Punarvasu Nakṣatra: Karmic Causes and Expiations
(Chapter 9)
पुनर्वसुनक्षत्रम् — Chapter 9: Punarvasu Nakṣatra — Past- Life Karma & Atonements ( Padas 1–4)
पुनर्वसुनक्षत्रस्य प्रथमचरणे प्रायश्चित्तकथनम् ॥ शिव उवाच ॥ ये नराः परद्रव्यं च हरन्ति सततं प्रिये ! । ते नरा दुःखितां यान्ति रोगेण च प्रपीडिताः ॥ १ ॥
punarvasunakṣatrasya prathamacaraṇe prāyaścittakathanam || śiva uvāca || ye narāḥ paradravyaṃ ca haranti satataṃ priye ! | te narā duḥkhitāṃ yānti rogeṇa ca prapīḍitāḥ || 1 ||
[Punarvasu Nakṣatra — Pada 1] Lord Śiva said: O dear one, those men who constantly steal others' property, those men become afflicted with disease and experience suffering.
ऋणं यस्य गृहीतं वै तदृणं न ददाति च । ऋणसंबन्धतो देवि पुत्रो भवति दारुणः ॥ २ ॥
ṛṇaṃ yasya gṛhītaṃ vai tadṛṇaṃ na dadāti ca | ṛṇasaṃbandhato devi putro bhavati dāruṇaḥ || 2 ||
O Devī, if a debt is taken from someone and that debt is not repaid, then due to the connection of that debt, a terrible son is born.
गृहीतमात्रं वै भग्नं धातुभग्नस्तथा नरः । कन्याघातात्तु पूर्वं हि फलं भवति तादृशम् ॥ ३ ॥
gṛhītamātraṃ vai bhagnaṃ dhātubhagnastathā naraḥ | kanyāghātāttu pūrvaṃ hi phalaṃ bhavati tādṛśam || 3 ||
All wealth that was acquired is destroyed, and a person's bodily constituents are damaged. Indeed, such a result occurs from the killing of a maiden in a previous birth.
अवन्तीपुरतो देवि ख्यातं चैव सुशोभनम् । क्रोशमात्रं ततो देवि चोत्तरे नगरे तथा ॥ ४ ॥
avantīpurato devi khyātaṃ caiva suśobhanam | krośamātraṃ tato devi cottare nagare tathā || 4 ||
O Devī, to the north of Avantipura, at a distance of one Krośa, there is a very beautiful and renowned city.
वसन्तपुरमित्याख्यं वसन्ति बहवो जनाः । नाम्ना तन्मध्य आभीरो नन्दनो वसति प्रिये ॥ ५ ॥
vasantapuramityākhyaṃ vasanti bahavo janāḥ | nāmnā tanmadhya ābhīro nandano vasati priye || 5 ||
It is named Vasantapura, where many people reside. O dear one, in its midst, an Ābhīra named Nandana lived.
तस्य भार्या तु विख्याता नाम्ना वै सुन्दरी प्रिये ! सर्वथा च महादेवि कृपणः सह भार्यया ॥ ६ ॥
tasya bhāryā tu vikhyātā nāmnā vai sundarī priye ! sarvathā ca mahādevi kṛpaṇaḥ saha bhāryayā || 6 ||
O dear one, his wife was renowned by the name Sundarī. O Mahādevī, he was utterly miserly along with his wife.
मित्रं तस्य महादेवि ब्राह्मणो वेदपारगः । स तिष्ठति पुरीमध्ये धनं तस्य स्थितं बहु ॥ ७ ॥
mitraṃ tasya mahādevi brāhmaṇo vedapāragaḥ | sa tiṣṭhati purīmadhye dhanaṃ tasya sthitaṃ bahu || 7 ||
O Mahādevī, his friend was a Brāhmaṇa well-versed in the Vedas. He resided in the city, and he possessed much wealth.
प्रत्यहं च परान्नेन भोजनं कुरुते स तु । यदा वृद्धत्वमायातः पुरीं चैव तदात्यजत् ॥ ८ ॥
pratyahaṃ ca parānnena bhojanaṃ kurute sa tu | yadā vṛddhatvamāyātaḥ purīṃ caiva tadātyajat || 8 ||
He used to eat food provided by others daily. When he reached old age, he then abandoned the city.
आगतो मित्रपार्श्वे वै वसन्ते वै पुरे शुभे । आभीरेण गृहे वासं मित्रत्वाद्दत्तवान् स्वयम् ॥ ९ ॥
āgato mitrapārśve vai vasante vai pure śubhe | ābhīreṇa gṛhe vāsaṃ mitratvāddattavān svayam || 9 ||
He came to his friend's side in the auspicious city of Vasantapura. The Ābhīra himself, out of friendship, offered him residence in his home.
बहुकालमवात्सीत् स तत्प्रीत्या सुरसुन्दरि ! आभीरस्तु ततो देवि स्वर्णं दृष्ट्वा प्रहर्षितः ॥ १० ॥
bahukālamavātsīt sa tatprītyā surasundari ! ābhīrastu tato devi svarṇaṃ dṛṣṭvā praharṣitaḥ || 10 ||
O beautiful celestial one, he resided there for a long time due to that affection. O Devī, the Ābhīra then became greatly delighted upon seeing his gold.
तस्य स्वर्णं समाहृत्य स्वगृहे स्थापितं तदा । ब्राह्मणेन महत्कष्टं कृतं द्रव्यस्य शोकतः ॥ ११ ॥
tasya svarṇaṃ samāhṛtya svagṛhe sthāpitaṃ tadā | brāhmaṇena mahatkaṣṭaṃ kṛtaṃ dravyasya śokataḥ || 11 ||
Having taken his gold, the Ābhīra then kept it in his own house. The Brāhmaṇa suffered great distress due to the sorrow of losing his wealth.
महाशोकसमायुक्तः काश्यां चैव समागतः । शरीरं चापि तत्त्याज स्वर्णशोकेन वै द्विजः ॥ १२ ॥
mahāśokasamāyuktaḥ kāśyāṃ caiva samāgataḥ | śarīraṃ cāpi tattyāja svarṇaśokena vai dvijaḥ || 12 ||
Filled with great sorrow, he came to Kāśī. The Brāhmaṇa then abandoned his body due to the grief over the gold.
शूद्रेणैव महादेवि तस्य स्वर्णं प्रभुज्यते । ततो बहुगते काले मरणं तस्य चाभवत् ॥ १३ ॥
śūdreṇaiva mahādevi tasya svarṇaṃ prabhujyate | tato bahugate kāle maraṇaṃ tasya cābhavat || 13 ||
O Mahādevī, that gold of his was enjoyed by the Śūdra. Then, after a long time had passed, his death occurred.
नरके पातयामास यमदूतो यमाज्ञया । षष्टिवर्षसहस्राणि भुक्ता नरकयातना ॥ १४ ॥
narake pātayāmāsa yamadūto yamājñayā | ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi bhuktā narakayātanā || 14 ||
The messengers of Yama, by Yama's command, cast him into hell. He endured the torments of hell for sixty thousand years.
ततस्तेन तु प्रेतत्वं भुक्तमब्दसहस्रकम् । उलूकत्वं वरारोहे कौशिक्या निकटे ततः ॥ १५ ॥
tatastena tu pretatvaṃ bhuktamabdasahasrakam | ulūkatvaṃ varārohe kauśikyā nikaṭe tataḥ || 15 ||
Thereafter, he experienced the state of a Preta for a thousand years. O Varārohe, then he became an owl near the Kauśikī river.
शरय्वा उत्तरे कूले मानुषत्वं ततोऽभवत् । मध्यदेशे च भो देवि पत्न्या सह वरानने ॥ १६ ॥
śarayvā uttare kūle mānuṣatvaṃ tato'bhavat | madhyadeśe ca bho devi patnyā saha varānane || 16 ||
Then, on the northern bank of the Sarayū, he attained human birth. O Devī, O beautiful-faced one, he is now in the Middle Country along with his wife.
