Aśvinī Nakṣatra — General Fruits & Four Padas
(Chapter 2)
अश्विनीनक्षत्रम् — Chapter 2: Aśvinī Nakṣatra — General Fruits & Four Padas
अश्विनीनक्षत्रफलम् अश्विन्याः प्रथमे पादे यदा जन्म प्रजायते । तदा ब्राह्मणवर्णोऽयं मध्यदेशसमुद्भवः ॥ १ ॥
aśvinīnakṣatraphalam aśvinyāḥ prathame pāde yadā janma prajāyate | tadā brāhmaṇavarṇo'yaṃ madhyadeśasamudbhavaḥ || 1 ||
[Aśvinī Nakṣatra — General Fruits] When birth occurs in the first Pada of Aśvinī, then this person is of the Brāhmaṇa varṇa, originating from the Middle Country.
द्वितीयचरणे देवि पुरा क्षत्री न चान्यथा । अयोध्यापुरतः पूर्वं पुत्रकन्याविवर्जितः ॥ २ ॥
dvitīyacaraṇe devi purā kṣatrī na cānyathā | ayodhyāpurataḥ pūrvaṃ putrakanyāvivarjitaḥ || 2 ||
O Devī, if born in the second Pada, one was formerly a Kṣatriya, without a doubt. Dwelling to the east of Ayodhyāpurī, he was devoid of sons and daughters.
तृतीयचरणे देवि वैश्यवर्णसमुद्भवः । रोगी कुत्सितवर्णोऽयं मृतवत्सो नपुंसकः ॥ ३ ॥
tṛtīyacaraṇe devi vaiśyavarṇasamudbhavaḥ | rogī kutsitavarṇo'yaṃ mṛtavatso napuṃsakaḥ || 3 ||
O Devī, if born in the third Pada, one originates from the Vaiśya varṇa. Such a person is diseased, of an undesirable complexion, has dead children, and is impotent.
चतुर्थचरणे देवि यदा भवति मानवः । तदा शूद्रं विजानीयाद्रोगवान् मृतवत्सकः ॥ ४ ॥ श्यामलः पुष्टदेहश्च कुष्ठरोगेण पीडितः ।
caturthacaraṇe devi yadā bhavati mānavaḥ | tadā śūdraṃ vijānīyādrogavān mṛtavatsakaḥ || 4 || śyāmalaḥ puṣṭadehaśca kuṣṭharogeṇa pīḍitaḥ |
O Devī, when a human is born in the fourth Pada, then know him to be a Śūdra, diseased, with dead children. He is dark-complexioned, stout-bodied, and afflicted by leprosy.
शिव उवाच । अथ कर्म प्रवक्ष्यामि यत्कृतं ब्राह्मणादिभिः । एको ब्राह्मणवेदज्ञो गुणरूपसमन्वितः ॥ १ ॥
śiva uvāca | atha karma pravakṣyāmi yatkṛtaṃ brāhmaṇādibhiḥ | eko brāhmaṇavedajño guṇarūpasamanvitaḥ || 1 ||
Lord Śiva said: Now I shall describe the karma performed by Brāhmaṇas and others. There was a Brāhmaṇa, learned in the Vedas, endowed with good qualities and handsome form.
तस्य पत्नी विशालाक्षी पुंश्चली क्षत्रवंशजा । तस्यां पुत्रो भवेद्देवि नाम्ना नरहरिस्तदा ॥ २ ॥
tasya patnī viśālākṣī puṃścalī kṣatravaṃśajā | tasyāṃ putro bhaveddevi nāmnā naraharistadā || 2 ||
His wife, Viśālākṣī, was unchaste and born of a Kṣatriya lineage. From her, O Devī, a son named Narahari was born.
ब्रह्मकर्मपरिभ्रष्टो व्याधिभिः पीडितस्सदा । तस्य मित्रं द्विजोऽप्येको धनपुत्रैश्च संयुतः ॥ ३ ॥
brahmakarmaparibhraṣṭo vyādhibhiḥ pīḍitassadā | tasya mitraṃ dvijo'pyeko dhanaputraiśca saṃyutaḥ || 3 ||
He was fallen from the duties of a Brāhmaṇa, always afflicted by diseases. He had a friend, also a Dvija, who was endowed with wealth and sons.
नामतो लग्नशर्मेति निकटे तस्य चागतः । आदरं बहुधा कृत्वा स्वर्णं दृष्ट्वा प्रहर्षितः ॥ ४ ॥
nāmato lagnaśarmeti nikaṭe tasya cāgataḥ | ādaraṃ bahudhā kṛtvā svarṇaṃ dṛṣṭvā praharṣitaḥ || 4 ||
Named Lagnaśarman, he came near him. Having shown much respect, he became greatly delighted upon seeing the gold.
स्वर्णलोभेन तं विप्रं हतवान् पुत्रसंयुतम् । स्वर्णं सर्वं हृतं देवि व्ययं कृत्वा दिने दिने ॥ ५ ॥
svarṇalobhena taṃ vipraṃ hatavān putrasaṃyutam | svarṇaṃ sarvaṃ hṛtaṃ devi vyayaṃ kṛtvā dine dine || 5 ||
Out of greed for gold, he killed that Brāhmaṇa along with his son. All the gold was stolen, O Devī, and spent day by day.
षडंशैर्गुप्तदानं च गङ्गायमुनसंगमे । चकार तद्धनैर्भक्त्या विष्णुप्रीतिकरं तदा ॥ ६ ॥
ṣaḍaṃśairguptadānaṃ ca gaṅgāyamunasaṃgame | cakāra taddhanairbhaktyā viṣṇuprītikaraṃ tadā || 6 ||
With one-sixth of that wealth, he also performed a secret charity at the confluence of the Gaṅgā and Yamunā, with devotion, for the pleasure of Viṣṇu.
एवं बहुगते काले पत्नी तस्य मृता पुरा । पश्चात्सोपि ग्रहग्रस्तो मृत्युं प्राप्तोऽतिदुर्जनः ॥ ७ ॥
evaṃ bahugate kāle patnī tasya mṛtā purā | paścātsopi grahagrasto mṛtyuṃ prāpto'tidurjanaḥ || 7 ||
Thus, after a long time, his wife died first. Afterwards, that extremely wicked person, afflicted by planetary influences, also met his death.
निक्षिप्तो नरके घोरे यमदूतैर्यमाज्ञया । युगसप्ततिपर्यन्तं भुक्त्वा नरकयातनाम् ॥ ८ ॥
nikṣipto narake ghore yamadūtairyamājñayā | yugasaptatiparyantaṃ bhuktvā narakayātanām || 8 ||
He was cast into a terrible hell by the messengers of Yama, by Yama's command. Having suffered the torments of hell for seventy Yugas...
नरकान्निःसृतो देवि शृगालो गहने वने । तत्स्थो निजफलं भुक्त्वा कृमियोनावभूत्पुनः ॥ ९ ॥
narakānniḥsṛto devi śṛgālo gahane vane | tatstho nijaphalaṃ bhuktvā kṛmiyonāvabhūtpunaḥ || 9 ||
Having emerged from hell, O Devī, he became a jackal in a dense forest. Having experienced the fruits of his actions there, he was reborn in the form of a worm.
पुनर्मानुषयोनिः स तूर्णं च प्रथिते कुले । मध्यदेशे शुभे ग्रामे मृतवत्सो ह्यपुत्रकः ॥ १० ॥
punarmānuṣayoniḥ sa tūrṇaṃ ca prathite kule | madhyadeśe śubhe grāme mṛtavatso hyaputrakaḥ || 10 ||
Again, he quickly took birth in a human womb, in a renowned family, in a beautiful village in the Middle Country. He had dead children and was sonless.
रुग्णो बहुधनाढ्यश्च गौडो मांसप्रियः सदा । तस्य भार्या महालुब्धा पुरा लोकमती च या ॥ ११ ॥
rugṇo bahudhanāḍhyaśca gauḍo māṃsapriyaḥ sadā | tasya bhāryā mahālubdhā purā lokamatī ca yā || 11 ||
He was diseased, very wealthy, a Gauḍa, always fond of meat. His wife was extremely greedy, and in a previous birth, she was named Lokamatī.
पुनर्विवाहिता देवि पूर्वजन्मप्रसंगतः । मासि पुष्पं भवेत्तस्याः संतानं नैव वा भवेत् ॥ १२ ॥
punarvivāhitā devi pūrvajanmaprasaṃgataḥ | māsi puṣpaṃ bhavettasyāḥ saṃtānaṃ naiva vā bhavet || 12 ||
O Devī, she was remarried to him due to the connection of a previous birth. She experiences menstruation every month, but no children are born to her.
