Kṛttikā Nakṣatra — Past- Life Karma & Atonements ( Padas 1–4)
(Chapter 5)
कृत्तिकानक्षत्रम् — Chapter 5: Kṛttikā Nakṣatra — Past- Life Karma & Atonements ( Padas 1–4)
कृत्तिकाप्रथमचरणप्रायश्चित्तकथनम् ॥ ईश्वर उवाच ॥ कृत्तिकायां वरारोहे प्रथमे चरणे तथा । यो जायेत नरो देवि तस्य वक्ष्ये शुभाशुभम् ॥ १ ॥
kṛttikāprathamacaraṇaprāyaścittakathanam || īśvara uvāca || kṛttikāyāṃ varārohe prathame caraṇe tathā | yo jāyeta naro devi tasya vakṣye śubhāśubham || 1 ||
[Kṛttikā Nakṣatra — Pada 1] Lord Śiva said: O beautiful-hipped one, O Goddess, I shall describe the auspicious and inauspicious results for the person who is born in the first quarter of Kṛttikā Nakṣatra.
ईशानेऽपि महादेवि कोसलापुरतोऽनघे ! राजपुत्रोवसत्कश्चिन्नगरे गूढसंज्ञके ॥ २ ॥
īśāne'pi mahādevi kosalāpurato'naghe ! rājaputrovasatkaścinnagare gūḍhasaṃjñake || 2 ||
O great Goddess, O sinless one, to the northeast of Kosalāpura (Ayodhyā), a certain prince resided in a city named Gūḍha.
नामतो अहिशर्मेति तस्य पत्नी कला शुभा । धनधान्यसमायुक्तो रूपवान् मन्मथो यथा ॥ ३ ॥
nāmato ahiśarmeti tasya patnī kalā śubhā | dhanadhānyasamāyukto rūpavān manmatho yathā || 3 ||
He was named Ahiśarman. His wife, Kalā, was auspicious. He was endowed with wealth and grain, and handsome like Manmatha (Kāmadeva).
याति चाखेटकं नित्यं मृगीं हत्वा च गर्भिणीम् । प्रत्यहं मृगमांसेन पोषयेत्स्वतनुं तथा ॥ ४ ॥
yāti cākheṭakaṃ nityaṃ mṛgīṃ hatvā ca garbhiṇīm | pratyahaṃ mṛgamāṃsena poṣayetsvatanuṃ tathā || 4 ||
He would go hunting daily, killing pregnant deer, and thus he nourished his own body daily with deer meat.
शरीरे वृद्धता जाता दया तस्य न चाभवत् । ततो वै मरणाद्देवि सती भार्य्या ततोऽभवत् ॥ ५ ॥
śarīre vṛddhatā jātā dayā tasya na cābhavat | tato vai maraṇāddevi satī bhāryyā tato'bhavat || 5 ||
Old age came upon his body, but compassion did not arise in him. Then, O Goddess, upon his death, his wife became a Satī.
सत्यलोकं गतस्तेन भार्य्यायाः सुकृतेन तु । भुक्तं कल्पमितं पुण्यं सत्यलोके वरानने ! ॥ ६ ॥
satyalokaṃ gatastena bhāryyāyāḥ sukṛtena tu | bhuktaṃ kalpamitaṃ puṇyaṃ satyaloke varānane ! || 6 ||
Through the good deeds of his wife, he went to Satyaloka. O beautiful-faced one, he enjoyed merit for one Kalpa in Satyaloka.
पुनः पुण्यक्षये जाते मानुषत्वमुपागतः । पत्न्या सह ततो देवि कुले महति पूजिते ॥ ७ ॥
punaḥ puṇyakṣaye jāte mānuṣatvamupāgataḥ | patnyā saha tato devi kule mahati pūjite || 7 ||
Again, when his merit was exhausted, he attained human birth. Then, O Goddess, along with his wife, he was born into a great and revered family.