धनधान्यसमायुक्तो राजसेवासु तत्परः । जातः पुनर्वसोर्देवि प्रथमे चरणे खलु ॥ १७ ॥
dhanadhānyasamāyukto rājasevāsu tatparaḥ | jātaḥ punarvasordevi prathame caraṇe khalu || 17 ||
He is endowed with wealth and grain, and devoted to royal service. O Devī, he was indeed born in the first Pada of Punarvasu.
पूर्वजन्मनि भो देवि यतो गोशतदत्तवान् । भूपतित्वं ततो देवि धनाढ्यत्वं भवेत् खलु ॥ १८ ॥
pūrvajanmani bho devi yato gośatadattavān | bhūpatitvaṃ tato devi dhanāḍhyatvaṃ bhavet khalu || 18 ||
O Devī, because he had given a hundred cows in a previous birth, O Devī, he indeed attains kingship and great wealth.
ब्राह्मणस्य हृतं स्वर्णं स्वयं चौर्येण यत्पुरा । तेन पापेन भो देवि पुत्रस्य मरणं खलु ॥ १९ ॥
brāhmaṇasya hṛtaṃ svarṇaṃ svayaṃ cauryeṇa yatpurā | tena pāpena bho devi putrasya maraṇaṃ khalu || 19 ||
O Goddess, indeed, due to the sin of having stolen a Brāhmaṇa's gold oneself in a previous birth, the death of one's son occurs.
तस्य शान्तिं प्रवक्ष्यामि तत्सर्वं शृणु पार्वति ! गृहवित्ताष्टमैर्भागैः पुण्यकार्यं च कारयेत् ॥ २० ॥
tasya śāntiṃ pravakṣyāmi tatsarvaṃ śṛṇu pārvati ! gṛhavittāṣṭamairbhāgaiḥ puṇyakāryaṃ ca kārayet || 20 ||
O Pārvatī, listen to all that I shall now declare regarding its expiation. One should perform meritorious deeds by spending one-eighth of one's household wealth.
गायत्रीजातवेदाभ्यां याः फलेति तथा प्रिये ! लक्षत्रयं जपं कुर्याद्दशांशहवनं ततः ॥ २१ ॥
gāyatrījātavedābhyāṃ yāḥ phaleti tathā priye ! lakṣatrayaṃ japaṃ kuryāddaśāṃśahavanaṃ tataḥ || 21 ||
O beloved, one should perform three hundred thousand repetitions (Japa) of the Gāyatrī and Jātavedas mantras, and thereafter perform a Homa with one-tenth of that count.
तर्पणं मार्जनं चैव दशांशः क्रमतस्तथा । हरिवंशस्य श्रवणं चण्डिकार्चनमेव च ॥ २२ ॥
tarpaṇaṃ mārjanaṃ caiva daśāṃśaḥ kramatastathā | harivaṃśasya śravaṇaṃ caṇḍikārcanameva ca || 22 ||
Similarly, Tarpana and Mārjana should be performed in sequence, each with one-tenth of the count. One should also listen to the Harivaṃśa and worship Caṇḍikā.
शिवार्चनमशेषेण वापिकां चैव कारयेत् । कूपं चैव तडागं च पथि मध्ये च कारयेत् ॥ २३ ॥
śivārcanamaśeṣeṇa vāpikāṃ caiva kārayet | kūpaṃ caiva taḍāgaṃ ca pathi madhye ca kārayet || 23 ||
One should thoroughly worship Śiva, and also construct a stepwell, a well, and a pond along the path.
कूष्माण्डं नारिकेरं च पञ्चरत्नसमन्वितम् । गङ्गामध्ये प्रदातव्यं शनौ चाश्वत्त्थपूजनम् ॥ २४ ॥
kūṣmāṇḍaṃ nārikeraṃ ca pañcaratnasamanvitam | gaṅgāmadhye pradātavyaṃ śanau cāśvattthapūjanam || 24 ||
A Kūṣmāṇḍa (ash gourd) or a coconut, filled with five jewels (pañcaratna), should be offered into the Gaṅgā. On a Saturday, the Aśvattha tree should be worshipped.
पलसप्तदशेनैव प्रतिमां कारयेद्बुधः । चतुष्कोणगतां वेदीं रौप्यैर्दशपलान्वितैः ॥ २५ ॥
palasaptadaśenaiva pratimāṃ kārayedbudhaḥ | catuṣkoṇagatāṃ vedīṃ raupyairdaśapalānvitaiḥ || 25 ||
A wise person should have an idol made of seventeen palas of gold, and a square altar (vedī) made of ten palas of silver.
तन्मध्ये प्रतिमां स्थाप्य सपुत्रस्य द्विजस्य तु । पूजां कुर्यात्तु वै भक्त्या मन्त्रेणानेन वै शिवे ! ॥ २६ ॥
tanmadhye pratimāṃ sthāpya saputrasya dvijasya tu | pūjāṃ kuryāttu vai bhaktyā mantreṇānena vai śive ! || 26 ||
O Śive, having placed the idol of a Brāhmaṇa with his son upon it, one should worship it with devotion using the following mantra.
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय । ॐ ब्रह्मणे नमः । ॐ अनन्ताय नमः । ॐ पुरुषाय नमः । ॐ पुरुषोत्तमाय नमः । ॐ शार्ङ्गिणे नमः । ॐ पीताम्बराय नमः । ॐ चक्रपाणये नमः । ॐ अच्युताय नमः । ॐ गदाधराय नमः ॥ वासुदेवादिदशभिर्मन्त्रैरेभिः पृथक् पृथक् । पूजयेत्प्रतिमां तां तु ततो दद्याद्द्विजन्मने ॥ २७ ॥
oṃ namo bhagavate vāsudevāya | oṃ brahmaṇe namaḥ | oṃ anantāya namaḥ | oṃ puruṣāya namaḥ | oṃ puruṣottamāya namaḥ | oṃ śārṅgiṇe namaḥ | oṃ pītāmbarāya namaḥ | oṃ cakrapāṇaye namaḥ | oṃ acyutāya namaḥ | oṃ gadādharāya namaḥ || vāsudevādidaśabhirmantrairebhiḥ pṛthak pṛthak | pūjayetpratimāṃ tāṃ tu tato dadyāddvijanmane || 27 ||
One should worship that idol separately with these ten mantras beginning with Vāsudeva: Oṃ namo bhagavate Vāsudevāya. Oṃ Brahmaṇe namaḥ. Oṃ Anantāya namaḥ. Oṃ Puruṣāya namaḥ. Oṃ Puruṣottamāya namaḥ. Oṃ Śārṅgiṇe namaḥ. Oṃ Pītāmbarāya namaḥ. Oṃ Cakrapāṇaye namaḥ. Oṃ Acyutāya namaḥ. Oṃ Gadādharāya namaḥ. Thereafter, it should be given to a Brāhmaṇa.
पूजयेद्देवदेवेशं सर्वपापापनुत्तये । ततः संप्रार्थ्य देवेशं शङ्खचक्रगदाधरम् ॥ २८ ॥
pūjayeddevadeveśaṃ sarvapāpāpanuttaye | tataḥ saṃprārthya deveśaṃ śaṅkhacakragadādharam || 28 ||
One should worship the Lord of Lords for the removal of all sins. Then, one should pray to the Lord of Devas, who holds the conch, discus, and mace.
पीताम्बरं चतुर्बाहुं पुण्डरीकनिभेक्षणम् । वासुदेवं जगन्नाथं धराधरगुरो हरे ! ॥ २९ ॥
pītāmbaraṃ caturbāhuṃ puṇḍarīkanibhekṣaṇam | vāsudevaṃ jagannāthaṃ dharādharaguro hare ! || 29 ||
One should pray to Vāsudeva, the Lord of the universe, who wears yellow garments, has four arms, and eyes like lotuses. O Sustainer of the Earth, O Guru, O Hari!
मम पूर्वकृतं पापं क्षम्यतां परमेश्वर ! ततो गां कपिलां दद्यात्स्वर्णशृङ्गीं सनूपुराम् ॥ ३० ॥
mama pūrvakṛtaṃ pāpaṃ kṣamyatāṃ parameśvara ! tato gāṃ kapilāṃ dadyātsvarṇaśṛṅgīṃ sanūpurām || 30 ||
"O Supreme Lord, may my sins committed in previous births be forgiven!" Having said this, one should then donate a Kapila cow with golden horns and anklets.