सज्वरा दीर्घनेत्रा सा कुक्षिरोगेण पीडिता । इति श्रुत्वा वचस्तस्य महादेवप्रिया शिवा ॥ १३ ॥
sajvarā dīrghanetrā sā kukṣirogeṇa pīḍitā | iti śrutvā vacastasya mahādevapriyā śivā || 13 ||
She is feverish, long-eyed, and afflicted by abdominal disease. Having heard these words, Śivā, the beloved of Mahādeva...
प्रणम्य पार्वती देवी शङ्करं परमेश्वरम् । उवाच वचनं देवं चराचरगुरुं परम् ॥ १४ ॥
praṇamya pārvatī devī śaṅkaraṃ parameśvaram | uvāca vacanaṃ devaṃ carācaraguruṃ param || 14 ||
Devī Pārvatī, having bowed to Śaṅkara, the Supreme Lord, spoke these words to the God, the supreme preceptor of all animate and inanimate beings.
प्राणिनां केवलं कर्म्म तव मायाविचेष्टितम् । शुभमेवाऽशुभं चैव कथं जानामि पूर्वजम् ॥ १५ ॥ तत्सर्वं कृपया देव वद मे परमेश्वर ।
prāṇināṃ kevalaṃ karmma tava māyāviceṣṭitam | śubhamevā'śubhaṃ caiva kathaṃ jānāmi pūrvajam || 15 || tatsarvaṃ kṛpayā deva vada me parameśvara |
The actions of beings are merely the sport of Your Māyā. How can I know the auspicious and inauspicious karma of previous births? O Lord, O Supreme Lord, please tell me all of that out of compassion.
ईश्वर उवाच । त्रिविधं प्राणिनां कर्म नृणां चैव स्वभावजम् । अनिष्टमिष्टं मिश्रं च त्रिविधं कर्मणः फलम् ॥ १६ ॥
īśvara uvāca | trividhaṃ prāṇināṃ karma nṛṇāṃ caiva svabhāvajam | aniṣṭamiṣṭaṃ miśraṃ ca trividhaṃ karmaṇaḥ phalam || 16 ||
Lord Śiva said: [Aśvinī Nakṣatra — General Fruits] The actions of living beings are of three kinds, and similarly, the actions born of human nature. Undesirable, desirable, and mixed – such are the three kinds of fruits of action.
अनिष्टं नागलोके च नरके विविधे तथा । इष्टं स्वर्गे फलं देवि मिश्रं मर्त्ये प्रजायते ॥ १७ ॥
aniṣṭaṃ nāgaloke ca narake vividhe tathā | iṣṭaṃ svarge phalaṃ devi miśraṃ martye prajāyate || 17 ||
[Aśvinī Nakṣatra — General Fruits] Undesirable fruits are experienced in the netherworlds (Nāgaloka) and in various hells. Desirable fruits, O Devī, are obtained in Svarga (heaven), and mixed fruits are born in the mortal realm.
रोगतश्चेष्टया देवि ज्ञेयं सर्वं शुभाशुभम् । राजयोगी भवेद्यस्तु ब्रह्महा पूर्वजन्मनि ॥ १८ ॥
rogataśceṣṭayā devi jñeyaṃ sarvaṃ śubhāśubham | rājayogī bhavedyastu brahmahā pūrvajanmani || 18 ||
[Aśvinī Nakṣatra — General Fruits] O Devī, all good and bad (karmic results) should be known through diseases and bodily actions. One who suffers from a royal disease (Rājayakṣmā) was a slayer of a Brāhmaṇa in a previous birth.
पुत्रकन्याविहीनो यो गोत्रहा गुरुहा भवेत् । पाण्डुरोगी नरो यस्तु देवपूजनवर्जितः ॥ १९ ॥
putrakanyāvihīno yo gotrahā guruhā bhavet | pāṇḍurogī naro yastu devapūjanavarjitaḥ || 19 ||
[Aśvinī Nakṣatra — General Fruits] One who is devoid of sons and daughters was a slayer of his lineage (gotra) or a slayer of his preceptor (guru). A person afflicted with jaundice (Pāṇḍuroga) is one who neglected the worship of deities.
कन्यापत्यं भवेद्यस्य वेदनिन्दा कृता तदा । कन्याघाती पक्षिघाती तस्य भार्या न जीवति ॥ २० ॥
kanyāpatyaṃ bhavedyasya vedanindā kṛtā tadā | kanyāghātī pakṣighātī tasya bhāryā na jīvati || 20 ||
[Aśvinī Nakṣatra — General Fruits] One who has only daughters (Kanyāpatya) had previously committed the sin of reviling the Vedas. The wife of one who slays Kanyās or birds does not survive.
भ्रातृहा यः पुरा देवि स ज्वरेण प्रपीडितः । घण्टावादित्रहारी च कररोगी नरो भवेत् ॥ २१ ॥
bhrātṛhā yaḥ purā devi sa jvareṇa prapīḍitaḥ | ghaṇṭāvāditrahārī ca kararogī naro bhavet || 21 ||
[Aśvinī Nakṣatra — General Fruits] O Devī, one who killed a brother in a previous life is afflicted with fever. A person who steals bells or musical instruments becomes afflicted with a hand disease.
भगिनीनाशनं देवि कृतं यैः पूर्वजन्मनि । तेन पापेन भो देवि ते ज्वरेण प्रपीडिताः ॥ २२ ॥
bhaginīnāśanaṃ devi kṛtaṃ yaiḥ pūrvajanmani | tena pāpena bho devi te jvareṇa prapīḍitāḥ || 22 ||
[Aśvinī Nakṣatra — General Fruits] O Devī, those by whom the destruction of a sister was committed in a previous birth – by that sin, O Devī, they are afflicted with fever.
मित्रद्रोही बालघाती पशुघाती तथैव च । तत्फलेन महादेवि मृतवत्सश्च रोगवान् ॥ २३ ॥
mitradrohī bālaghātī paśughātī tathaiva ca | tatphalena mahādevi mṛtavatsaśca rogavān || 23 ||
[Aśvinī Nakṣatra — General Fruits] One who betrays a friend, slays a child, and similarly slays an animal – by the fruit of that (sin), O Mahādevī, one becomes afflicted with disease and suffers the death of offspring.
कायाघाती गर्भपाती धनपुस्तकहारकः । जन्मान्धो जायते देवि नात्र कार्या विचारणा ॥ २४ ॥
kāyāghātī garbhapātī dhanapustakahārakaḥ | janmāndho jāyate devi nātra kāryā vicāraṇā || 24 ||
[Aśvinī Nakṣatra — General Fruits] One who harms the body, causes abortion, or steals wealth and books – such a person, O Devī, is born blind. There is no doubt about this.
वस्त्रहा भूमिहारी च परनिन्दापरस्तथा । तेन पापेन भो देवि दरिद्रो जायते नरः ॥ २५ ॥
vastrahā bhūmihārī ca paranindāparastathā | tena pāpena bho devi daridro jāyate naraḥ || 25 ||
[Aśvinī Nakṣatra — General Fruits] One who steals clothes, steals land, and is also engaged in slandering others – by that sin, O Devī, that person is born poor.
गोत्रदारापहारी च दीर्घरोगी भवेन्नरः । महिषीपुत्रघाती च कम्परोगी प्रजायते ॥ २६ ॥
gotradārāpahārī ca dīrgharogī bhavennaraḥ | mahiṣīputraghātī ca kamparogī prajāyate || 26 ||
[Aśvinī Nakṣatra — General Fruits] One who abducts a woman of his own lineage (gotra) becomes afflicted with a chronic disease. One who slays the offspring of a buffalo (Mahiṣīputra) is born with a trembling disease.
निर्बीजं वृषभं यो वै प्रकरोति नराधमः । षण्ढस्संजायते देवि मूत्रकृच्छ्री भवेत्ततः ॥ २७ ॥
nirbījaṃ vṛṣabhaṃ yo vai prakaroti narādhamaḥ | ṣaṇḍhassaṃjāyate devi mūtrakṛcchrī bhavettataḥ || 27 ||
[Aśvinī Nakṣatra — General Fruits] That vile person who castrates a bull (Vṛṣabha) – O Devī, he is born as an impotent person (ṣaṇḍha) and thereafter suffers from urinary difficulties (Mūtrakṛcchra).