पूर्वजन्मविपाकेन मृतवत्सत्वमाप्नुयात् । मृगीं सगर्भां हतवान् पूर्वजन्मनि सुव्रते ! ॥ ८ ॥
pūrvajanmavipākena mṛtavatsatvamāpnuyāt | mṛgīṃ sagarbhāṃ hatavān pūrvajanmani suvrate ! || 8 ||
Due to the karmic consequence of his previous birth, he suffers from the loss of children (or stillbirths). O virtuous one, in his previous birth, he killed pregnant deer.
तेन कर्मविपाकेन मर्त्यलोके ह्यपुत्रकः । तस्य शान्तिं प्रवक्ष्यामि यतः पुत्रः प्रजायते ॥ ९ ॥
tena karmavipākena martyaloke hyaputrakaḥ | tasya śāntiṃ pravakṣyāmi yataḥ putraḥ prajāyate || 9 ||
Due to that karmic consequence, he is childless in the mortal world. I shall now describe the expiation for him, by which a son will be born.
गायत्रीजातवेदाभ्यां लक्षमेकं जपं तथा । दशांशहोमः कर्त्तव्यो विप्राणां भोजनं ततः ॥ १० ॥
gāyatrījātavedābhyāṃ lakṣamekaṃ japaṃ tathā | daśāṃśahomaḥ karttavyo viprāṇāṃ bhojanaṃ tataḥ || 10 ||
One hundred thousand (lakṣa) recitations (japa) of the Gāyatrī and Jātavedas mantras should be performed. Thereafter, a Homa of one-tenth (daśāṃśa) should be performed, followed by feeding Brāhmaṇas.
सौवर्णेन मृगीं कृत्वा मृगबालं तथैव च । पूजयित्वा विधानेन कपिलां च ततः प्रिये ! ॥ ११ ॥
sauvarṇena mṛgīṃ kṛtvā mṛgabālaṃ tathaiva ca | pūjayitvā vidhānena kapilāṃ ca tataḥ priye ! || 11 ||
Having made a golden deer and a deer fawn, and having worshipped them according to ritual, then, O beloved, a Kapila cow (tawny cow)
प्रदद्याद्वेदविदुषे ब्राह्मणाय सुतेजसे । हरिवंशस्य श्रवणं चण्डीपाठं शिवार्चनम् ॥ १२ ॥
pradadyādvedaviduṣe brāhmaṇāya sutejase | harivaṃśasya śravaṇaṃ caṇḍīpāṭhaṃ śivārcanam || 12 ||
should be given to a Brāhmaṇa who is learned in the Vedas and of great brilliance. Listening to the Harivaṃśa, reciting the Caṇḍīpāṭha, and worshipping Śiva (Śivārcanam) should also be performed.
एवं कृत्वा विधानेन शीघ्रं पुत्रः प्रजायते । कन्यका न भवेत्तस्य गर्भपातो न जायते ॥ १३ ॥
evaṃ kṛtvā vidhānena śīghraṃ putraḥ prajāyate | kanyakā na bhavettasya garbhapāto na jāyate || 13 ||
By performing this ritual thus, a son is quickly born. No daughter will be born to him, nor will there be any miscarriage.
रोगात्प्रमुच्यते रोगी सर्वकामः प्रजायते ।
rogātpramucyate rogī sarvakāmaḥ prajāyate |
The sick person is freed from illness, and all desires are fulfilled.
कृत्तिकानक्षत्रस्य द्वितीयचरणप्रायश्चित्तकथनम् ॥ शिव उवाच ॥ नराणां पुण्यशीलानामिह जन्मसमुद्भवम् । सुखं वक्ष्याम्यहं देवि पूर्वकर्मफलं यतः ॥ १ ॥
kṛttikānakṣatrasya dvitīyacaraṇaprāyaścittakathanam || śiva uvāca || narāṇāṃ puṇyaśīlānāmiha janmasamudbhavam | sukhaṃ vakṣyāmyahaṃ devi pūrvakarmaphalaṃ yataḥ || 1 ||
[Kṛttikā Nakṣatra — Pada 2] Lord Śiva said: O Goddess, I shall now describe the happiness that arises in this birth for virtuous people, which is the fruit of their past actions.