विधिवद्वेदविदुषे ब्राह्मणाय तपस्विने । दशवर्णास्ततो दद्याद्बाह्मणान्भोजयेत्ततः ॥ ३१ ॥
vidhivadvedaviduṣe brāhmaṇāya tapasvine | daśavarṇāstato dadyādbāhmaṇānbhojayettataḥ || 31 ||
One should then duly donate ten cows of various colors to a Brāhmaṇa who is learned in the Vedas and an ascetic. Thereafter, Brāhmaṇas should be fed.
भूमिदानं ततो दद्याद्विप्राय विदुषे ततः । एवं कृते न संदेहः पूर्वपापं विनश्यति ॥ ३२ ॥
bhūmidānaṃ tato dadyādviprāya viduṣe tataḥ | evaṃ kṛte na saṃdehaḥ pūrvapāpaṃ vinaśyati || 32 ||
Thereafter, land should be donated to a learned Brāhmaṇa. When this is done, there is no doubt that past sins are destroyed.
सन्तानं जायते देवि रोगाणां संक्षयस्ततः । कन्यका नैव जायन्ते वन्ध्यत्वं च प्रणश्यति ॥ ३३ ॥
santānaṃ jāyate devi rogāṇāṃ saṃkṣayastataḥ | kanyakā naiva jāyante vandhyatvaṃ ca praṇaśyati || 33 ||
O Goddess, thereafter progeny is born, diseases are destroyed, daughters are not born, and barrenness vanishes.
पुनर्वसुनक्षत्रस्य द्वितीयचरणप्रायश्चित्तकथनम् ॥ शिव उवाच ॥ अथातः संप्रवक्ष्यामि यत्कृतं पूर्वजन्मनि । अवन्तीपुरतो देवि पूर्वे क्रोशप्रमाणतः ॥ १ ॥
punarvasunakṣatrasya dvitīyacaraṇaprāyaścittakathanam || śiva uvāca || athātaḥ saṃpravakṣyāmi yatkṛtaṃ pūrvajanmani | avantīpurato devi pūrve krośapramāṇataḥ || 1 ||
[Punarvasu Nakṣatra — Pada 2] Lord Śiva said: O Goddess, now I shall declare what was done in a previous birth. To the east of Avanti city, at a distance of one Krośa...
लक्ष्मणस्य पुरं ख्यातं तत्रैव बहवो जनाः । वसन्ति वैष्णवाः सर्वे वेदकर्मविचक्षणाः ॥ २ ॥
lakṣmaṇasya puraṃ khyātaṃ tatraiva bahavo janāḥ | vasanti vaiṣṇavāḥ sarve vedakarmavicakṣaṇāḥ || 2 ||
...there is a renowned city of Lakṣmaṇa. Many Vaiṣṇava people, skilled in Vedic rituals, reside there.
स्वर्णकारो वसत्येकः स्वकर्मनिरतः सदा । दामोदर इति ख्यातस्तस्य पत्नी प्रभावती ॥ ३ ॥
svarṇakāro vasatyekaḥ svakarmanirataḥ sadā | dāmodara iti khyātastasya patnī prabhāvatī || 3 ||
There lived a goldsmith named Dāmodara, always devoted to his work, and his wife was known as Prabhāvatī.
विष्णुभक्तिरतः शान्तः सज्जनानां च सेवकः । पत्नी पतिव्रता तस्य पतिशुश्रूषणे रता ॥ ४ ॥
viṣṇubhaktirataḥ śāntaḥ sajjanānāṃ ca sevakaḥ | patnī pativratā tasya patiśuśrūṣaṇe ratā || 4 ||
He was devoted to Viṣṇu, peaceful, and a servant of good people. His wife was chaste and dedicated to serving her husband.
तस्य पुत्रद्वयं जातं गुणज्ञं पितृसेवकम् । एका च बल्लवी तत्र निवासाय तदागता ॥ ५ ॥
tasya putradvayaṃ jātaṃ guṇajñaṃ pitṛsevakam | ekā ca ballavī tatra nivāsāya tadāgatā || 5 ||
He had two virtuous sons who served their father. At that time, a cowherdess (vallavī) came there to reside.
पुत्रद्वयसमायुक्ता बहुगोधनसंयुता । एको द्यूतरतः पुत्रो द्वितीयश्चोरसंमतः ॥ ६ ॥
putradvayasamāyuktā bahugodhanasaṃyutā | eko dyūtarataḥ putro dvitīyaścorasaṃmataḥ || 6 ||
She was accompanied by two sons and possessed much cattle wealth. However, one son was addicted to gambling, and the second was associated with thieves.
उपार्जितं महिषीस्वं गोधनं बहुधा तथा । चौरदूतोपचाराभ्यां धनाढ्यत्वमजायत ॥ ७ ॥
upārjitaṃ mahiṣīsvaṃ godhanaṃ bahudhā tathā | cauradūtopacārābhyāṃ dhanāḍhyatvamajāyata || 7 ||
She acquired buffalo wealth and various kinds of cattle wealth through theft and deceit, thus becoming rich.
दुग्धादिकं महादेवि भुज्यते प्रत्यहं तदा । स्वर्णकारो महाद्रव्यामाभीरीं सर्वसंयुताम् ॥ ८ ॥
dugdhādikaṃ mahādevi bhujyate pratyahaṃ tadā | svarṇakāro mahādravyāmābhīrīṃ sarvasaṃyutām || 8 ||
O Mahādevī, he daily enjoyed milk and other products. Then the goldsmith, seeing that cowherdess (ābhīrī) possessed of great wealth and all comforts,
आनीतवान् स्वगेहे तां तदा च वरवर्णिनीम् । ततो बहुगते काले महामारीज्वरादिना ॥ ९ ॥
ānītavān svagehe tāṃ tadā ca varavarṇinīm | tato bahugate kāle mahāmārījvarādinā || 9 ||
brought that beautiful woman to his own house. After a long time, due to epidemics, fever, and other ailments,
पुत्राभ्यां सममद्राक्षीद्बल्लव्या मरणं तदा । द्रव्यं तस्यास्तदा देवि स्वर्णकारो गृहीतवान् ॥ १० ॥
putrābhyāṃ samamadrākṣīdballavyā maraṇaṃ tadā | dravyaṃ tasyāstadā devi svarṇakāro gṛhītavān || 10 ||
he saw the cowherdess die along with her sons. O Devī, the goldsmith then took possession of her wealth.
भुक्तं द्रव्यं च तत्सर्वं यावत्तिष्ठति भूतले । भार्यया सह पुत्राभ्यां महिषीगोधनादिकम् ॥ ११ ॥
bhuktaṃ dravyaṃ ca tatsarvaṃ yāvattiṣṭhati bhūtale | bhāryayā saha putrābhyāṃ mahiṣīgodhanādikam || 11 ||
He enjoyed all that wealth, including buffaloes and cattle, along with his wife and sons, for as long as he remained on earth.
ततो वयोत्तरे देवि मृत्युस्तस्याभवत्किल । पत्नी तस्य मृता साध्वी ताभ्यां स्वर्गमभूत्पुरा ॥ १२ ॥
tato vayottare devi mṛtyustasyābhavatkila | patnī tasya mṛtā sādhvī tābhyāṃ svargamabhūtpurā || 12 ||
O Devī, then in his old age, he indeed died. His chaste wife also died, and previously, they both attained heaven.
पञ्च वर्षसहस्राणि स्वर्गे सुखमजीजनत् । पुनः पुण्यक्षये जाते मानुषत्वं भवेद्भुवि ॥ १३ ॥
pañca varṣasahasrāṇi svarge sukhamajījanat | punaḥ puṇyakṣaye jāte mānuṣatvaṃ bhavedbhuvi || 13 ||
They enjoyed happiness in heaven for five thousand years. Again, when their merit (puṇya) was exhausted, they were born as humans on earth.