मातृहा पितृहा देवि महाकुष्ठी नरो भवेत् । अगम्यागमनं यस्तु वीरयोषागमं तथा ॥ २८ ॥
mātṛhā pitṛhā devi mahākuṣṭhī naro bhavet | agamyāgamanaṃ yastu vīrayoṣāgamaṃ tathā || 28 ||
[Aśvinī Nakṣatra — General Fruits] O Devī, one who slays his mother or father becomes afflicted with severe leprosy (Mahākuṣṭha). And one who has intercourse with an unapproachable woman (Agamyā) or with the wife of a hero (Vīrayoṣā) –
करोति योऽधमस्तस्य शरीरं ज्वरपीडितम् । गोवधी जायते देवि श्वेतकुष्ठी नरस्सदा ॥ २९ ॥
karoti yo'dhamastasya śarīraṃ jvarapīḍitam | govadhī jāyate devi śvetakuṣṭhī narassadā || 29 ||
[Aśvinī Nakṣatra — General Fruits] – that vile person's body becomes afflicted with fever. O Devī, one who slays a cow (Govadhī) is always born with white leprosy (Śvetakuṣṭha).
कन्यकागमनं यस्तु करोति हठतः पुरा । तेन पापेन भो देवि रोगवान्धनवर्जितः ॥ ३० ॥
kanyakāgamanaṃ yastu karoti haṭhataḥ purā | tena pāpena bho devi rogavāndhanavarjitaḥ || 30 ||
[Aśvinī Nakṣatra — General Fruits] One who forcibly has intercourse with a Kanyā (virgin) in a previous life – by that sin, O Devī, he becomes diseased and deprived of wealth.
पुष्पगन्धापहारी च मुखे तस्य विगन्धता । घृतहारी भवेत्कुष्ठी तस्माद्भ्रष्टः कृमिर्भवेत् ॥ ३१ ॥
puṣpagandhāpahārī ca mukhe tasya vigandhatā | ghṛtahārī bhavetkuṣṭhī tasmādbhraṣṭaḥ kṛmirbhavet || 31 ||
[Aśvinī Nakṣatra — General Fruits] One who steals the fragrance of flowers has a foul smell in his mouth. One who steals ghee becomes afflicted with leprosy, and after falling from that state, he becomes a worm.
वृक्षगन्धापहारी च काकः संजायते नरः । वापीकूपापहारी च दद्रुरोगी भवेन्नरः ॥ ३२ ॥
vṛkṣagandhāpahārī ca kākaḥ saṃjāyate naraḥ | vāpīkūpāpahārī ca dadrurogī bhavennaraḥ || 32 ||
[Aśvinī Nakṣatra — General Fruits] One who steals the fragrance of trees is born as a crow. One who destroys wells or step-wells (Vāpīkūpa) becomes afflicted with ringworm (Dadruroga).
देवयात्रापहारी च कण्ठरोगी भवेन्नरः । सारङ्गगीतघाती च वने दावाग्निदाहकः ॥ ३३ ॥
devayātrāpahārī ca kaṇṭharogī bhavennaraḥ | sāraṅgagītaghātī ca vane dāvāgnidāhakaḥ || 33 ||
[Aśvinī Nakṣatra — General Fruits] One who obstructs a pilgrimage to deities (Devayātrā) becomes afflicted with a throat disease. One who silences the songs of deer (Sāraṅga) and sets fire to a forest (Dāvāgnidāhaka) –
अक्षिरोगी नासिकायां व्रणी कृमिसमाकुलः । तैलहारी भवेत्तैली गुडहारी ज्वरी सदा ॥ ३४ ॥
akṣirogī nāsikāyāṃ vraṇī kṛmisamākulaḥ | tailahārī bhavettailī guḍahārī jvarī sadā || 34 ||
One afflicted with eye diseases, having sores in the nose and infested with worms, becomes an oil-seller by stealing oil. One who steals jaggery is always afflicted with fever.
स्वर्णरौप्यापहारी च नरो भवति पुत्रहा । दासदासीहरो यस्तु नरो भवति कर्णरुक् ॥ ३५ ॥
svarṇaraupyāpahārī ca naro bhavati putrahā | dāsadāsīharo yastu naro bhavati karṇaruk || 35 ||
A man who steals gold and silver becomes one who destroys his own children. And a man who abducts male or female servants becomes afflicted with ear disease.
लोहमौल्यापहारी च पाण्डुरोगी भवेन्नरः । दधिदुग्धहरो यस्तु कुक्षिरोगी भवेन्नरः ॥ ३६ ॥
lohamaulyāpahārī ca pāṇḍurogī bhavennaraḥ | dadhidugdhaharo yastu kukṣirogī bhavennaraḥ || 36 ||
A man who steals iron or its value becomes afflicted with jaundice. And a man who steals curds and milk becomes afflicted with abdominal disease.
मार्गग्राही वस्त्रहारी बाहुरोगी प्रजायते । मयूरकुक्कुटानां च कच्छपानां च बाधकः ॥ ३७ ॥
mārgagrāhī vastrahārī bāhurogī prajāyate | mayūrakukkuṭānāṃ ca kacchapānāṃ ca bādhakaḥ || 37 ||
One who obstructs a path or steals clothes becomes afflicted with arm disease. And one who harms peacocks, chickens, and tortoises...
वातरोगी च खञ्जश्च जन्म जन्म नपुंसकः । मद्यपी मांसभोगी च मत्स्यभोजी तथैव च ॥ ३८ ॥
vātarogī ca khañjaśca janma janma napuṃsakaḥ | madyapī māṃsabhogī ca matsyabhojī tathaiva ca || 38 ||
...becomes afflicted with vāta disease, lame, and impotent in every birth. One who drinks alcohol, eats meat, and likewise eats fish...
तेन पापप्रभावेण चर्मकारो हि जायते । अन्नहा जलहा चैव दन्तरोगी भवेन्नरः ॥ ३९ ॥
tena pāpaprabhāveṇa carmakāro hi jāyate | annahā jalahā caiva dantarogī bhavennaraḥ || 39 ||
By the influence of that sin, he is born as a leather worker. A man who steals food or water becomes afflicted with dental disease.
ब्राह्मणस्य गृहं यस्तु धनधान्यसमन्वितम् । हरणं तस्य वै कुर्यान्मृगीरोगी भवेन्नरः ॥ ४० ॥
brāhmaṇasya gṛhaṃ yastu dhanadhānyasamanvitam | haraṇaṃ tasya vai kuryānmṛgīrogī bhavennaraḥ || 40 ||
A man who seizes the house of a Brāhmaṇa, which is filled with wealth and grain, becomes afflicted with epilepsy.
एवं बहुविधो रोगो नराणां चैव जायते । पूर्वकर्मफलं चैव भुज्यते खलु मानवैः ॥ ४१ ॥
evaṃ bahuvidho rogo narāṇāṃ caiva jāyate | pūrvakarmaphalaṃ caiva bhujyate khalu mānavaiḥ || 41 ||
Thus, many kinds of diseases arise for human beings. Indeed, the fruits of past actions are experienced by mortals.
प्रायश्चित्तकथनम् ॥ ईश्वर उवाच ॥ शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यत्प्रश्नं भुवि जायते । प्रायश्चित्तं नराणां च मेषराशिक्रमादनु ॥ १ ॥
prāyaścittakathanam || īśvara uvāca || śṛṇu devi pravakṣyāmi yatpraśnaṃ bhuvi jāyate | prāyaścittaṃ narāṇāṃ ca meṣarāśikramādanu || 1 ||
[Aśvinī Nakṣatra — Pada 1] Lord Śiva said: Listen, O Devī, I shall explain the expiation for human beings, following the order of the Meṣa (Aries) Rāśi, regarding the questions that arise on earth.
ब्राह्मणं स्वर्णलोभेन हत्वा चैव सपुत्रकम् । स्वर्णम्भुक्तं सदारेण तत्पापात् पुत्रवर्जितः ॥ २ ॥
brāhmaṇaṃ svarṇalobhena hatvā caiva saputrakam | svarṇambhuktaṃ sadāreṇa tatpāpāt putravarjitaḥ || 2 ||
Having killed a Brāhmaṇa along with his son out of greed for gold, and having enjoyed that gold with his wife, one becomes devoid of sons due to that sin.
प्रायश्चित्तं जपं देवि गायत्री त्र्यम्बकं ततः । पञ्चलक्षप्रमाणेन ततः पापात् प्रमुच्यते ॥ ३ ॥
prāyaścittaṃ japaṃ devi gāyatrī tryambakaṃ tataḥ | pañcalakṣapramāṇena tataḥ pāpāt pramucyate || 3 ||
O Devī, the expiation is to chant the Gāyatrī mantra and then the Tryambaka mantra 500,000 times. By this, one is freed from that sin.