येन दत्तं पुरादानं गोसुवर्णगजादिकम् । तत्फलेन महादेवि इह तस्मात् सुखं भवेत् ॥ २ ॥
yena dattaṃ purādānaṃ gosuvarṇagajādikam | tatphalena mahādevi iha tasmāt sukhaṃ bhavet || 2 ||
By one who has previously given gifts of cows, gold, elephants, and so forth, O great Goddess, by the fruit of that, happiness will arise for him in this world.
शरीरे जन्मतः कान्तिर्लक्ष्मीवान् गुणवानपि । सौख्यं प्रभुज्यते नित्यं पुत्रतो धनतस्तथा ॥ ३ ॥
śarīre janmataḥ kāntirlakṣmīvān guṇavānapi | saukhyaṃ prabhujyate nityaṃ putrato dhanatastathā || 3 ||
From birth, his body possesses radiance; he is endowed with wealth and virtues. He constantly enjoys happiness from sons and from wealth.
न रोगो जायते देवि दुःखं नैव कदाचन । इह लोके सुखं भुक्त्वा कीर्त्तिमान् सुखमेधते ॥ ४ ॥
na rogo jāyate devi duḥkhaṃ naiva kadācana | iha loke sukhaṃ bhuktvā kīrttimān sukhamedhate || 4 ||
O Goddess, no disease arises, nor any sorrow ever. Having enjoyed happiness in this world, he becomes renowned and prospers in joy.
अथ वक्ष्याम्यहं देवि नक्षत्रे कृत्तिकाह्वये । द्वितीयचरणे देवि पूर्वं यत् फलमुच्यते ॥ ५ ॥
atha vakṣyāmyahaṃ devi nakṣatre kṛttikāhvaye | dvitīyacaraṇe devi pūrvaṃ yat phalamucyate || 5 ||
O Goddess, now I shall speak of the fruits of past actions for one born in the second Pada of the Kṛttikā Nakṣatra.
कान्यकुब्जो द्विजः कश्चिदिन्द्रशर्मेति नामतः । पत्नी रुद्रमती देवि कुशीला कलहप्रिया ॥ ६ ॥
kānyakubjo dvijaḥ kaścidindraśarmeti nāmataḥ | patnī rudramatī devi kuśīlā kalahapriyā || 6 ||
There was a Brāhmaṇa from Kānyakubja named Indraśarman. O Goddess, his wife, Rudramatī, was ill-natured and fond of quarrels.
वेदपाठरतो नित्यं षडङ्गस्य च पाठकः । एकदा तत्र वै देशे कश्चित् क्षत्री नराधिपः ॥ ७ ॥
vedapāṭharato nityaṃ ṣaḍaṅgasya ca pāṭhakaḥ | ekadā tatra vai deśe kaścit kṣatrī narādhipaḥ || 7 ||
He was always devoted to Vedic recitation and a reader of the six Vedāṅgas. Once, in that country, there was a Kṣatriya king.
मरणे तस्य वै याते तद्विप्रस्य निमन्त्रणम् । भुक्तं तेन तदा देवि क्षत्रियस्य क्रियासु च ॥ ८ ॥
maraṇe tasya vai yāte tadviprasya nimantraṇam | bhuktaṃ tena tadā devi kṣatriyasya kriyāsu ca || 8 ||
When that king died, that Brāhmaṇa was invited. O Goddess, he then partook of food during the Kṣatriya's funeral rites.
गृहीतं तस्य वै दानं शय्या चैव गजादिकम् । सर्वं गृह्य गृहं गत्वा भुक्तं बहुदिनं प्रिये ! ॥ ९ ॥
gṛhītaṃ tasya vai dānaṃ śayyā caiva gajādikam | sarvaṃ gṛhya gṛhaṃ gatvā bhuktaṃ bahudinaṃ priye ! || 9 ||
He accepted the gifts, such as a bed and an elephant, from him. O dear one, having taken everything, he went home and enjoyed it for many days.