अयोध्यानगराद्देवि सरय्वा उत्तरे तटे । क्रोशद्वये विशालाक्षि पुरे देहलसंज्ञके ॥ १४ ॥
ayodhyānagarāddevi sarayvā uttare taṭe | krośadvaye viśālākṣi pure dehalasaṃjñake || 14 ||
O Devī, O Viśālākṣī, in the city named Dehala, two krośas north of Ayodhyā city, on the northern bank of the Sarayū river,
स्वकर्मनिरतः प्राज्ञः स्वविद्यायां विचक्षणः । स्वदेशे चैव विख्यातः शत्रूणां च विमर्द्दनः ॥ १५ ॥
svakarmanirataḥ prājñaḥ svavidyāyāṃ vicakṣaṇaḥ | svadeśe caiva vikhyātaḥ śatrūṇāṃ ca vimarddanaḥ || 15 ||
he is now diligent in his duties, wise, skilled in his knowledge, renowned in his own country, and a destroyer of enemies.
पुनर्विवाहिता पत्नी साध्वी या पूर्वजन्मनि । तस्य नेत्रे विशालाक्षि पूर्वजन्मफलाद्नते ॥ १६ ॥
punarvivāhitā patnī sādhvī yā pūrvajanmani | tasya netre viśālākṣi pūrvajanmaphalādnate || 16 ||
O Viśālākṣī, the chaste wife from his previous birth has been remarried to him. Due to the fruit of his past actions, his eyes are gone (he is blind).
बाल्ये चैव तु पुत्रस्य नेत्रं वामं प्रणाशितम् । तेन पापेन भो देवि गतं नेत्रद्वयं शिवे ! ॥ १७ ॥
bālye caiva tu putrasya netraṃ vāmaṃ praṇāśitam | tena pāpena bho devi gataṃ netradvayaṃ śive ! || 17 ||
O Devī, in his childhood, he destroyed the left eye of his son. O Śive, due to that sin, both his eyes are now lost.
भक्षितं तस्य तत्स्वर्णं न दत्तं ब्राह्मणाय वै । तेन पापेन भो देवि मृतः पुत्रो वरः शुभे ! ॥ १८ ॥
bhakṣitaṃ tasya tatsvarṇaṃ na dattaṃ brāhmaṇāya vai | tena pāpena bho devi mṛtaḥ putro varaḥ śubhe ! || 18 ||
O Devī, O Śubhe, he consumed the gold of that cowherdess and did not give it to a Brāhmaṇa. Due to that sin, his excellent son has died.
मित्रसंबन्धतः पापात् पुत्रपौत्रद्वयं मृतम् । पूर्वजन्मकृतं देवि शुभाशुभफलं तथा ॥ १९ ॥
mitrasaṃbandhataḥ pāpāt putrapautradvayaṃ mṛtam | pūrvajanmakṛtaṃ devi śubhāśubhaphalaṃ tathā || 19 ||
O Devī, due to the sin related to his friend, both his son and grandson have died. Thus, the auspicious and inauspicious fruits of actions performed in a previous birth,
भुज्यते प्राणिभिः सर्वैस्तथा देवि विशेषतः । म्लेच्छसेवारतो नित्यं म्लेच्छस्यैव च संगतिः ॥ २० ॥
bhujyate prāṇibhiḥ sarvaistathā devi viśeṣataḥ | mlecchasevārato nityaṃ mlecchasyaiva ca saṃgatiḥ || 20 ||
O Devī, are experienced by all beings, especially in this birth. He was always engaged in serving Mlecchas, and thus he associated with Mlecchas.
कुमार्गतो भवेद्देवि मर्त्यलोके जनिर्यदा । शान्तिं शृणु महादेवि पूर्वपापप्रणाशिनीम् ॥ २१ ॥
kumārgato bhaveddevi martyaloke janiryadā | śāntiṃ śṛṇu mahādevi pūrvapāpapraṇāśinīm || 21 ||
O Devī, when he was born in the mortal world, he followed a wrong path. O Mahādevī, listen now to the expiation (śānti) that destroys past sins.
गृहवित्ताष्टमैर्भागैः पुण्यकार्यं च कारयेत् । गायत्रीजातवेदाभ्यां याःफलीत्र्यम्बकेण वा ॥ २२ ॥
gṛhavittāṣṭamairbhāgaiḥ puṇyakāryaṃ ca kārayet | gāyatrījātavedābhyāṃ yāḥphalītryambakeṇa vā || 22 ||
One should perform meritorious deeds with one-eighth part of one's household wealth, chanting the Gāyatrī, Jātavedas, Yāḥphalī, or Tryambaka mantras.
विष्णोरराटमन्त्रेण जपं वै कारयेत्तथा । पञ्चलक्षप्रमाणेन यथा पापं प्रणश्यति ॥ २३ ॥
viṣṇorarāṭamantreṇa japaṃ vai kārayettathā | pañcalakṣapramāṇena yathā pāpaṃ praṇaśyati || 23 ||
Or one should perform Japa of the Viṣṇor Arāṭa mantra five hundred thousand times, so that sins are destroyed.
होमं वै कारयेद्देवि दशांशं विधिपूर्वकम् । ततो वै तर्पणं कुर्यान्मार्जनं तु विशेषतः ॥ २४ ॥
homaṃ vai kārayeddevi daśāṃśaṃ vidhipūrvakam | tato vai tarpaṇaṃ kuryānmārjanaṃ tu viśeṣataḥ || 24 ||
O Devī, one should perform a Homa with one-tenth of the prescribed offerings according to the proper rites. Thereafter, one should perform Tarpaṇa and especially Mārjana.
प्रतिमां कारयेत्तद्वद्विष्णोश्चैव सदाशिवे ! अष्टादशपलस्यैव सुवर्णस्य हरिं विभुम् ॥ २५ ॥
pratimāṃ kārayettadvadviṣṇoścaiva sadāśive ! aṣṭādaśapalasyaiva suvarṇasya hariṃ vibhum || 25 ||
O Sadāśive! One should similarly have an idol of the all-pervading Hari-Viṣṇu made of eighteen pala of gold.
तद्वदेव शिवस्यैव रजतस्य परं विभुम् । प्रतिमां पूजयेद्देवि मन्त्रेणानेन सुव्रते ! ॥ २६ ॥
tadvadeva śivasyaiva rajatasya paraṃ vibhum | pratimāṃ pūjayeddevi mantreṇānena suvrate ! || 26 ||
Similarly, one should have an idol of the supreme, all-pervading Śiva made of silver. O Devī, O lady of excellent vows, one should then worship the idol with this mantra.
ॐ गरुडध्वजदेवेश चराचरगुरो हरे ! वासुदेव जगन्नाथ पूर्वपापं विनाशय ॥ २७ ॥
oṃ garuḍadhvajadeveśa carācaraguro hare ! vāsudeva jagannātha pūrvapāpaṃ vināśaya || 27 ||
Om. O Garuḍadhvaja, O Lord of the gods, O Hari, guru of all moving and unmoving beings! O Vāsudeva, O Jagannātha, destroy my past sins!
ॐ नन्दिकेश्वर भूतेश देवदेव सुरेश्वर ! मम पूजां गृहाण त्वं पूर्वपापं प्रणाशय ॥ २८ ॥
oṃ nandikeśvara bhūteśa devadeva sureśvara ! mama pūjāṃ gṛhāṇa tvaṃ pūrvapāpaṃ praṇāśaya || 28 ||
Om. O Nandikeśvara, O Bhūteśa, O God of gods, O Sureśvara! Accept my worship and destroy my past sins!