ब्राह्मणस्य सपुत्रस्य प्रतिमां कारयेद्बुधः । स्वर्णं दशपलस्यैव तां संपूज्य प्रयत्नतः ॥ ४ ॥
brāhmaṇasya saputrasya pratimāṃ kārayedbudhaḥ | svarṇaṃ daśapalasyaiva tāṃ saṃpūjya prayatnataḥ || 4 ||
A wise person should have an idol made of a Brāhmaṇa with his son, weighing 10 palas of gold, and worship it diligently.
कुण्डं कृत्वा ततो देवि चतुरस्रं प्रसन्नधीः । प्रतिमां पूजयेच्चैव मन्त्रेणानेन भोः प्रिये ॥ ५ ॥
kuṇḍaṃ kṛtvā tato devi caturasraṃ prasannadhīḥ | pratimāṃ pūjayeccaiva mantreṇānena bhoḥ priye || 5 ||
Then, O Devī, with a cheerful mind, one should make a square kuṇḍa (sacrificial pit) and worship the idol with this mantra, O beloved one.
ॐ नमो गणाधिपतये गन्धपुष्पादिबलिं समर्पयामि नमः । ॐ इन्द्राय नमः । ॐ अग्नये नमः । ॐ यमाय नमः । ॐ निर्ऋतये नमः । ॐ वरुणाय नमः । ॐ कुबेराय नमः । ॐ कालाय नमः । ॐ शिवाय नमः । ॐ ब्रह्मणे नमः । ॐ अनन्ताय नमः । ॐ गरुडवाहनाय नमः । ॐ विष्णवे नमः । ॐ जयाय नमः । ॐ विजयाय नमः । ॐ पुण्यशीलाय नमः । ॐ सुशीलाय नमः ॥ ॐ सर्वे देवास्तथा दैत्या ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । मत्पापं यत्पुरा जातं तत्सर्वं क्षम्यतां सदा ॥ ६ ॥
oṃ namo gaṇādhipataye gandhapuṣpādibaliṃ samarpayāmi namaḥ | oṃ indrāya namaḥ | oṃ agnaye namaḥ | oṃ yamāya namaḥ | oṃ nirṛtaye namaḥ | oṃ varuṇāya namaḥ | oṃ kuberāya namaḥ | oṃ kālāya namaḥ | oṃ śivāya namaḥ | oṃ brahmaṇe namaḥ | oṃ anantāya namaḥ | oṃ garuḍavāhanāya namaḥ | oṃ viṣṇave namaḥ | oṃ jayāya namaḥ | oṃ vijayāya namaḥ | oṃ puṇyaśīlāya namaḥ | oṃ suśīlāya namaḥ || oṃ sarve devāstathā daityā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ | matpāpaṃ yatpurā jātaṃ tatsarvaṃ kṣamyatāṃ sadā || 6 ||
Om Namo Gaṇādhipataye, I offer incense, flowers, and other oblations, obeisance. Om Indrāya Namaḥ. Om Agnaye Namaḥ. Om Yamāya Namaḥ. Om Nirṛtaye Namaḥ. Om Varuṇāya Namaḥ. Om Kuberāya Namaḥ. Om Kālāya Namaḥ. Om Śivāya Namaḥ. Om Brahmaṇe Namaḥ. Om Anantāya Namaḥ. Om Garuḍavāhanāya Namaḥ. Om Viṣṇave Namaḥ. Om Jayāya Namaḥ. Om Vijayāya Namaḥ. Om Puṇyaśīlāya Namaḥ. Om Suśīlāya Namaḥ. Om, may all the Devas, as well as the Daityas, Brahmā, Viṣṇu, and Maheśvara, always forgive all the sins that I committed in the past.
इमां पूजां गृहाणैवं मम पुत्रं प्रयच्छतु । अज्ञानाद्वा प्रमादाद्वा यत्कृतं पूर्वजन्मनि ॥ ७ ॥
imāṃ pūjāṃ gṛhāṇaivaṃ mama putraṃ prayacchatu | ajñānādvā pramādādvā yatkṛtaṃ pūrvajanmani || 7 ||
Accept this worship and grant me a son. Whatever was done in a previous birth, whether out of ignorance or carelessness,
तत्सर्वं क्षम्यतां देव प्रयच्छ शरणं मम । ततो नवग्रहाः सर्वे दिक्पालाश्चाप्युपग्रहाः ॥ ८ ॥
tatsarvaṃ kṣamyatāṃ deva prayaccha śaraṇaṃ mama | tato navagrahāḥ sarve dikpālāścāpyupagrahāḥ || 8 ||
O Deva, forgive all that and grant me refuge. Thereafter, all the nine planets (Navagrahas), the guardians of the directions (Dikpālas), and the Upagrahas (sub-planets) [should be worshipped].
सर्वे ममापराधं वै क्षम्यतां पूर्वजन्मनः । एवं सर्वं यथान्यायं पूजां कृत्वा विचारतः ॥ ९ ॥
sarve mamāparādhaṃ vai kṣamyatāṃ pūrvajanmanaḥ | evaṃ sarvaṃ yathānyāyaṃ pūjāṃ kṛtvā vicārataḥ || 9 ||
May all my offenses from previous births be forgiven. Having thus performed all the worship properly and thoughtfully,
ततो होमं प्रकुर्वीत तिलधान्यादितन्दुलैः । दशांशं होमयेद्देवि तर्पणं मार्जनं तथा ॥ १० ॥
tato homaṃ prakurvīta tiladhānyāditandulaiḥ | daśāṃśaṃ homayeddevi tarpaṇaṃ mārjanaṃ tathā || 10 ||
Then, O Devī, one should perform a Homa with sesame seeds, grains, and rice. One-tenth of that should be offered as Homa, and likewise, Tarpana and Mārjana should be performed.
गोदानं च ततः कुर्यात् दशवर्णं विशेषतः । वृषमेकं प्रदातव्यं स्वर्णशृङ्गं सहाम्बरम् ॥ ११ ॥
godānaṃ ca tataḥ kuryāt daśavarṇaṃ viśeṣataḥ | vṛṣamekaṃ pradātavyaṃ svarṇaśṛṅgaṃ sahāmbaram || 11 ||
Then one should perform the gift of cows, especially ten cows of various colors. One bull, adorned with golden horns and clothes, should also be given.
ततो वै ब्राह्मणान्देवि भोजयेद्विधिपूर्वकम् । भोजनान्ते ततो दानं सुवर्णं दक्षिणां ततः ॥ १२ ॥
tato vai brāhmaṇāndevi bhojayedvidhipūrvakam | bhojanānte tato dānaṃ suvarṇaṃ dakṣiṇāṃ tataḥ || 12 ||
O Goddess, thereafter one should feed Brāhmaṇas according to the prescribed rites. After the meal, gold and monetary gifts should then be given as dakṣiṇā.
प्रतिमालंकृता देवि वाचकाय प्रदापयेत् । एवं कृते महादेवि वंशो भवति नान्यथा ॥ १३ ॥
pratimālaṃkṛtā devi vācakāya pradāpayet | evaṃ kṛte mahādevi vaṃśo bhavati nānyathā || 13 ||
O Goddess, an adorned idol should be given to the reciter (or preceptor). O Mahādevī, by doing this, the lineage certainly continues; there is no doubt about it.
एकादशीव्रतं चैव सप्तमीं रविसंयुताम् । यावत्स्वमरणं देवि कुर्यात्सत्ययुतो नरः ॥ १४ ॥
ekādaśīvrataṃ caiva saptamīṃ ravisaṃyutām | yāvatsvamaraṇaṃ devi kuryātsatyayuto naraḥ || 14 ||
O Goddess, that person, endowed with truthfulness, should observe the Ekādaśī vow and the Saptamī vow falling on a Sunday, until their death.
पूर्वपापविशुद्धिस्स्यात् व्याधिरेवं विनश्यति ।
pūrvapāpaviśuddhissyāt vyādhirevaṃ vinaśyati |
Thus, purification from past sins occurs, and diseases are destroyed.
अश्विनीनक्षत्रद्वितीयचरणविचारणम् ॥ शिव उवाच ॥ अथ द्वितीये वक्ष्यामि प्रायश्चित्तं तथाम्बिके ! अश्विन्यां जायते देवि पूर्वकर्म विपाकतः ॥ १ ॥
aśvinīnakṣatradvitīyacaraṇavicāraṇam || śiva uvāca || atha dvitīye vakṣyāmi prāyaścittaṃ tathāmbike ! aśvinyāṃ jāyate devi pūrvakarma vipākataḥ || 1 ||
[Aśvinī Nakṣatra — Pada 2] Lord Śiva said: O Ambikā, now I shall describe the expiation for the second Pada. O Goddess, a person born in Aśvinī Nakṣatra due to the fruition of past karma...