ततो बहुगते काले तस्य विप्रस्य पञ्चता । स यातो यमलोके वै नरके च सुदारुणे ॥ १० ॥
tato bahugate kāle tasya viprasya pañcatā | sa yāto yamaloke vai narake ca sudāruṇe || 10 ||
After a long time, that Brāhmaṇa died. He went to the abode of Yama and to a very terrible hell.
भुक्तं स्वकर्मजं दुःखं युगमेकं वरानने ! गजव्याघ्रकृमेर्योनिं ततो भुङ्क्ते पृथक् पृथक् ॥ ११ ॥
bhuktaṃ svakarmajaṃ duḥkhaṃ yugamekaṃ varānane ! gajavyāghrakṛmeryoniṃ tato bhuṅkte pṛthak pṛthak || 11 ||
O beautiful-faced one, he suffered the misery born of his own actions for one Yuga. Thereafter, he experienced separate births as an elephant, a tiger, and a worm.
मनुष्यत्वं ततः प्राप्तः पूर्वकर्मविपाकतः । पुत्रो न जायते देवि कन्यका विविधास्तथा ॥ १२ ॥
manuṣyatvaṃ tataḥ prāptaḥ pūrvakarmavipākataḥ | putro na jāyate devi kanyakā vividhāstathā || 12 ||
Then, due to the fruition of his past actions, he attained human birth. O Goddess, no son is born to him, but various daughters are.
मृतवत्सा भवेन्नारी रोगाश्च विविधाः प्रिये ! शान्तिं तस्य प्रवक्ष्यामि यतः पुत्रमवाप्स्यते ॥ १३ ॥
mṛtavatsā bhavennārī rogāśca vividhāḥ priye ! śāntiṃ tasya pravakṣyāmi yataḥ putramavāpsyate || 13 ||
Or, his wife will suffer stillbirths, and there will be various diseases, O dear one. I shall now declare the remedy for him, by which he will obtain a son.
गायत्रीलक्षजाप्येन त्र्यम्बकेण तथा प्रिये ! होमं च कारयामास षडंशं दानमेव च ॥ १४ ॥
gāyatrīlakṣajāpyena tryambakeṇa tathā priye ! homaṃ ca kārayāmāsa ṣaḍaṃśaṃ dānameva ca || 14 ||
O dear one, by chanting the Gāyatrī mantra 100,000 times, and similarly the Tryambaka mantra, one should perform a Homa, and also give one-sixth of one's wealth as charity.
दशवर्णाश्च गा दद्याद्विधिवद्ब्राह्मणाय वै । भोजयेच्छतसंख्यं च ब्राह्मणं वेदपारगम् ॥ १५ ॥
daśavarṇāśca gā dadyādvidhivadbrāhmaṇāya vai | bhojayecchatasaṃkhyaṃ ca brāhmaṇaṃ vedapāragam || 15 ||
One should duly give ten cows of various colors to a Brāhmaṇa. One should also feed one hundred Brāhmaṇas who are well-versed in the Vedas.
एवं कृतेन भो देवि पुत्रश्चैव प्रजायते । रोगाणां च निवृत्तिः स्यात् पूर्वपापक्षयो भवेत् ॥ १६ ॥
evaṃ kṛtena bho devi putraścaiva prajāyate | rogāṇāṃ ca nivṛttiḥ syāt pūrvapāpakṣayo bhavet || 16 ||
O Goddess, by doing this, a son is born, diseases cease, and the sins of past lives are destroyed.
कृत्तिकानक्षत्रस्य तृतीयचरणप्रायश्चित्तकथनम् ॥ शिव उवाच ॥ तृतीयं तस्य वै देवि चरणं वदतः शृणु । कान्यकुब्जकुले कश्चिन्नगरे सूर्यसंज्ञके ॥ १ ॥
kṛttikānakṣatrasya tṛtīyacaraṇaprāyaścittakathanam || śiva uvāca || tṛtīyaṃ tasya vai devi caraṇaṃ vadataḥ śṛṇu | kānyakubjakule kaścinnagare sūryasaṃjñake || 1 ||
[Kṛttikā Nakṣatra — Pada 3] Lord Śiva said: O Goddess, listen as I speak of the third Pada. There was someone from the Kānyakubja lineage in a city named Sūrya.
