Tripura Rahasya Chapter 13, Verse 69
The Transcendence of the Gross, Subtle, and Causal Bodies (स्थूलसूक्ष्मकारणदेहातीतत्वनिरूपणम्)
Verse 69
है। इन सदाशिव और ईश्वरतत्त्का यह में हैं? और 'में यह हूँ? इस प्रकार भेदाभेद भेदरूपसे भासना ही 'शुद्धविद्या' नामका पाँचवाँ तत्त्व कहा जाता है। शिवतत्त्वसे लेकर यहाँतक ये पॉँचो तत्त्व भेदशक्ति ( जडता ) का बिकास न होनेसे तथा अभेदस्वरूप आत्मतत्त्व के ही अवभास होनेके कारण 'शुद्ध कहे जाते हैं ॥| ६३-६४ ॥ फिर जब चित्स्वातन्द्रयके माहात्म्यसे भेदभाव बढ़ने लगता हे तो जडशक्ति धर्मी भावको भ्राप्त हो जाती है और चिति उसका धर्म हो जाती है ॥ ६५॥ तब वह जडशक्ति ही मायातत्त्व कही जाती है। माया भेदबुद्धिका नाम हे, क्योंकि उसमें भेद्प्रधान भावना रहती है ॥ ६६॥ भेदभावकी प्रचुरतास व्याप्त चिति संकृचित हो जाती है तथा ऐसे पाँच कज्चुक ( आवरणों ) से व्याप्त होकर वह पुरुषभावको भ्राप्त हो जाती हे ॥ ६७ ॥ वे पाँच कञ्चुक हें--कला, विद्या, राग, काल और नियति | कुछ 'मैं यह हूँ' इसमें 'में' चिद्रप है और 'यद' महाशून्य जडतत्त्व है । जब 'में” की प्रधानता होती है तब 'सदाशिव” और जब 'यह' की प्रधानता होती है तब ईश्वरतरव द्दोता है। "में! भौर 'यह! में तरवदृष्टिसे अमेद है और उदलेख की दृष्टिसे भेद है। इस प्रकार हनका भान भेदासेदरूपसे होता है । २०२ त्रिपुरारहस्ये ज्ञानखण्डे रागस्तृष्णा परिच्छित्तिरायुषा काल उच्यते | नियतिः परतन्त्रत्वमेतेयुक्तस्तु. पूरुषः ॥ ६९॥
"Mountains are always fragmented by mice, insects, boars, streams, and others from all sides."
Sanskrit text, transliteration and translation form the scripture layer. Explanations and the 3-Lens Guide are AI-assisted study aids. How we source and translate texts
Further study: Vedantic glossary (Atman, Brahman, Karma, Dharma, Moksha) · All chapters of Tripura Rahasya