अयोध्यापुरतो देवि पूर्वे क्रोशचतुष्टये । सरय्वा निकटे चैव वर्णसंकरक्षत्रियः ॥ २ ॥
ayodhyāpurato devi pūrve krośacatuṣṭaye | sarayvā nikaṭe caiva varṇasaṃkarakṣatriyaḥ || 2 ||
O Goddess, four krośas to the east of Ayodhyā city, near the Sarayū river, there lived a Kṣatriya of mixed caste.
नामतो श्वेतवर्मेति पुत्रदारसमन्वितः । एकदा मातुलो देवि पुत्रेण सह संयुतः ॥ ३ ॥
nāmato śvetavarmeti putradārasamanvitaḥ | ekadā mātulo devi putreṇa saha saṃyutaḥ || 3 ||
His name was Śvetavarmā, and he was accompanied by his wife and son. O Goddess, one time his maternal uncle, along with his son...
आगतो निकटे देवि स्वर्णकोटिसमन्वितः । आदरं बहुधा कृत्वा गृहे वासं ददौ च सः ॥ ४ ॥
āgato nikaṭe devi svarṇakoṭisamanvitaḥ | ādaraṃ bahudhā kṛtvā gṛhe vāsaṃ dadau ca saḥ || 4 ||
O Goddess, came near him, accompanied by crores of gold. He (Śvetavarmā) showed him great respect and gave him residence in his house.
तस्य पत्नी गुणवती रूपयौवनसंयुता । मासमेकं तदा देवि प्रत्यहं भगिनीगृहे ॥ ५ ॥
tasya patnī guṇavatī rūpayauvanasaṃyutā | māsamekaṃ tadā devi pratyahaṃ bhaginīgṛhe || 5 ||
His wife was virtuous, endowed with beauty and youth. O Goddess, for one month, daily, in his sister's house...
भुज्यते सह पुत्रेण चामिषं विविधं तथा । मासान्ते चावधीद्रात्रौ मातुलं सहपुत्रकम् ॥ ६ ॥
bhujyate saha putreṇa cāmiṣaṃ vividhaṃ tathā | māsānte cāvadhīdrātrau mātulaṃ sahaputrakam || 6 ||
He (the uncle) consumed various kinds of meat along with his son. At the end of the month, at night, he (Śvetavarmā) killed his maternal uncle along with his son.
भूमिमध्ये शव ताभ्यां यत्नतः स्थापितं तदा । स्वर्णकोटिं प्रजग्राह पापात्मा गुरुघातकः ॥ ७ ॥
bhūmimadhye śava tābhyāṃ yatnataḥ sthāpitaṃ tadā | svarṇakoṭiṃ prajagrāha pāpātmā gurughātakaḥ || 7 ||
Then, with effort, the two bodies were placed in the ground by them. That sinful killer of a guru (elder) seized crores of gold.
पत्न्या सह ततो द्रव्यव्ययं कुर्वन् दिने दिने । एवं बहुतिथे काले क्षत्री कालवशोऽभवत् ॥ ८ ॥
patnyā saha tato dravyavyayaṃ kurvan dine dine | evaṃ bahutithe kāle kṣatrī kālavaśo'bhavat || 8 ||
Then, spending the wealth day by day with his wife, after a long time, that Kṣatriya succumbed to death.
पश्चान्मृता ततः पत्नी निर्जले गहने वने । कर्दमे नरके घोरे यमदूतैर्यमाज्ञया ॥ ९ ॥
paścānmṛtā tataḥ patnī nirjale gahane vane | kardame narake ghore yamadūtairyamājñayā || 9 ||
Thereafter, his wife also died in a waterless, dense forest. Then, by the command of Yama, the Yamadūtas (messengers of Yama) cast them into the terrible Naraka of mud (Kardama Naraka).
निक्षिप्य महतीं पीडां तयोर्दत्त्वा ततः प्रिये ! युगमेकं वरारोहे भुक्त्वा नरकयातनाम् ॥ १० ॥
nikṣipya mahatīṃ pīḍāṃ tayordattvā tataḥ priye ! yugamekaṃ varārohe bhuktvā narakayātanām || 10 ||
Having cast them and inflicted great suffering upon them, O beloved, O lady of beautiful thighs, after enduring the torments of Naraka for one Yuga...
नरकान्निःसृतो देवि गर्दभत्वमजायत । पुनः सरटयोनिं तु भुक्त्वा मर्त्यस्ततोऽभवत् ॥ ११ ॥
narakānniḥsṛto devi gardabhatvamajāyata | punaḥ saraṭayoniṃ tu bhuktvā martyastato'bhavat || 11 ||
O Goddess, having emerged from Naraka, he was born as a donkey. Again, after experiencing the existence of a lizard, he then became a human.
हतोऽनेन पुरा देवि मातुलः पुत्रसंयुतः । तत्पापफलतो देवि वंशच्छेदश्च जायते ॥ १२ ॥
hato'nena purā devi mātulaḥ putrasaṃyutaḥ | tatpāpaphalato devi vaṃśacchedaśca jāyate || 12 ||
O Goddess, formerly, his maternal uncle along with his son was killed by him. Due to the fruit of that sin, O Goddess, there is a severance of his lineage.
रोगयुक्ता भवद्देवि पत्नी वै पूर्वजन्मनि । ततो विवाहिता जाता पुनर्वै पूर्वकर्मतः ॥ १३ ॥
rogayuktā bhavaddevi patnī vai pūrvajanmani | tato vivāhitā jātā punarvai pūrvakarmataḥ || 13 ||
O Goddess, his wife was afflicted with disease in a previous birth. Then, due to past karma, she was again married (to him).
कासश्वाससमायुक्तो विषमज्वरपीडितः । प्रायश्चित्तं ततस्तस्य प्रवक्ष्यामि दयानिधे ॥ १४ ॥
kāsaśvāsasamāyukto viṣamajvarapīḍitaḥ | prāyaścittaṃ tatastasya pravakṣyāmi dayānidhe || 14 ||
O ocean of compassion! I shall now declare the expiation for one afflicted with cough, asthma, and intermittent fever.
प्रत्यहं ब्राह्मणे दानं भक्तिपूर्वं वरानने ! दश धेनुं प्रयत्नेन हरिवंशश्रुतिं तथा ॥ १५ ॥
pratyahaṃ brāhmaṇe dānaṃ bhaktipūrvaṃ varānane ! daśa dhenuṃ prayatnena harivaṃśaśrutiṃ tathā || 15 ||
O lady of beautiful face! One should diligently give ten cows as charity to a Brāhmaṇa daily with devotion, and also listen to the recitation of the Harivaṃśa.
सुवर्णप्रतिमां कृत्वा पलं पञ्चदशस्य च । वर्तुलाकारकुण्डे वै होमं कृत्वा प्रसन्नधीः ॥ १६ ॥
suvarṇapratimāṃ kṛtvā palaṃ pañcadaśasya ca | vartulākārakuṇḍe vai homaṃ kṛtvā prasannadhīḥ || 16 ||
Having made a golden image weighing fifteen palas, one should perform a Homa in a circular fire-pit with a joyful mind.
गायत्रीलक्षजाप्यं च कारयेत्तु प्रयत्नतः । दशांशहोमः कर्तव्यो विप्राणां भोजनं ततः ॥ १७ ॥ शय्यादानं विशेषेण प्रतिमां पूजयेत्ततः ।
gāyatrīlakṣajāpyaṃ ca kārayettu prayatnataḥ | daśāṃśahomaḥ kartavyo viprāṇāṃ bhojanaṃ tataḥ || 17 || śayyādānaṃ viśeṣeṇa pratimāṃ pūjayettataḥ |
One should diligently cause the chanting of 100,000 Gāyatrī mantras, and then perform a Homa with one-tenth of that number. Thereafter, Brāhmaṇas should be fed. Especially, a bed should be given as charity, and then the image should be worshipped.
अथ प्रतिमापूजनम् । षोडशाङ्गुलिका वेदी मृत्तिकासप्तसंयुता । चतुरस्रा विचित्रा च गन्धपुष्पसमन्विता । तत्रैव प्रतिमां कृत्वा स्थापितां पूजयेत्ततः ॥ १८ ॥
atha pratimāpūjanam | ṣoḍaśāṅgulikā vedī mṛttikāsaptasaṃyutā | caturasrā vicitrā ca gandhapuṣpasamanvitā | tatraiva pratimāṃ kṛtvā sthāpitāṃ pūjayettataḥ || 18 ||
Now, the worship of the image. A sixteen-finger-wide altar, made with seven kinds of earth, square, beautifully adorned with fragrances and flowers, should be prepared. Therein, having made and installed the image, one should then worship it.