उद्योतशर्मा विख्यातस्तस्य स्त्री गिरिजाभवत् । वेदपाठरतो नित्यं दारिद्र्येणैव पीडितः ॥ २ ॥
udyotaśarmā vikhyātastasya strī girijābhavat | vedapāṭharato nityaṃ dāridryeṇaiva pīḍitaḥ || 2 ||
He was known as Udyotaśarman, and his wife was Girijā. He was always devoted to Vedic recitation but was afflicted by poverty.
कर्कशा भामिनी तस्य निष्ठुरं वदती स्मृता । एकदा सूर्यग्रहणे तैलकारस्तदागतः ॥ २ ॥
karkaśā bhāminī tasya niṣṭhuraṃ vadatī smṛtā | ekadā sūryagrahaṇe tailakārastadāgataḥ || 2 ||
His wife was a harsh woman, remembered for speaking cruel words. Once, during a solar eclipse, an oil-presser arrived there.
गङ्गामध्ये ततो दानं तस्मै विप्राय वै शिवे ! प्रददौ लक्षसंख्यां वै स्वर्णमुद्रां तु दक्षिणाम् ॥ ४ ॥
gaṅgāmadhye tato dānaṃ tasmai viprāya vai śive ! pradadau lakṣasaṃkhyāṃ vai svarṇamudrāṃ tu dakṣiṇām || 4 ||
O Śivā, then that oil-presser gave a gift of 100,000 gold coins as dakṣiṇā to that Brāhmaṇa in the middle of the Gaṅgā.
प्रतिगृह्य ततो दानं गृहं गत्वा द्विजस्तदा । व्ययं करोति स्म तदा भार्यापुत्रेण चैव हि ॥ ५ ॥
pratigṛhya tato dānaṃ gṛhaṃ gatvā dvijastadā | vyayaṃ karoti sma tadā bhāryāputreṇa caiva hi || 5 ||
Having accepted that gift, the Brāhmaṇa then went home. He then spent it daily with his wife and son.
वेदपाठं ततस्त्यक्त्वा प्रत्यहं ससुखं प्रिये ! मरणं वृद्धसमये गृहे शय्योपरि स्थिते ॥ ६ ॥
vedapāṭhaṃ tatastyaktvā pratyahaṃ sasukhaṃ priye ! maraṇaṃ vṛddhasamaye gṛhe śayyopari sthite || 6 ||
O dear one, having then abandoned Vedic recitation, he lived happily every day. In old age, while lying on his bed at home, he died.
स्वर्णमध्ये च दानं वै न दत्तं गिरिनन्दिनि ! स गतो नरके घोरे यमराजेन प्रेरितः ॥ ७ ॥
svarṇamadhye ca dānaṃ vai na dattaṃ girinandini ! sa gato narake ghore yamarājena preritaḥ || 7 ||
O daughter of the mountain (Pārvatī)! He did not give any charity amidst his gold. Therefore, impelled by Yama, the King of Death, he went to a terrible hell.
भुङ्क्ते नरकजं दुःखं स्त्रीपुत्रेण च संयुतः । युगमेकं वरारोहे प्रेतत्वं काकतां गतः ॥ ८ ॥
bhuṅkte narakajaṃ duḥkhaṃ strīputreṇa ca saṃyutaḥ | yugamekaṃ varārohe pretatvaṃ kākatāṃ gataḥ || 8 ||
O lady of beautiful thighs (Pārvatī)! United with his wife and son, he experiences the miseries born of hell for one Yuga, and then attains the state of a preta (ghost) and a crow.
ततः शृगालयोनिं च मानुषत्वं ततो गतः । पूर्वजन्मकृतं कर्म इह लोके प्रभुज्यते ॥ ९ ॥
tataḥ śṛgālayoniṃ ca mānuṣatvaṃ tato gataḥ | pūrvajanmakṛtaṃ karma iha loke prabhujyate || 9 ||
Thereafter, he attained the birth of a jackal, and then human birth. For the actions performed in a previous birth are experienced in this world.
