ tasmai na dattavān || 6 ||
For the division of wealth, the younger brother caused death upon a Brāhmaṇa. He did not give him the wealth.
एवं बहुतिथे काले किशोरः स मृतस्तु वै । गतो वै नरके घोरे युगमेकोनविंशतिम् ॥ ७ ॥
evaṃ bahutithe kāle kiśoraḥ sa mṛtastu vai | gato vai narake ghore yugamekonaviṃśatim || 7 ||
Thus, after a long time, that youth died. Indeed, he went to a terrible hell for nineteen Yugas.
पुनः कर्मवशाद्देवि गर्द्दभत्वं च जायते । वृकयोनिस्ततो जातो मानुषत्वं भवेत्पुनः ॥ ८ ॥
punaḥ karmavaśāddevi garddabhatvaṃ ca jāyate | vṛkayonistato jāto mānuṣatvaṃ bhavetpunaḥ || 8 ||
O Devī, again, due to the force of karma, he was born as a donkey. From that, he was born as a wolf, and then again attained human birth.
मध्यदेशे वरारोहे पुत्रो नैव प्रजायते । कन्यका बहवो गर्भा विनश्यन्ति वरानने ! ॥ ९ ॥
madhyadeśe varārohe putro naiva prajāyate | kanyakā bahavo garbhā vinaśyanti varānane ! || 9 ||
O Varārohe, in the Middle Country, no son is born to him. Many daughters are born, and many pregnancies are destroyed, O Varānanā!
पूर्वजन्मकृतं कर्म भुज्यते देवि मानवैः । इह लोके वरारोहे पुण्यं पापमनूनकम् ॥ १० ॥
pūrvajanmakṛtaṃ karma bhujyate devi mānavaiḥ | iha loke varārohe puṇyaṃ pāpamanūnakam || 10 ||
O Devī, the karma performed in a previous birth, whether merit or sin, is experienced by humans in this world, O Varārohe, without exception.
भ्रातुस्तस्य कनिष्ठस्य मरणं पूर्वजन्मनि । तदुद्देशेन भो देवि तस्माद्रोगं च जायते ॥ ११ ॥
bhrātustasya kaniṣṭhasya maraṇaṃ pūrvajanmani | taduddeśena bho devi tasmādrogaṃ ca jāyate || 11 ||
O Devī, in a previous birth, the death of his younger brother occurred. Due to the intention that caused it, O Devī, disease arises from it.
तस्य पापस्य शुद्धिं च शृणु देवि प्रयत्नतः । गायत्रीमूलमन्त्रेण लक्षजाप्यं च कारयेत् ॥ १२ ॥
tasya pāpasya śuddhiṃ ca śṛṇu devi prayatnataḥ | gāyatrīmūlamantreṇa lakṣajāpyaṃ ca kārayet || 12 ||
O Devī, listen carefully to the purification for that sin. One should cause one hundred thousand repetitions of the Mūla Mantra of Gāyatrī to be performed.
गृहवित्तषडंशेन पुण्यकार्य्यं च कारयेत् । गायत्रीजातवेदेन त्र्यम्बकेन तथैव च ॥ १३ ॥
gṛhavittaṣaḍaṃśena puṇyakāryyaṃ ca kārayet | gāyatrījātavedena tryambakena tathaiva ca || 13 ||
One should cause meritorious deeds to be performed with one-sixth of the household wealth, and similarly, by chanting the Gāyatrī Jātaveda and Tryambaka mantras.
लक्षत्रयं जपं चैव दशवर्णाः प्रदापयेत् । हवनं विधिवत्कुर्यात् तर्पणं मार्जनं तथा ॥ १४ ॥
lakṣatrayaṃ japaṃ caiva daśavarṇāḥ pradāpayet | havanaṃ vidhivatkuryāt tarpaṇaṃ mārjanaṃ tathā || 14 ||
One should cause three hundred thousand repetitions to be chanted, and donate ten cows of various colors. One should perform Homa according to the rules, as well as Tarpana and Mārjana.