ॐ चक्रधराय नमः । ॐ गदाधराय नमः । ॐ शार्ङ्गिणे नमः । ॐ गरुडाय नमः । ॐ विष्णवे नमः । ॐ शिवाय नमः । ॐ ब्रह्मणे नमः । ॐ प्रजापतये नमः ॐ सर्वेश्वराय नमः । ॐ लक्ष्म्यै नमः ॥ ॐ देवदेव महादेव शङ्खचक्रगदाधर ! मम पूर्वं कृतं पापं हर त्वं धरणीधर ! ॥ १९ ॥
oṃ cakradharāya namaḥ | oṃ gadādharāya namaḥ | oṃ śārṅgiṇe namaḥ | oṃ garuḍāya namaḥ | oṃ viṣṇave namaḥ | oṃ śivāya namaḥ | oṃ brahmaṇe namaḥ | oṃ prajāpataye namaḥ oṃ sarveśvarāya namaḥ | oṃ lakṣmyai namaḥ || oṃ devadeva mahādeva śaṅkhacakragadādhara ! mama pūrvaṃ kṛtaṃ pāpaṃ hara tvaṃ dharaṇīdhara ! || 19 ||
Om, Salutations to the wielder of the discus. Om, Salutations to the wielder of the mace. Om, Salutations to the wielder of the bow Śārṅga. Om, Salutations to Garuḍa. Om, Salutations to Viṣṇu. Om, Salutations to Śiva. Om, Salutations to Brahmā. Om, Salutations to Prajāpati. Om, Salutations to Sarveśvara. Om, Salutations to Lakṣmī. O God of gods, Mahādeva, wielder of conch, discus, and mace! O supporter of the earth! Remove my sins committed in the past!
एवं पूजां समाप्यैव प्रतिमां तां च दापयेत् । आचार्याय तदा देवि सुवर्णं दक्षिणां ततः ॥ २० ॥
evaṃ pūjāṃ samāpyaiva pratimāṃ tāṃ ca dāpayet | ācāryāya tadā devi suvarṇaṃ dakṣiṇāṃ tataḥ || 20 ||
Having thus completed the worship, O Goddess, one should then cause that image to be given to the Ācārya, along with gold as a donation.
ततः प्रदक्षिणां कृत्वा ब्राह्मणे व्यासरूपिणे । माघे मासि प्रयागे तु स्नानं पत्नीसमन्वितः ॥ २१ ॥
tataḥ pradakṣiṇāṃ kṛtvā brāhmaṇe vyāsarūpiṇe | māghe māsi prayāge tu snānaṃ patnīsamanvitaḥ || 21 ||
Thereafter, one should circumambulate that Brāhmaṇa, who is in the form of Vyāsa, and then, accompanied by one's wife, bathe in Prayāga during the month of Māgha.
एवं कृते न संदेहो वंशो भवति नान्यथा । मृतवत्सा लभेत्पुत्रं वन्ध्यात्वं च विनश्यति ॥ २२ ॥
evaṃ kṛte na saṃdeho vaṃśo bhavati nānyathā | mṛtavatsā labhetputraṃ vandhyātvaṃ ca vinaśyati || 22 ||
When this is done, there is no doubt that progeny will be obtained, and not otherwise. A woman whose children die will obtain a son, and barrenness will be destroyed.
रोगी च मुच्यते रोगात् कन्यका नैव जायते ।
rogī ca mucyate rogāt kanyakā naiva jāyate |
A sick person is freed from illness, and no Kanyā (daughter) is born.
अश्विनीनक्षत्र तृतीयचरणविचारणम् ॥ ईश्वर उवाच ॥ अथातः संप्रवक्ष्यामि नक्षत्रतुरगास्य तु । तृतीयस्य ततो देवि प्रायश्चित्तमतः शृणु ॥ १ ॥
aśvinīnakṣatra tṛtīyacaraṇavicāraṇam || īśvara uvāca || athātaḥ saṃpravakṣyāmi nakṣatraturagāsya tu | tṛtīyasya tato devi prāyaścittamataḥ śṛṇu || 1 ||
[Aśvinī Nakṣatra — Pada 3] Lord Īśvara said: O Goddess! Now I shall declare the expiation for the third Pada of the Aśvinī Nakṣatra. Therefore, listen.
अयोध्यापुरतो देवि दक्षिणे पूर्वदिग्गते । नारायणपुरे रम्ये राजपुत्रोऽभवत्तदा ॥ २ ॥
ayodhyāpurato devi dakṣiṇe pūrvadiggate | nārāyaṇapure ramye rājaputro'bhavattadā || 2 ||
O Goddess! In the beautiful city of Nārāyaṇapura, situated to the southeast of Ayodhyāpurī, there was once a prince.
स्वकर्मनिरतो दान्तः प्रजापोषणतत्परः । नामतश्चोलसिंहेति तस्य पत्नी प्रभावती ॥ ३ ॥
svakarmanirato dāntaḥ prajāpoṣaṇatatparaḥ | nāmataścolasiṃheti tasya patnī prabhāvatī || 3 ||
He was devoted to his duties, self-controlled, and intent on nourishing his subjects. His name was Colasiṃha, and his wife was Prabhavatī.
तस्य मित्रं द्विजोऽप्येकः स्वकर्मपरिवर्जितः । एकदा मृगयां यातो राजपुत्रः सब्राह्मणः ॥ ४ ॥
tasya mitraṃ dvijo'pyekaḥ svakarmaparivarjitaḥ | ekadā mṛgayāṃ yāto rājaputraḥ sabrāhmaṇaḥ || 4 ||
He also had a Brāhmaṇa friend who had abandoned his own duties. One day, the prince went hunting with that Brāhmaṇa.
मृगं हत्वा वारारोहे जग्मतुर्गहने वने । मांसस्य देवि भागार्थं कलहो हि महानभूत् ॥ ५ ॥
mṛgaṃ hatvā vārārohe jagmaturgahane vane | māṃsasya devi bhāgārthaṃ kalaho hi mahānabhūt || 5 ||
O lady of beautiful thighs! Having killed a deer, they went into a dense forest. O Goddess! A great quarrel arose there over the division of the meat.
ततः स ब्राह्मणो दुष्टः क्रोधेनैवापि च द्विषन् । मरणं तस्य भो देवि बभूव गहने वने ॥ ६ ॥
tataḥ sa brāhmaṇo duṣṭaḥ krodhenaivāpi ca dviṣan | maraṇaṃ tasya bho devi babhūva gahane vane || 6 ||
Then, O Goddess, that wicked Brāhmaṇa, filled with anger and hatred, met his death in that dense forest.
ततश्चिन्तापरीतात्मा राजपुत्रो गृहं ययौ । गृहे च कारयामास तस्य कर्म यथाविधि ॥ ७ ॥
tataścintāparītātmā rājaputro gṛhaṃ yayau | gṛhe ca kārayāmāsa tasya karma yathāvidhi || 7 ||
Thereafter, the prince, his mind filled with anxiety, returned home. And at home, he performed his rites according to the proper procedure.
ततो बहुगते काले प्रयागे मकरे मुदा । शरीरं त्यक्तवान् देवि भार्यया सहितस्तदा ॥ ८ ॥
tato bahugate kāle prayāge makare mudā | śarīraṃ tyaktavān devi bhāryayā sahitastadā || 8 ||
Then, after a long time had passed, O Goddess, he joyfully abandoned his body along with his wife in Prayāga during the Makarasaṅkrānti.
स्वर्गं भुक्त्वा युगान् सप्त ततः पुण्यक्षये सति । मर्त्यलोकेऽभवज्जन्म धनधान्यसमन्वितः ॥ ९ ॥
svargaṃ bhuktvā yugān sapta tataḥ puṇyakṣaye sati | martyaloke'bhavajjanma dhanadhānyasamanvitaḥ || 9 ||
Having enjoyed Svarga for seven *yugas*, then, upon the exhaustion of his *puṇya*, he was born in the mortal world, endowed with wealth and grain.
भार्यया सहितो देवि मध्यदेशे वरानने पुत्रो न जायते देवि पूर्वकर्मविपाकतः ॥ १० ॥
bhāryayā sahito devi madhyadeśe varānane putro na jāyate devi pūrvakarmavipākataḥ || 10 ||
O Goddess, O beautiful-faced one, he was born in the middle country with his wife. O Goddess, a son is not born to him due to the fruition of past *karma*.