पाठयामास वै वेदान् ब्राह्मणेभ्यो वरानने ! तत्संचितफलाद्देवि महदैश्वर्यमाप्नुयात् ॥ १० ॥
pāṭhayāmāsa vai vedān brāhmaṇebhyo varānane ! tatsaṃcitaphalāddevi mahadaiśvaryamāpnuyāt || 10 ||
O lady of beautiful face (Pārvatī)! He taught the Vedas to Brāhmaṇas. O Goddess, from the accumulated fruit of that, he attains great prosperity.
भार्या मृता ततः पुत्रो द्वितीया च विवाहिता । शरीरे बहवो रोगाः सुखं तस्य न जायते ॥ ११ ॥
bhāryā mṛtā tataḥ putro dvitīyā ca vivāhitā | śarīre bahavo rogāḥ sukhaṃ tasya na jāyate || 11 ||
His wife died, then his son died, and he married a second wife. There are many diseases in his body, and happiness does not arise for him.
वृद्धे सति वरारोहे पुत्रः शत्रुर्भवेदिति । मृतवत्सा भवेन्नारी पूर्वजन्मविपाकतः ॥ १२ ॥
vṛddhe sati varārohe putraḥ śatrurbhavediti | mṛtavatsā bhavennārī pūrvajanmavipākataḥ || 12 ||
O lady of beautiful thighs (Pārvatī)! When he becomes old, his son becomes his enemy. Or, due to the ripening of karma from a previous birth, his wife's children do not survive.
तस्य पुण्यमहं वक्ष्ये यतो रोगो निवर्तते । पुनः पुत्रो भवेद्देवि कन्यका नैव जायते ॥ १३ ॥
tasya puṇyamahaṃ vakṣye yato rogo nivartate | punaḥ putro bhaveddevi kanyakā naiva jāyate || 13 ||
O Goddess, I shall now describe the meritorious act by which his disease will cease, and he will again have a son; no daughters will be born.
जातवेदादिमन्त्रेण जपं वै कारयेद्बुधः । लक्षत्रयं प्रयत्नेन ततो होमं तिलादिभिः ॥ १४ ॥
jātavedādimantreṇa japaṃ vai kārayedbudhaḥ | lakṣatrayaṃ prayatnena tato homaṃ tilādibhiḥ || 14 ||
A wise person should diligently perform the Japa of the Jātavedas mantra three hundred thousand times (three lakṣas), and thereafter perform a Homa with sesame seeds and other offerings.
चतुरस्रे शुभे कुण्डे हरिवंशश्रवणं ततः । भूदानं विधिवत्कुर्याच्छय्यां पात्राय दापयेत् ॥ १५ ॥
caturasre śubhe kuṇḍe harivaṃśaśravaṇaṃ tataḥ | bhūdānaṃ vidhivatkuryācchayyāṃ pātrāya dāpayet || 15 ||
Then, in an auspicious square Homa-kuṇḍa, one should listen to the Harivaṃśa. One should duly perform the gift of land (bhūdāna) and give a bed (śayyā) to a worthy recipient.
एवं कृते न संदेहो रोगनाशो भविष्यति । पुत्रश्च जायते देवि नात्र कार्य्या विचारणा ॥ १६ ॥
evaṃ kṛte na saṃdeho roganāśo bhaviṣyati | putraśca jāyate devi nātra kāryyā vicāraṇā || 16 ||
O Goddess, when this is done, there is no doubt that the disease will be destroyed. A son will also be born; there is no need for deliberation here.
कृत्तिकानक्षत्रस्य चतुर्थचरणप्रायश्चित्तकथनम् ॥ शिव उवाच ॥ कान्यकुब्जो द्विजः कश्चिन्नर्मदादक्षिणे तटे । माहिष्मत्यां वसत्येको द्विजः परमवैष्णवः ॥ १ ॥
kṛttikānakṣatrasya caturthacaraṇaprāyaścittakathanam || śiva uvāca || kānyakubjo dvijaḥ kaścinnarmadādakṣiṇe taṭe | māhiṣmatyāṃ vasatyeko dvijaḥ paramavaiṣṇavaḥ || 1 ||
[Kṛttikā Nakṣatra — Pada 4] Lord Śiva said: There was a certain Brāhmaṇa from Kānyakubja, a supreme Vaiṣṇava, who lived in Māhiṣmatī, on the southern bank of the Narmadā river.