॥ ततः इन्द्रादिदशदिक्पालान्पूजयेत् ॥ ॐ इन्द्राय नमः ॐ अग्नये नमः ॐ यमाय नमः । ॐ निर्ऋतये नमः ॐ वरुणाय नमः ॐ वायवे नमः । ॐ कुबेराय नमः ॐ ईशानाय नमः ॐ ब्रह्मणे नमः । ॐ अनन्ताय नमः ॥ गन्धपुष्पाक्षतैः सर्वान्पूजयेच्च पृथक् पृथक् । ततो गां कपिलां देवि स्वर्णशृङ्गीं प्रपूजयेत् ॥ २१ ॥
|| tataḥ indrādidaśadikpālānpūjayet || oṃ indrāya namaḥ oṃ agnaye namaḥ oṃ yamāya namaḥ | oṃ nirṛtaye namaḥ oṃ varuṇāya namaḥ oṃ vāyave namaḥ | oṃ kuberāya namaḥ oṃ īśānāya namaḥ oṃ brahmaṇe namaḥ | oṃ anantāya namaḥ || gandhapuṣpākṣataiḥ sarvānpūjayecca pṛthak pṛthak | tato gāṃ kapilāṃ devi svarṇaśṛṅgīṃ prapūjayet || 21 ||
Then one should worship the ten guardians of the directions, beginning with Indra: Om Indrāya Namaḥ, Om Agnaye Namaḥ, Om Yamāya Namaḥ, Om Nirṛtaye Namaḥ, Om Varuṇāya Namaḥ, Om Vāyave Namaḥ, Om Kuberāya Namaḥ, Om Īśānāya Namaḥ, Om Brahmaṇe Namaḥ, Om Anantāya Namaḥ. One should worship all of them separately with fragrant substances, flowers, and unbroken rice grains. O Devī, thereafter one should worship a tawny cow (Kapilā Gāu) with golden horns.
मन्त्रेणानेन भो देवि सर्वपापहरां शुभाम् । ॐ नमो भगवत्यै कामेश्वर्य्यै मम पापं व्यपोहतु स्वाहा पुरा मम कृतं पापं कामधेनो सुरेश्वरि ! । कपिले त्वं जगन्मातर्मम कार्यं प्रसाधय ॥ ३० ॥
mantreṇānena bho devi sarvapāpaharāṃ śubhām | oṃ namo bhagavatyai kāmeśvaryyai mama pāpaṃ vyapohatu svāhā purā mama kṛtaṃ pāpaṃ kāmadheno sureśvari ! | kapile tvaṃ jaganmātarmama kāryaṃ prasādhaya || 30 ||
O Devī, one should worship the auspicious Kapilā cow, the remover of all sins, with this mantra: Om Namo Bhagavatī Kāmīśvaryai Mama Pāpaṃ Vyapohatu Svāhā. O Kāmadhenu, O Sureśvarī! O Kapilā, you are the mother of the world; accomplish my task and remove the sins I committed previously.
ततश्च दद्याद्नां देवि ब्राह्मणाय शिवात्मने । दशवर्णास्ततो दद्यात् पात्राणि विविधानि च ॥ ३१ ॥
tataśca dadyādnāṃ devi brāhmaṇāya śivātmane | daśavarṇāstato dadyāt pātrāṇi vividhāni ca || 31 ||
O Devī, thereafter one should give the cow to a Brāhmaṇa who is a manifestation of Śiva. Then one should give ten cows of various colors and various vessels.
वृषभं च ततो देवि नीलवर्णं सुसंस्कृतम् । ब्राह्मणाय प्रदद्यात्तु सर्वपापस्य संक्षयः ॥ ३२ ॥
vṛṣabhaṃ ca tato devi nīlavarṇaṃ susaṃskṛtam | brāhmaṇāya pradadyāttu sarvapāpasya saṃkṣayaḥ || 32 ||
O Devī, thereafter one should give a well-adorned blue-colored bull to a Brāhmaṇa. This leads to the complete destruction of all sins.
भोजयेद्विविधैरन्नैः पायसैश्च समोदकैः । ब्राह्मणान् शतसंख्याकान् रुद्रविष्णुस्वरूपिणः ॥ ३३ ॥
bhojayedvividhairannaiḥ pāyasaiśca samodakaiḥ | brāhmaṇān śatasaṃkhyākān rudraviṣṇusvarūpiṇaḥ || 33 ||
One should feed one hundred Brāhmaṇas, who are manifestations of Rudra and Viṣṇu, with various kinds of food, milk-sweets, and modakas.
प्रतिमां दापयेत्पश्चाद्बाह्मणाय वराय च । बन्धुभिः सह भुञ्जीत ततो विप्रविसर्जनम् ॥ ३४ ॥
pratimāṃ dāpayetpaścādbāhmaṇāya varāya ca | bandhubhiḥ saha bhuñjīta tato vipravisarjanam || 34 ||
Thereafter, one should give the idol to an excellent Brāhmaṇa. Then, one should partake of a meal with relatives, followed by the dismissal of the Brāhmaṇas.
यथाशक्ति प्रदद्याद्वै ब्राह्मणेभ्यश्च दक्षिणाम् । हरिवंशस्य श्रवणं पार्थिवस्य च पूजनम् ॥ ३५ ॥
yathāśakti pradadyādvai brāhmaṇebhyaśca dakṣiṇām | harivaṃśasya śravaṇaṃ pārthivasya ca pūjanam || 35 ||
One should give dakṣiṇā to the Brāhmaṇas according to one's capacity. One should listen to the Harivaṃśa and worship a Pārthiva (earthen) Śiva liṅga.
भूमिदानं विशेषेण ब्राह्मणाय च दापयेत् । एवं कृते वरारोहे पूर्वजन्मसमुद्भवम् ॥ ३६ ॥
bhūmidānaṃ viśeṣeṇa brāhmaṇāya ca dāpayet | evaṃ kṛte varārohe pūrvajanmasamudbhavam || 36 ||
Especially, one should give a land grant (bhūmidāna) to a Brāhmaṇa. O lady of excellent thighs, by doing this, sins originating from previous births are destroyed.
पापं प्रशमयेच्छीघ्रं मम वाक्यं च नान्यथा । रोगादिविविधं दुःखं तत्सर्वं विलयं व्रजेत् ॥ ३७ ॥
pāpaṃ praśamayecchīghraṃ mama vākyaṃ ca nānyathā | rogādivividhaṃ duḥkhaṃ tatsarvaṃ vilayaṃ vrajet || 37 ||
Sins are quickly pacified; my words are not otherwise. All various sufferings, such as diseases, will completely vanish.
वंशवृद्धिर्भवेद्देवि नात्र कार्या विचारणा ।
vaṃśavṛddhirbhaveddevi nātra kāryā vicāraṇā |
O Devī, there will be an increase in progeny; there is no doubt about this.
पुनर्वसुनक्षत्रस्य तृतीयचरणप्रायश्चित्तकथनम् ॥ शिव उवाच ॥ पुर्यामवन्तिकायां वै नापितो वसति प्रिये ! । स्वकर्मणः परिभ्रष्टः कृषिकर्मरतः सदा ॥ १ ॥
punarvasunakṣatrasya tṛtīyacaraṇaprāyaścittakathanam || śiva uvāca || puryāmavantikāyāṃ vai nāpito vasati priye ! | svakarmaṇaḥ paribhraṣṭaḥ kṛṣikarmarataḥ sadā || 1 ||
[Punarvasu Nakṣatra — Pada 3] Lord Śiva said: O beloved, in the city of Avantikā, there lived a barber who had deviated from his prescribed duties and was always engaged in agricultural work.
पत्नी तस्य महादेवि परपुंसि रता सदा । कर्कशा नाम विख्याता दर्दुरा नाम नामतः ॥ २ ॥
patnī tasya mahādevi parapuṃsi ratā sadā | karkaśā nāma vikhyātā dardurā nāma nāmataḥ || 2 ||
O Mahādevī, his wife was always engaged with other men. She was known as Karkaśā, and her name was Dardurā.
एकस्मिन् दिवसे देवि वैश्यो धनसमन्वितः । स्वर्णकोटिं च संगृह्य निकटे तस्य चागतः ॥ ३ ॥
ekasmin divase devi vaiśyo dhanasamanvitaḥ | svarṇakoṭiṃ ca saṃgṛhya nikaṭe tasya cāgataḥ || 3 ||
O Devī, one day, a wealthy Vaiśya, having collected crores of gold, came near him.