ब्रह्महत्याफलेनैव मृतवत्सोऽपि वा भवेत् । तस्य शुद्धिं प्रवक्ष्यामि यतः पुत्रः प्रजायते ॥ ११ ॥
brahmahatyāphalenaiva mṛtavatso'pi vā bhavet | tasya śuddhiṃ pravakṣyāmi yataḥ putraḥ prajāyate || 11 ||
Indeed, due to the fruit of *brahmahatyā*, he may also have stillborn children. I shall now declare the purification for him, by which a son will be born.
तदुद्देशेन कर्त्तव्यस्तडागो वापिका पथि । हरिवंशश्रवणं देवि विधिपूर्वमतः शिवे ! ॥ १२ ॥
taduddeśena karttavyastaḍāgo vāpikā pathi | harivaṃśaśravaṇaṃ devi vidhipūrvamataḥ śive ! || 12 ||
For that purpose, a pond or a well should be constructed on the path. O Goddess, O Śivā, thereafter, the listening to the *Harivaṃśa* should be performed according to ritual injunctions.
दश वर्णाः प्रदातव्याः स्वर्णयुक्ताः सहाम्बराः । एवं कृते न संदेहो वंशस्तस्य प्रजायते ॥ १३ ॥
daśa varṇāḥ pradātavyāḥ svarṇayuktāḥ sahāmbarāḥ | evaṃ kṛte na saṃdeho vaṃśastasya prajāyate || 13 ||
Ten cows of various colors, adorned with gold and clothes, should be given. When this is done, there is no doubt that his lineage will continue.
सा स्त्री स्यात्सुखिनी देवि सत्यमेव न संशयः । काकवन्ध्यात्वमुक्ता स्यात् मृतवत्सा सुखावहा ॥ १४ ॥
sā strī syātsukhinī devi satyameva na saṃśayaḥ | kākavandhyātvamuktā syāt mṛtavatsā sukhāvahā || 14 ||
O Goddess, that woman will indeed be happy, there is no doubt. She will be freed from the state of *kākavandhyā*, and even one whose children die will find happiness.
व्याधिनाशो भवेद्देवि नात्र कार्या विचारणा ।
vyādhināśo bhaveddevi nātra kāryā vicāraṇā |
O Goddess, diseases will be destroyed; there is no need for deliberation here.
अश्विनीनक्षत्रस्य चतुर्थचरणविचारणम् ॥ शिव उवाच ॥ शृणु देवि वरारोहे नृणां कर्मविपाकजम् । तदहं संप्रवक्ष्यामि यथाकर्मानुसारतः ॥ १ ॥
aśvinīnakṣatrasya caturthacaraṇavicāraṇam || śiva uvāca || śṛṇu devi varārohe nṛṇāṃ karmavipākajam | tadahaṃ saṃpravakṣyāmi yathākarmānusārataḥ || 1 ||
[Aśvinī Nakṣatra — Pada 4] Lord Śiva said: O Goddess, O beautiful-thighed one, listen to the fruits born from the *karma* of humans. I shall now declare them according to their respective *karma*.
पुत्रा बहुविधा देवि लौकिका वै विचक्षणाः । जायन्ते नात्र संदेहस्तत्सर्वं शृणु वल्लभे ! ॥ २ ॥
putrā bahuvidhā devi laukikā vai vicakṣaṇāḥ | jāyante nātra saṃdehastatsarvaṃ śṛṇu vallabhe ! || 2 ||
O Goddess, various kinds of worldly and discerning sons are born; there is no doubt about this. O beloved one, listen to all of that.
प्रथमः पुण्यसंबन्धो मातृपितृप्रियः सदा । सुसेवानिरतो नित्यं पितृर्मातुश्च यत्नतः ॥ ३ ॥
prathamaḥ puṇyasaṃbandho mātṛpitṛpriyaḥ sadā | susevānirato nityaṃ pitṛrmātuśca yatnataḥ || 3 ||
The first type of son is connected with *puṇya*, always dear to his mother and father. He is constantly devoted to serving his mother and father with effort.
आजन्ममरणाद्देवि पितुराज्ञां करोति च । मरणे पितृमात्रोश्च श्राद्धं कुर्याद्दिने दिने ॥ ४ ॥
ājanmamaraṇāddevi piturājñāṃ karoti ca | maraṇe pitṛmātrośca śrāddhaṃ kuryāddine dine || 4 ||
O Goddess, from birth until death, he obeys his father's command. Upon the death of his mother and father, he performs *śrāddha* day after day.
पितृश्राद्धं विना देवि भोजनं न करोति हि । द्वितीयः शत्रुसंबंधी तस्य चेष्टां च मे शृणु ॥ ५ ॥
pitṛśrāddhaṃ vinā devi bhojanaṃ na karoti hi | dvitīyaḥ śatrusaṃbaṃdhī tasya ceṣṭāṃ ca me śṛṇu || 5 ||
O Goddess, he indeed does not eat without performing his father's *śrāddha*. The second type of son is related to an enemy; listen to his actions from me.
पूर्वजन्मप्रसङ्गेन शत्रुः पुत्रः प्रजायते । जन्मतः शत्रुरूपेण मातृपित्रोर्विरोधकृत् ॥ ६ ॥
pūrvajanmaprasaṅgena śatruḥ putraḥ prajāyate | janmataḥ śatrurūpeṇa mātṛpitrorvirodhakṛt || 6 ||
Due to a connection from a previous birth, an enemy is born as a son. From birth, in the form of an enemy, he creates opposition for his mother and father.
तत्कर्म कुरुते येन तयोःक्लेशोऽभिजायते । तृतीयो ऋणसंबन्धान्मत्तः शृणु वरानने ॥ ७ ॥
tatkarma kurute yena tayoḥkleśo'bhijāyate | tṛtīyo ṛṇasaṃbandhānmattaḥ śṛṇu varānane || 7 ||
He performs actions by which distress arises for them. O beautiful-faced one, listen from me about the third type, who is related to a debt.
ऋणं यस्य गृहीतं तु न दत्तं हठतः प्रिये ! तदा पुत्रत्वमाप्नोति द्रव्यदाता न संशयः ॥ ८ ॥
ṛṇaṃ yasya gṛhītaṃ tu na dattaṃ haṭhataḥ priye ! tadā putratvamāpnoti dravyadātā na saṃśayaḥ || 8 ||
O beloved one, if a debt was taken from someone and not repaid forcefully, then that giver of wealth attains sonship, there is no doubt.
पितृद्रव्यं प्रयत्नेन गृह्णाति हठतः प्रिये ! द्यूतवेश्याप्रदानेन व्ययं कुर्याद्दिने दिने ॥ ९ ॥
pitṛdravyaṃ prayatnena gṛhṇāti haṭhataḥ priye ! dyūtaveśyāpradānena vyayaṃ kuryāddine dine || 9 ||
O beloved one, he forcefully takes his father's wealth with effort. He spends it day after day on gambling and prostitutes.
यदा द्रव्यविहीनश्च पिता भवति वै प्रिये ! तदा मृत्युमवाप्नोति युवरूपो न संशयः ॥ १० ॥
yadā dravyavihīnaśca pitā bhavati vai priye ! tadā mṛtyumavāpnoti yuvarūpo na saṃśayaḥ || 10 ||
O beloved one, when his father becomes devoid of wealth, then he attains death in his youth, there is no doubt.
चतुर्थो मित्ररूपेण पुत्रो जायेत पार्वति ! स्थापितं द्रव्यमन्यस्य न दत्तं पूर्वजन्मनि ॥ ११ ॥
caturtho mitrarūpeṇa putro jāyeta pārvati ! sthāpitaṃ dravyamanyasya na dattaṃ pūrvajanmani || 11 ||
O Pārvatī, the fourth type of son is born in the form of a friend. This happens when another's deposited wealth was not returned in a previous birth.
तत्संबन्धस्वरूपेण पुत्रो जातस्तदा शिवे ! बहुप्रीतिं पितृभ्यां च पितृव्ये गोत्रजे तथा ॥ १२ ॥
tatsaṃbandhasvarūpeṇa putro jātastadā śive ! bahuprītiṃ pitṛbhyāṃ ca pitṛvye gotraje tathā || 12 ||
O Śive! When a son is born from such a union, he shows great affection towards his parents, paternal uncle, and other kinsmen of the same lineage.
बहूद्यमो गुणी भोक्ता पितुः शिक्षासु तत्परः । यत्करोति गृहे कर्म सुखदं जायते हि तत् ॥ १३ ॥
bahūdyamo guṇī bhoktā pituḥ śikṣāsu tatparaḥ | yatkaroti gṛhe karma sukhadaṃ jāyate hi tat || 13 ||
He is very industrious, virtuous, enjoys worldly pleasures, and is devoted to his father's teachings. Whatever work he undertakes at home brings happiness.