नामतो योधशर्मेति तस्य भार्या तु दानवी । प्रत्यहं वैश्यवृत्तिस्तु विक्रयं चाकरोत्सदा ॥ २ ॥
nāmato yodhaśarmeti tasya bhāryā tu dānavī | pratyahaṃ vaiśyavṛttistu vikrayaṃ cākarotsadā || 2 ||
His name was Yodhaśarman, and his wife was named Dānavī. She always engaged in the profession of a Vaiśya, selling (her body) daily.
तत्र वैश्य उवासैको धनधान्यसमन्वितः । वैश्यतस्तेन विप्रेण स्वर्णं नीतमृणं बहु ॥ ३ ॥
tatra vaiśya uvāsaiko dhanadhānyasamanvitaḥ | vaiśyatastena vipreṇa svarṇaṃ nītamṛṇaṃ bahu || 3 ||
There lived a certain Vaiśya, endowed with wealth and grain. From that Vaiśya, that Brāhmaṇa took much gold as a loan.
ततो बहुतिथे काले स विप्रो मृत्युमागतः । ऋणं तस्मै न दत्तं वै वैश्याय तु स्वकर्मणे ॥ ४ ॥
tato bahutithe kāle sa vipro mṛtyumāgataḥ | ṛṇaṃ tasmai na dattaṃ vai vaiśyāya tu svakarmaṇe || 4 ||
Then, after a long time, that Brāhmaṇa met his death. He did not return the loan to that Vaiśya, who was engaged in his own profession.
मरणे सति विप्रस्तु रौरवं नरकं गतः । वैश्यकर्म कृतं तेन स्वकर्म परिमुच्यते ॥ ५ ॥
maraṇe sati viprastu rauravaṃ narakaṃ gataḥ | vaiśyakarma kṛtaṃ tena svakarma parimucyate || 5 ||
Upon dying, that Brāhmaṇa went to the Raurava hell, for he had performed the actions of a Vaiśya, abandoning his own prescribed duties.
विंशद्वर्षसहस्राणि यमलोके वसत्यसौ । नरकान्निःसृतो देवि यातो वृषभशूकरौ ॥ ६ ॥
viṃśadvarṣasahasrāṇi yamaloke vasatyasau | narakānniḥsṛto devi yāto vṛṣabhaśūkarau || 6 ||
He resided in Yama's realm for twenty thousand years. O Goddess, having emerged from hell, he attained the births of a bull and a boar.
योनिद्वयफलं भुक्त्वा मनुष्यत्वमवाप्नुयात् । धनधान्यसमायुक्तस्तत्पुण्यस्य प्रभावतः ॥ ७ ॥
yonidvayaphalaṃ bhuktvā manuṣyatvamavāpnuyāt | dhanadhānyasamāyuktastatpuṇyasya prabhāvataḥ || 7 ||
Having experienced the fruits of these two births, he attained human birth, endowed with wealth and grain due to the influence of that merit.
ऋणसंबन्धतो देवि वैश्यः पुत्रत्वमागतः । प्रत्यहं तस्य वै द्रव्यं व्ययं कुर्याद्दिने दिने ॥ ८ ॥
ṛṇasaṃbandhato devi vaiśyaḥ putratvamāgataḥ | pratyahaṃ tasya vai dravyaṃ vyayaṃ kuryāddine dine || 8 ||
O Goddess, due to the connection of the debt, that Vaiśya was born as his son, and day by day, he spends his wealth.
