Tripura Rahasya Chapter 15, Verse 53
The Elucidation of Mental Absorption and Liberation (मनोलय निरूपणम्)
Verse 53
वह जब ओर जहाँ नहों हे तब वे 'जबः और “जहाँ” भी घिद्ध नहीं हो सकते । अतः चेतन आत्माका भान होनेके लिये केवल अन्य ( अनात्म ) पदार्थोंके निपेधकी ही अपेक्षा है, किसी नवीन बस्तुको सामने लानेकी नहीं ॥ ४६-४७ पू० ॥ किसी वस्तुकी अभिमुखता न होनेके कारण ही उस परमतत्त्वको अज्ञेय कहा जाता है । इसीसे बह तत्त्व रुद्धनब्चित्तद्वारा ज्ञेय कहा यया है । मनका अन्य वस्तुओंसे बिमुख हो जाना ही मनकी शुद्धि है ओर यही तत्त्तज्ञानीौी सबसे प्रधान साधन कही गयी है ॥ ४७५ उ०-४६ पू० ॥ जबतक मन शुद्ध न हो तबतक ज्ञान केसे हो सकता है । और यदि मन टुद्ध है तो निश्चय ज्ञान क्यों नहीं होगा १ इध मनकी शुद्धिमें ही अन्य सम्पूण साधनोंकी समाप्ति हो जाती हैँ ॥| 8६ उ०-५० ॥ कर्म, उपासना तथा वेराग्य आदिक्ा भी उपयोग मनको शुद्ध करनेमें ही है, किसी अन्य प्रयोजनमें नहीं ॥ ५१॥ अतः बह परमात्मा शुद्ध चित्तसे द्वी भासता ह।” राज़ाका यह प्रवचन सुनकर अष्टावक्रने पुनः प्रश्न किया-- ४२ ॥ शहर त्रिपुरारहस्वे ज्ञानखण्डे राज॑स्त्वयोक्तमन्येस्यः परावृत्तिहँ मानसी । केवला चेत् सा परा चिन्मनस। ग्रविभासते ॥ ५३ ॥
"Son of Kahola, dear, you are greatly wise. The Brāhmaṇas were freed by you, having conquered Varuṇa's son in argument."
Sanskrit text, transliteration and translation form the scripture layer. Explanations and the 3-Lens Guide are AI-assisted study aids. How we source and translate texts
Further study: Vedantic glossary (Atman, Brahman, Karma, Dharma, Moksha) · All chapters of Tripura Rahasya