पूर्वरूपो यदा देवि पत्नीपुत्रसमन्वितः । ततः शरीरं वै त्यक्त्वा धनं गृह्य ततः प्रिये ! ॥ १४ ॥
pūrvarūpo yadā devi patnīputrasamanvitaḥ | tataḥ śarīraṃ vai tyaktvā dhanaṃ gṛhya tataḥ priye ! || 14 ||
O Devī! When this son, who is like a former friend, becomes youthful and is endowed with a wife and children, then, O Priye, after abandoning his body, he takes the wealth and then...
अथ वक्ष्यामि ते देवि चतुर्थचरणं शिवे ! नक्षत्रतुरगस्यैव प्राणिनां नियतं शृणु ॥ १५ ॥
atha vakṣyāmi te devi caturthacaraṇaṃ śive ! nakṣatraturagasyaiva prāṇināṃ niyataṃ śṛṇu || 15 ||
O Devī, O Śive! Now I shall speak to you about the fourth Pada of the Aśvinī Nakṣatra. Listen to the destined fate of beings born therein.
कोशला पुरतो देवि सरय्वा उत्तरे तटे । तत्र क्षत्री वसत्येको नगरे नन्दने तदा ॥ १६ ॥
kośalā purato devi sarayvā uttare taṭe | tatra kṣatrī vasatyeko nagare nandane tadā || 16 ||
O Devī! In front of Kośalā, on the northern bank of the Sarayū river, there once lived a Kṣatriya in a city named Nandana.
स च धर्मविहीनस्तु लक्ष्मणेति च नामतः । तस्य भार्य्या विशालाक्षी कल्याणी नाम सा प्रिये ! ॥ १७ ॥
sa ca dharmavihīnastu lakṣmaṇeti ca nāmataḥ | tasya bhāryyā viśālākṣī kalyāṇī nāma sā priye ! || 17 ||
He was devoid of Dharma and known by the name Lakṣmaṇa. His wife, O Priye, was wide-eyed and named Kalyāṇī.
कुलटा यौवनोन्मत्ता परपुंसि रता सदा । व्यापारं कारयामास वस्त्रहेमादिकस्य हि ॥ १८ ॥
kulaṭā yauvanonmattā parapuṃsi ratā sadā | vyāpāraṃ kārayāmāsa vastrahemādikasya hi || 18 ||
She was a wanton woman, intoxicated by youth, always devoted to other men. She engaged in trade of clothes, gold, and other such items.
उद्यमं बहुधा कृत्वा द्विजैः सह वरानने ! एवं बहुतिथे काले विप्रद्रव्यं तु चोरितम् ॥ १९ ॥
udyamaṃ bahudhā kṛtvā dvijaiḥ saha varānane ! evaṃ bahutithe kāle vipradravyaṃ tu coritam || 19 ||
O woman of beautiful face! Having made many efforts and engaged in trade with Brāhmaṇas, after a long time, she stole the wealth of a Brāhmaṇa.
तेन शोकेन विप्रस्तु शीघ्रं पञ्चत्वमागतः । ततो बहुतिथे काले राजपुत्रस्य पञ्चता ॥ २० ॥
tena śokena viprastu śīghraṃ pañcatvamāgataḥ | tato bahutithe kāle rājaputrasya pañcatā || 20 ||
Due to that sorrow, the Brāhmaṇa quickly met his end. Then, after a long time, the Kṣatriya also met his end.
गतः स नरकं घोरं निरुश्वासं सुदारुणाम् । षष्टिवर्षसहस्राणि भुक्त्वा नरकयातनाम् ॥ २१ ॥
gataḥ sa narakaṃ ghoraṃ niruśvāsaṃ sudāruṇām | ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi bhuktvā narakayātanām || 21 ||
He went to a terrible, suffocating, and exceedingly dreadful hell. Having endured the torments of hell for sixty thousand years...
नरकान्निःसृतो देवि वृषयोनिः पुराभवत् । ततो वै राजपुत्रस्तु मानुषत्वमुपागतः ॥ २२ ॥
narakānniḥsṛto devi vṛṣayoniḥ purābhavat | tato vai rājaputrastu mānuṣatvamupāgataḥ || 22 ||
O Devī! Having emerged from hell, he was first born in the form of a bull. Then, that Kṣatriya attained human birth.
पुरा तु यत्कृतं पापं तदिहैव प्रयुज्यते । मित्रस्य वञ्चनाद्देवि पुत्रस्यैव च पञ्चता ॥ २३ ॥
purā tu yatkṛtaṃ pāpaṃ tadihaiva prayujyate | mitrasya vañcanāddevi putrasyaiva ca pañcatā || 23 ||
The sin committed in the past is now experienced here. O Devī! Due to the deception of a friend, his son also meets his end.
काकवन्ध्याऽभवत्पत्नी दुःखशोकसमन्विता । तस्य पुण्यं प्रवक्ष्यामि पूर्वपापस्य निग्रहम् ॥ २४ ॥
kākavandhyā'bhavatpatnī duḥkhaśokasamanvitā | tasya puṇyaṃ pravakṣyāmi pūrvapāpasya nigraham || 24 ||
His wife became a kākavandhyā (one who bears only one child), filled with sorrow and grief. Now I shall describe the meritorious acts that counteract his past sins.
गायत्रीलक्षजाप्येन सर्वं पापं प्रणश्यति । कूष्माण्डं नारिकेलं वा स्वर्णयुक्तं सहाम्बरम् ॥ २५ ॥
gāyatrīlakṣajāpyena sarvaṃ pāpaṃ praṇaśyati | kūṣmāṇḍaṃ nārikelaṃ vā svarṇayuktaṃ sahāmbaram || 25 ||
By chanting the Gāyatrī mantra 100,000 times, all sins are destroyed. A kūṣmāṇḍa (ash gourd) or a coconut, filled with gold and covered with cloth...
गङ्गामध्ये प्रदातव्यं संतानार्थं वरानने ! वर्तुलाकारकुण्डे च होमं यत्नेन कारयेत् ॥ २६ ॥
gaṅgāmadhye pradātavyaṃ saṃtānārthaṃ varānane ! vartulākārakuṇḍe ca homaṃ yatnena kārayet || 26 ||
O woman of beautiful face! For the sake of progeny, it should be offered in the middle of the Gaṅgā. And a Homa should be carefully performed in a circular fire-pit.
स्वर्णशृङ्गीं रौप्यखुरां पट्टवस्त्रसमन्विताम् । आचार्याय प्रदद्यात्तु सपात्रां विधिवत् प्रिये ! ॥ २७ ॥
svarṇaśṛṅgīṃ raupyakhurāṃ paṭṭavastrasamanvitām | ācāryāya pradadyāttu sapātrāṃ vidhivat priye ! || 27 ||
O Priye! One should offer to the Ācārya, according to the prescribed rites, a cow with golden horns, silver hooves, adorned with silk cloth, and accompanied by vessels.
एवं कृते न संदेहो वन्ध्यात्वं च प्रणश्यति । पुत्रपौत्राश्च वर्द्धन्ते न संदेहो वरानने ! ॥ २८ ॥
evaṃ kṛte na saṃdeho vandhyātvaṃ ca praṇaśyati | putrapautrāśca varddhante na saṃdeho varānane ! || 28 ||
O woman of beautiful face! By doing this, barrenness is undoubtedly destroyed, and sons and grandsons will flourish; there is no doubt about this.
Key Takeaways & AI Summary
This chapter explores the profound teachings of Aśvinī Nakṣatra — General Fruits & Four Padas. It includes 126 verses detailing core themes like "aśvinīnakṣatraphalam aśvinyāḥ prathame pāde yadā janma prajāyate | tadā brāhmaṇavarṇo'yaṃ madhyadeśasamudbhavaḥ || 1 ||", "dvitīyacaraṇe devi purā kṣatrī na cānyathā | ayodhyāpurataḥ pūrvaṃ putrakanyāvivarjitaḥ || 2 ||", "tṛtīyacaraṇe devi vaiśyavarṇasamudbhavaḥ | rogī kutsitavarṇo'yaṃ mṛtavatso napuṃsakaḥ || 3 ||".The classical Sanskrit treatise on karmic ripening (Karma Vipāka), Jyotiṣa Nakṣatra-pada diagnostics, and Vedic–Purāṇic atonements (Prāyaścitta) — presented as a dialogue between Lord Śiva and Goddess Pārvatī.