नापितेन ततो देवि वैश्यो धनसमन्वितः । अर्द्धरात्रे गते काले ततः खड्गेन वै हतः ॥ ४ ॥
nāpitena tato devi vaiśyo dhanasamanvitaḥ | arddharātre gate kāle tataḥ khaḍgena vai hataḥ || 4 ||
O Devī, then, at midnight, that wealthy Vaiśya was killed by the barber with a sword.
द्रव्यं सर्वं गृहीत्वा तु तां पुरीं च ततस्त्यजन् । सर्वं स्वर्णं व्ययीकृत्वा न दानं च कृतं क्वचित् ॥ ५ ॥
dravyaṃ sarvaṃ gṛhītvā tu tāṃ purīṃ ca tatastyajan | sarvaṃ svarṇaṃ vyayīkṛtvā na dānaṃ ca kṛtaṃ kvacit || 5 ||
Having taken all the wealth and then abandoning that city, he spent all the gold and did not perform any charity anywhere.
एकदा समये देवि नापितेन सह स्त्रिया । प्रयागे मकरे मासि मासमेकं निरन्तरम् ॥ ६ ॥
ekadā samaye devi nāpitena saha striyā | prayāge makare māsi māsamekaṃ nirantaram || 6 ||
O Devī, once, during the month of Makara (Māgha), that barber, along with his wife, continuously for one month in Prayāga...
प्रत्यहं क्रियते स्नानं प्रातःकाले सदाशिवे ! गोदानं च कृतं तेन वृषभं स्वर्णभूषितम् ॥ ७ ॥
pratyahaṃ kriyate snānaṃ prātaḥkāle sadāśive ! godānaṃ ca kṛtaṃ tena vṛṣabhaṃ svarṇabhūṣitam || 7 ||
...performed daily morning ablutions, O Sadāśive! He also performed the gift of a cow (Godāna) and a bull adorned with gold.
ततो वै मरणं तस्य नापितस्य सुरेश्वरि ! निर्जले तस्य भो देवि चोपले पथि मध्यगे ॥ ८ ॥
tato vai maraṇaṃ tasya nāpitasya sureśvari ! nirjale tasya bho devi copale pathi madhyage || 8 ||
O Sureśvarī, thereafter, that barber's death occurred, O Devī, on a stone in a waterless place in the middle of the path.
यमदूतैर्महादेवि नरके नाम कर्द्दमे । क्षिप्तो यमाज्ञया वर्षसहस्रं षष्टिसंमितम् ॥ ९ ॥
yamadūtairmahādevi narake nāma karddame | kṣipto yamājñayā varṣasahasraṃ ṣaṣṭisaṃmitam || 9 ||
O Mahādevī, by the command of Yama, he was cast by the Yamadūtas into the Naraka called Kardama for sixty thousand years.
नरकान्निर्गतो देवि व्याघ्रयोनिस्ततोऽभवत् । पुनर्महिषयोनिं च मानुषत्वं ततो गतः ॥ १० ॥
narakānnirgato devi vyāghrayonistato'bhavat | punarmahiṣayoniṃ ca mānuṣatvaṃ tato gataḥ || 10 ||
O Devī, having emerged from Naraka, he then became a tiger, then a buffalo, and thereafter attained human birth.
ऋक्षे पुनर्वसौ देवि तृतीयचरणे वरे ! प्रातःस्नानफलं देवि नृपवंशसमुद्भवः ॥ ११ ॥
ṛkṣe punarvasau devi tṛtīyacaraṇe vare ! prātaḥsnānaphalaṃ devi nṛpavaṃśasamudbhavaḥ || 11 ||
O Devī, in the excellent third Pada of the Punarvasu Nakṣatra, due to the fruit of morning ablutions, he was born into a royal lineage.
मध्यदेशे वरारोहे सरय्वा उत्तरे तटे । महाधनेन संयुक्तश्चौराणां कर्मकारकः ॥ १२ ॥
madhyadeśe varārohe sarayvā uttare taṭe | mahādhanena saṃyuktaścaurāṇāṃ karmakārakaḥ || 12 ||
O Varārohe, in the Madhya-deśa, on the northern bank of the Sarayū, he is endowed with great wealth and performs the deeds of thieves.
पत्नी तस्य भवेद्वन्ध्या मृतवत्सा सुतायुता । कफरोगसमायुक्ता ज्वरेणैव प्रपीडिता ॥ १३ ॥
patnī tasya bhavedvandhyā mṛtavatsā sutāyutā | kapharogasamāyuktā jvareṇaiva prapīḍitā || 13 ||
His wife is barren, or her children die, or she has only daughters; she is afflicted with Kapha diseases and tormented by fever.
मित्रस्यैव वधः पूर्वं नापितेन यतः कृतः । तेन कर्मफलेनैव महारोगसमुद्भवः ॥ १४ ॥
mitrasyaiva vadhaḥ pūrvaṃ nāpitena yataḥ kṛtaḥ | tena karmaphalenaiva mahārogasamudbhavaḥ || 14 ||
Because the murder of a friend was committed by the barber in a previous birth, by the fruit of that action, he is afflicted with a great disease.
पुत्रोऽपि जायते देवि तस्य मृत्युर्भवेत् किल । शान्तिं तस्य प्रवक्ष्यामि शृणु देवि समासतः ॥ १५ ॥
putro'pi jāyate devi tasya mṛtyurbhavet kila | śāntiṃ tasya pravakṣyāmi śṛṇu devi samāsataḥ || 15 ||
O Devī, a son was also born to him, but indeed, he died. Now I shall briefly explain the expiation (śānti) for him, O Devī, listen.
गायत्रीमूलमन्त्रेण पञ्चलक्षजपो यदा । तदा पापं क्षयं याति पूर्वजन्मनि यत्कृतम् ॥ १६ ॥
gāyatrīmūlamantreṇa pañcalakṣajapo yadā | tadā pāpaṃ kṣayaṃ yāti pūrvajanmani yatkṛtam || 16 ||
When five hundred thousand repetitions (japa) of the Mūla-mantra of Gāyatrī are performed, then the sin committed in the previous birth is destroyed.
हरिवंशस्य श्रवणं चण्डीपाठं शिवार्चनम् । विधिवद्देवि कर्तव्यं पापं सर्वं विनश्यति ॥ १७ ॥
harivaṃśasya śravaṇaṃ caṇḍīpāṭhaṃ śivārcanam | vidhivaddevi kartavyaṃ pāpaṃ sarvaṃ vinaśyati || 17 ||
O Devī, the listening to the Harivaṃśa, the recitation of the Caṇḍī, and the worship of Śiva should be performed according to the prescribed rites; all sins are thereby destroyed.
चतुरस्रे ततः कुण्डे होमं चैव तु कारयेत् । तिलधान्यादिभिर्देवि दशांशजपसंख्यया ॥ १८ ॥
caturasre tataḥ kuṇḍe homaṃ caiva tu kārayet | tiladhānyādibhirdevi daśāṃśajapasaṃkhyayā || 18 ||
O Devī, thereafter, a Homa should be performed in a square Kuṇḍa with sesame, grains, and other offerings, numbering one-tenth of the Japa count.
वैश्यस्य प्रतिमां देवि कारयेद्वै सुवर्णतः । पञ्चविंशपलेनैव रचितां च प्रयत्नतः ॥ १९ ॥
vaiśyasya pratimāṃ devi kārayedvai suvarṇataḥ | pañcaviṃśapalenaiva racitāṃ ca prayatnataḥ || 19 ||
O Devī, an image of the Vaiśya should be made of gold, carefully crafted with twenty-five palas.
ताम्रपात्रे शुभे स्थाप्य पूजयेत्प्रतिमां ततः । मन्त्रेणानेन भो देवि गन्धपुष्पाक्षतादिभिः ॥ २० ॥
tāmrapātre śubhe sthāpya pūjayetpratimāṃ tataḥ | mantreṇānena bho devi gandhapuṣpākṣatādibhiḥ || 20 ||
Then, O Goddess, having placed the idol in an auspicious copper vessel, one should worship it with this mantra, using fragrant substances, flowers, unbroken rice grains, and so forth.