मद्यवेश्याप्रदानेन धनं सर्वं व्ययं कृतम् । यदा पुत्रः समुत्पन्नो युवा तस्य भवेत्प्रिये ॥ ९ ॥
madyaveśyāpradānena dhanaṃ sarvaṃ vyayaṃ kṛtam | yadā putraḥ samutpanno yuvā tasya bhavetpriye || 9 ||
By giving to liquor and prostitutes, all wealth was spent. O dear one, when his son was born and became young...
तदा मृत्युमवाप्नोति शोकं दत्त्वा तयोस्तदा । पुनः पुत्रो न जातो वै पूर्वजन्मविपाकतः ॥ १० ॥
tadā mṛtyumavāpnoti śokaṃ dattvā tayostadā | punaḥ putro na jāto vai pūrvajanmavipākataḥ || 10 ||
Then he attained death, giving sorrow to those two (parents). Again, no son was born to them due to the fruition of past karma.
प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि पूर्वपापविशुद्धये । गायत्री लक्षजाप्येन तदर्थं वाटिकां पथि ॥ ११ ॥
prāyaścittaṃ pravakṣyāmi pūrvapāpaviśuddhaye | gāyatrī lakṣajāpyena tadarthaṃ vāṭikāṃ pathi || 11 ||
I shall now declare the expiation for the purification of past sins. By chanting the Gāyatrī mantra one hundred thousand times, and for that purpose, a garden on the path...
कूपं प्रयत्नतः कुर्यात्तडागं विधिपूर्वकम् । होमं वै कारयेच्चैव विधिपूर्वं वरानने ! ॥ १२ ॥
kūpaṃ prayatnataḥ kuryāttaḍāgaṃ vidhipūrvakam | homaṃ vai kārayeccaiva vidhipūrvaṃ varānane ! || 12 ||
One should diligently construct a well and a tank according to scriptural injunctions. And one should perform a Homa ritual according to injunctions, O lady of beautiful face!
पलपञ्चसुवर्णस्य दानं दद्याद्विशेषतः । दशवर्णाः प्रदातव्याः स्वर्णयुक्ताः सहाम्बराः ॥ १३ ॥
palapañcasuvarṇasya dānaṃ dadyādviśeṣataḥ | daśavarṇāḥ pradātavyāḥ svarṇayuktāḥ sahāmbarāḥ || 13 ||
Especially, one should give a donation of five palas of gold. Ten cows of various colors, adorned with gold and clothes, should be given.
भोजयेच्छतविप्रांस्तु यथाशक्ति सदक्षिणान् । एवं कृते न संदेहो रोगनाशो भवेदनु ॥ १४ ॥
bhojayecchataviprāṃstu yathāśakti sadakṣiṇān | evaṃ kṛte na saṃdeho roganāśo bhavedanu || 14 ||
One should feed a hundred Brāhmaṇas, with dakṣiṇā according to one's capacity. By doing so, there is no doubt that diseases will be destroyed.
पुत्रपौत्रा विवर्द्धन्ते मम वाक्यं न चाऽन्यथा ॥ १५ ॥
putrapautrā vivarddhante mama vākyaṃ na cā'nyathā || 15 ||
Sons and grandsons will prosper. My word is not otherwise.
Key Takeaways & AI Summary
This chapter explores the profound teachings of Kṛttikā Nakṣatra — Past- Life Karma & Atonements ( Padas 1–4). It includes 61 verses detailing core themes like "kṛttikāprathamacaraṇaprāyaścittakathanam || īśvara uvāca || kṛttikāyāṃ varārohe prathame caraṇe tathā | yo jāyeta naro devi tasya vakṣye śubhāśubham || 1 ||", "īśāne'pi mahādevi kosalāpurato'naghe ! rājaputrovasatkaścinnagare gūḍhasaṃjñake || 2 ||", "nāmato ahiśarmeti tasya patnī kalā śubhā | dhanadhānyasamāyukto rūpavān manmatho yathā || 3 ||".The classical Sanskrit treatise on karmic ripening (Karma Vipāka), Jyotiṣa Nakṣatra-pada diagnostics, and Vedic–Purāṇic atonements (Prāyaścitta) — presented as a dialogue between Lord Śiva and Goddess Pārvatī.