सौवर्णस्य वरारोहे सूर्यं कुर्यात्प्रयत्नतः । पलपञ्चप्रमाणेन द्विगुणं चन्द्रमेव च ॥ १५ ॥
sauvarṇasya varārohe sūryaṃ kuryātprayatnataḥ | palapañcapramāṇena dviguṇaṃ candrameva ca || 15 ||
O Varārohe, one should carefully make an image of Sūrya (the Sun god) weighing five palas of gold, and Candra (the Moon god) of double that weight.
रौप्यस्यैव प्रकुर्यात्तु यथाशास्त्रं प्रपूजयेत् । मन्त्रेणानेन भो देवि दद्याद्विप्राय तद्द्वयम् ॥ १६ ॥
raupyasyaiva prakuryāttu yathāśāstraṃ prapūjayet | mantreṇānena bho devi dadyādviprāya taddvayam || 16 ||
One should make the image of Candra of silver, and worship it according to the scriptures. O Devī, one should give both of these to a Brāhmaṇa with this mantra.
मंत्रः ॥ ॐ ह्रीं मार्त्तण्डाय स्वाहा । सूर्यदेव महाभाग त्रैलोक्यतिमिरापह ! मम पूर्वकृतं पापं क्षम्यतां परमेश्वर ! ॥ १७ ॥
maṃtraḥ || oṃ hrīṃ mārttaṇḍāya svāhā | sūryadeva mahābhāga trailokyatimirāpaha ! mama pūrvakṛtaṃ pāpaṃ kṣamyatāṃ parameśvara ! || 17 ||
The Mantra: Oṃ Hrīṃ Mārtaṇḍāya Svāhā. O great and glorious Sūryadeva, remover of the darkness of the three worlds! O Supreme Lord, may my sin committed in a previous birth be forgiven!
ॐ सोमाय स्वाहा । ॐ सौम्यरूप महाभाग मन्त्रराज द्विजोत्तम ! पूर्वजन्मकृतं पापमोषधीश क्षमस्व मे ॥ १८ ॥
oṃ somāya svāhā | oṃ saumyarūpa mahābhāga mantrarāja dvijottama ! pūrvajanmakṛtaṃ pāpamoṣadhīśa kṣamasva me || 18 ||
Oṃ Somāya Svāhā. O gentle-formed, great and glorious one, king of mantras, best among the twice-born! O Lord of herbs, forgive my sin committed in a previous birth!
ततश्च ब्राह्मणान् पूज्य भोजयित्वा विसर्जयेत् । एवं कृते न संदेहो विद्वान् पुत्रोऽभिजायते ॥ १९ ॥
tataśca brāhmaṇān pūjya bhojayitvā visarjayet | evaṃ kṛte na saṃdeho vidvān putro'bhijāyate || 19 ||
Thereafter, one should worship the Brāhmaṇas, feed them, and then dismiss them. When this is done, there is no doubt that a learned son will be born.
रोगः सर्वः क्षयं याति नात्र कार्या विचारणा ॥ २० ॥
rogaḥ sarvaḥ kṣayaṃ yāti nātra kāryā vicāraṇā || 20 ||
All diseases are destroyed; there is no need for deliberation here.
Key Takeaways & AI Summary
This chapter explores the profound teachings of Mṛgaśirā Nakṣatra — Past- Life Karma & Atonements ( Padas 1–4). It includes 62 verses detailing core themes like "mṛgaśirānakṣatrasya prathamacaraṇaprāyaścittakathanam śiva uvāca || atha vakṣye mahādevi candranakṣatrajaṃ phalam | yatkṛtaṃ mānuṣaiḥ pūrvaṃ tacchṛṇuṣva varānane ! || 1 ||", "madhyadeśe pure śubhre vasatyeko dvijaḥ khalu | brahmakarmarato nityaṃ vedavedāṅgapāragaḥ || 2 ||", "pratyahaṃ pāṭhayāmāsa caturvedāntavistarān | vedaśarmā dvijaḥ khyātastasya patnī suśīlakā || 3 ||".The classical Sanskrit treatise on karmic ripening (Karma Vipāka), Jyotiṣa Nakṣatra-pada diagnostics, and Vedic–Purāṇic atonements (Prāyaścitta) — presented as a dialogue between Lord Śiva and Goddess Pārvatī.