ॐ नमस्ते देवदेवेश शङ्खचक्रगदाधर ! अज्ञानाद्वा प्रमादाद्वा मया पापं कृतं पुरा ॥ २१ ॥
oṃ namaste devadeveśa śaṅkhacakragadādhara ! ajñānādvā pramādādvā mayā pāpaṃ kṛtaṃ purā || 21 ||
Om. Salutations to You, O God of gods, bearer of the conch, discus, and mace! Whether due to ignorance or negligence, sins were committed by me in the past.
तत्सर्वं क्षम्यतां देव शरणागतवत्सल । ॐ चक्रधराय नमः ॐ गोविन्दाय नमः । ॐ दामोदराय नमः ॐ कृष्णाय नमः । ॐ हंसाय नमः ॐ परमहंसाय नमः । ॐ अच्युताय नमः ॐ हृषीकेशायनमः ॥ ॐ चक्रादिनामभिश्चैतैः सर्वदिक्षु प्रपूजयेत् । प्रतिमां पूजयित्वा तु तां विप्राय प्रदापयेत् ॥ २२ ॥
tatsarvaṃ kṣamyatāṃ deva śaraṇāgatavatsala | oṃ cakradharāya namaḥ oṃ govindāya namaḥ | oṃ dāmodarāya namaḥ oṃ kṛṣṇāya namaḥ | oṃ haṃsāya namaḥ oṃ paramahaṃsāya namaḥ | oṃ acyutāya namaḥ oṃ hṛṣīkeśāyanamaḥ || oṃ cakrādināmabhiścaitaiḥ sarvadikṣu prapūjayet | pratimāṃ pūjayitvā tu tāṃ viprāya pradāpayet || 22 ||
O God, compassionate to those who seek refuge, may all that be forgiven. Om, salutations to Chakradhara! Om, salutations to Govinda! Om, salutations to Damodara! Om, salutations to Kṛṣṇa! Om, salutations to Haṃsa! Om, salutations to Paramahaṃsa! Om, salutations to Acyuta! Om, salutations to Hṛṣīkeśa! With these names beginning with Chakra, one should worship in all directions. After worshipping the idol, one should then give it to a Brāhmaṇa.
ततो गां कृष्णवर्णां तु ब्राह्मणाय प्रदापयेत् । पञ्चसंख्यमितं देवि प्रदद्याद्वै कुटुम्बिने ॥ २३ ॥
tato gāṃ kṛṣṇavarṇāṃ tu brāhmaṇāya pradāpayet | pañcasaṃkhyamitaṃ devi pradadyādvai kuṭumbine || 23 ||
Then, O Goddess, one should give five black cows to a Brāhmaṇa who is a householder.
ब्राह्मणान्भोजयेद्देवि यथासंख्यान्वरानने ! एवं कृते वरारोहे शीघ्रं पुत्रः प्रजायते ॥ २४ ॥
brāhmaṇānbhojayeddevi yathāsaṃkhyānvarānane ! evaṃ kṛte varārohe śīghraṃ putraḥ prajāyate || 24 ||
O Goddess with a beautiful face, one should feed Brāhmaṇas according to their number. O lady with beautiful thighs, by doing this, a son is quickly born.
वन्ध्यत्वं नाशयत्याशु सर्वरोगो विनश्यति ।
vandhyatvaṃ nāśayatyāśu sarvarogo vinaśyati |
Barrenness is quickly destroyed, and all diseases perish.
पुनर्वसुनक्षत्रस्य चतुर्थचरणप्रायश्चित्तकथनम् ॥ शिव उवाच ॥ अवन्त्याः पश्चिमे देवि क्रोशमात्रोपरि प्रिये ! कैवर्त्तको वसत्येको नन्दने च पुरे शुभे ॥ १ ॥
punarvasunakṣatrasya caturthacaraṇaprāyaścittakathanam || śiva uvāca || avantyāḥ paścime devi krośamātropari priye ! kaivarttako vasatyeko nandane ca pure śubhe || 1 ||
[Punarvasu Nakṣatra — Pada 4] Lord Śiva said: O beloved Goddess, to the west of Avanti, at a distance of one Krośa, in the auspicious city of Nandana, there lived a fisherman.
मनोहर इति ख्यातो धनाढ्यो जायते महान् । मत्ता तस्याऽभवत्पत्नी पतिशुश्रूषणे रता ॥ २ ॥
manohara iti khyāto dhanāḍhyo jāyate mahān | mattā tasyā'bhavatpatnī patiśuśrūṣaṇe ratā || 2 ||
He was renowned as Manohara, a great and wealthy man. His wife, Mattā, was devoted to serving her husband.
मत्स्यमांसस्य भो देवि विक्रयं चाकरोत् खलु । संचितं बहुरत्नं च न दानं बहुधाकरोत् ॥ ३ ॥
matsyamāṃsasya bho devi vikrayaṃ cākarot khalu | saṃcitaṃ bahuratnaṃ ca na dānaṃ bahudhākarot || 3 ||
Indeed, O Goddess, he used to sell fish and meat. He accumulated many treasures but did not give much in charity.
एकदा चन्द्रग्रहणे शतस्वर्णयुतं वृषम् । अदाद्विप्राय विदुषे भार्यया सह भक्तितः ॥ ४ ॥
ekadā candragrahaṇe śatasvarṇayutaṃ vṛṣam | adādviprāya viduṣe bhāryayā saha bhaktitaḥ || 4 ||
Once, during a lunar eclipse, he devoutly gave a bull, along with one hundred gold coins, to a learned Brāhmaṇa, accompanied by his wife.
ततो मृत्युवशं यातो भार्या तस्य मृता पुरा । यमदूतैर्महाघोरैर्नरके पातितं पुरा ॥ ५ ॥
tato mṛtyuvaśaṃ yāto bhāryā tasya mṛtā purā | yamadūtairmahāghorairnarake pātitaṃ purā || 5 ||
Thereafter, he fell under the sway of death; his wife had died earlier. He was then cast into a terrible hell by the dreadful messengers of Yama.
यमाज्ञया महादेवि षष्टिवर्षसहस्रकम् । नरकान्निःसृतो देवि शृगालो गहने वने ॥ ६ ॥
yamājñayā mahādevi ṣaṣṭivarṣasahasrakam | narakānniḥsṛto devi śṛgālo gahane vane || 6 ||
O Mahādevī, by Yama's command, he remained in hell for sixty thousand years. Then, O Goddess, having emerged from hell, he became a jackal in a dense forest.
पुनः काको वरारोहे ततो भवति मानुषः । गुणज्ञो देवताभक्तो वेश्यासु रततत्परः ॥ ७ ॥
punaḥ kāko varārohe tato bhavati mānuṣaḥ | guṇajño devatābhakto veśyāsu ratatatparaḥ || 7 ||
O lady with beautiful thighs, he then became a crow, and thereafter a human. He is discerning, devoted to deities, but excessively attached to courtesans.
रागी सूक्ष्मतनुर्वक्ता ज्ञानवान् सुतवर्जितः । तस्य भार्या भवेत्स्थूला कुरूपा कर्कशा तथा ॥ ८ ॥
rāgī sūkṣmatanurvaktā jñānavān sutavarjitaḥ | tasya bhāryā bhavetsthūlā kurūpā karkaśā tathā || 8 ||
He is passionate, has a slender body, is eloquent, knowledgeable, but without a son. His wife is stout, ugly, and harsh.
पूर्वजन्मप्रसङ्गाच्च मत्स्यमांसोपभोगिनी । मासि पुष्पं भवेद्देवि गर्भस्य पतनं तथा ॥ ९ ॥
pūrvajanmaprasaṅgācca matsyamāṃsopabhoginī | māsi puṣpaṃ bhaveddevi garbhasya patanaṃ tathā || 9 ||
Due to the circumstances of a previous birth, she consumes fish and meat. O Goddess, she menstruates monthly, and there is also a miscarriage.
अस्य शान्तिं प्रवक्ष्यामि शृणु देवि सुशोभने ! यत्कृतेन वरारोहे शीघ्रं पुत्रमवाप्नुयात् ॥ १० ॥
asya śāntiṃ pravakṣyāmi śṛṇu devi suśobhane ! yatkṛtena varārohe śīghraṃ putramavāpnuyāt || 10 ||
O beautiful Goddess, listen, I shall now explain the expiation for this, by performing which, O lady with beautiful thighs, one quickly obtains a son.
हरिवंशस्य श्रवणं त्रिवारं च विधानतः । गायत्रीमूलमन्त्रेण पञ्चलक्षजपं तथा ॥ ११ ॥
harivaṃśasya śravaṇaṃ trivāraṃ ca vidhānataḥ | gāyatrīmūlamantreṇa pañcalakṣajapaṃ tathā || 11 ||
One should listen to the Harivaṃśa three times according to the prescribed rites, and also perform five hundred thousand repetitions of the Mūla Mantra of the Gāyatrī.
दशांशं हवनं देवि दशांशं चैव तर्पणम् । मार्जनञ्च विशेषेण दशांशं चैव कारयेत् ॥ १२ ॥
daśāṃśaṃ havanaṃ devi daśāṃśaṃ caiva tarpaṇam | mārjanañca viśeṣeṇa daśāṃśaṃ caiva kārayet || 12 ||
O Goddess, one should perform a Homa for one-tenth of the repetitions, and Tarpana for one-tenth, and especially Mārjana for one-tenth.
ततो गां कपिलां दद्याद्दशवर्णां ततः प्रिये ! सूर्यस्य प्रतिमां देवि स्वर्णैर्दशपणैस्तथा ॥ १३ ॥
tato gāṃ kapilāṃ dadyāddaśavarṇāṃ tataḥ priye ! sūryasya pratimāṃ devi svarṇairdaśapaṇaistathā || 13 ||
Then, O beloved, one should offer a tawny cow and a cow of ten colors. O Goddess, one should also make an image of Sūrya from ten tolās of gold.
भूषितां विविधैर्वस्त्रैः स्वर्णरौप्यविभूषणैः । पूजयित्वा विधानेन मन्त्रेणानेन पार्वति ! ॥ १४ ॥
bhūṣitāṃ vividhairvastraiḥ svarṇaraupyavibhūṣaṇaiḥ | pūjayitvā vidhānena mantreṇānena pārvati ! || 14 ||
O Pārvatī, having adorned it with various garments and ornaments of gold and silver, one should worship it according to the prescribed rites with this mantra.
ॐ त्वं ज्योतिः सर्वलोकानां पूज्यस्त्वं सर्वदेहिनाम् । पूर्वजन्मकृतं पापं हर मे तिमिरापह ! ॥ १५ ॥
oṃ tvaṃ jyotiḥ sarvalokānāṃ pūjyastvaṃ sarvadehinām | pūrvajanmakṛtaṃ pāpaṃ hara me timirāpaha ! || 15 ||
Om. You are the light of all worlds, you are revered by all embodied beings. O dispeller of darkness, remove the sins committed by me in previous births!
ॐ श्रीसूर्याय नमः ॐ सवित्रे नमः ॐ साक्षिणे नमः । ॐ त्रिगुणात्मने नमः ॐ द्वादशात्मने नमः ॐ केयूरधारिणे नमः । ॐ तीक्ष्णांशुधारिणे नमः ॐ कलाकाष्ठादिरूपिणे नमः । ॐ विष्णवे नमः ॐ ब्रह्मणे नमः ॐ रुद्राय नमः । ॐ मार्तण्डाय नमः । ॐ मन्त्रैर्द्वादशभिर्देवि पूजयेत्प्रतिमां ततः । धूपदीपादिभिश्चैव ताम्बूलैश्च विधानतः ॥ १६ ॥
oṃ śrīsūryāya namaḥ oṃ savitre namaḥ oṃ sākṣiṇe namaḥ | oṃ triguṇātmane namaḥ oṃ dvādaśātmane namaḥ oṃ keyūradhāriṇe namaḥ | oṃ tīkṣṇāṃśudhāriṇe namaḥ oṃ kalākāṣṭhādirūpiṇe namaḥ | oṃ viṣṇave namaḥ oṃ brahmaṇe namaḥ oṃ rudrāya namaḥ | oṃ mārtaṇḍāya namaḥ | oṃ mantrairdvādaśabhirdevi pūjayetpratimāṃ tataḥ | dhūpadīpādibhiścaiva tāmbūlaiśca vidhānataḥ || 16 ||
Om Śrī Sūryāya Namaḥ. Om Savitre Namaḥ. Om Sākṣiṇe Namaḥ. Om Triguṇātmane Namaḥ. Om Dvādaśātmane Namaḥ. Om Keyūradhāriṇe Namaḥ. Om Tīkṣṇāṃśudhāriṇe Namaḥ. Om Kalākāṣṭhādirūpiṇe Namaḥ. Om Viṣṇave Namaḥ. Om Brahmaṇe Namaḥ. Om Rudrāya Namaḥ. Om Mārtaṇḍāya Namaḥ. O Goddess, one should then worship the image with these twelve mantras, offering incense, lamps, and other items, as well as betel leaves, according to the prescribed rites.
पूजितां प्रतिमां दद्याद्बाह्मणाय वराय च । दासीदासं धनं धान्यं ब्राह्मणाय प्रदापयेत् ॥ १७ ॥
pūjitāṃ pratimāṃ dadyādbāhmaṇāya varāya ca | dāsīdāsaṃ dhanaṃ dhānyaṃ brāhmaṇāya pradāpayet || 17 ||
One should give the worshipped image to an excellent Brāhmaṇa. One should also give servants, maids, wealth, and grains to the Brāhmaṇa.
अश्वदानं रथं वस्त्रं पात्राणि विविधानि च । शय्यादिकं वरारोहे वित्तशाठ्यं न कारयेत् ॥ १८ ॥
aśvadānaṃ rathaṃ vastraṃ pātrāṇi vividhāni ca | śayyādikaṃ varārohe vittaśāṭhyaṃ na kārayet || 18 ||
One should also give horses, chariots, various garments, and vessels. O lady with beautiful thighs, one should not practice miserliness with wealth, including beds and other items.
एवं कृते न संदेहश्चिरंजीविसुतं लभेत् । पूर्वजन्मकृतं पापं क्षयं याति न चान्यथा ॥ १९ ॥
evaṃ kṛte na saṃdehaściraṃjīvisutaṃ labhet | pūrvajanmakṛtaṃ pāpaṃ kṣayaṃ yāti na cānyathā || 19 ||
By doing this, there is no doubt that one obtains a long-lived son. Sins committed in previous births are destroyed, and not otherwise.
सप्तम्यां रवियुक्तायां व्रतं कुर्यात्सुरेश्वरि ! । पापं व्याधिः क्षयं याति ज्वरः क्वापि न जायते ॥ २० ॥
saptamyāṃ raviyuktāyāṃ vrataṃ kuryātsureśvari ! | pāpaṃ vyādhiḥ kṣayaṃ yāti jvaraḥ kvāpi na jāyate || 20 ||
O Sūreśvarī, one should observe a vow on a Saptamī combined with a Sunday. Sins and diseases are destroyed, and fever never arises anywhere.
Key Takeaways & AI Summary
This chapter explores the profound teachings of Punarvasu Nakṣatra: Karmic Causes and Expiations. It includes 116 verses detailing core themes like "punarvasunakṣatrasya prathamacaraṇe prāyaścittakathanam || śiva uvāca || ye narāḥ paradravyaṃ ca haranti satataṃ priye ! | te narā duḥkhitāṃ yānti rogeṇa ca prapīḍitāḥ || 1 ||", "ṛṇaṃ yasya gṛhītaṃ vai tadṛṇaṃ na dadāti ca | ṛṇasaṃbandhato devi putro bhavati dāruṇaḥ || 2 ||", "gṛhītamātraṃ vai bhagnaṃ dhātubhagnastathā naraḥ | kanyāghātāttu pūrvaṃ hi phalaṃ bhavati tādṛśam || 3 ||".The classical Sanskrit treatise on karmic ripening (Karma Vipāka), Jyotiṣa Nakṣatra-pada diagnostics, and Vedic–Purāṇic atonements (Prāyaścitta) — presented as a dialogue between Lord Śiva and Goddess Pārvatī.