Brihadaranyaka Upanishad Chapter 4, Verse 5
The Yoga of Self-Knowledge (Ātma-Vidya Yoga)
Verse 5
यदेव ते कश्चिदब्रवीत्तच्छृणवामेति । अब्रवीन्मे गर्दभीविपीतो भारद्वाजः । श्रोत्रं वै ब्रह्मेति । यथा मातृमान् पितृमानाचार्यवान् ब्रूयात्तथा तद्भारद्वाजोऽब्रवीच्छ्रोत्रं वै ब्रह्मेति । अशृण्वतो हि किं स्यादिति । अब्रवीत्तु ते तस्यायतनं प्रतिष्ठाम् । न मेऽब्रवीदिति । एकपाद्वा एतत्सम्राडिति । स वै नो ब्रूहि याज्ञवल्क्य । श्रोत्रमेवायतनमाकाशः प्रतिष्ठानन्तमित्येनदुपासीत । कानन्तता याज्ञवल्क्य । दिश एव सम्राडिति होवाच । तस्माद्वै सम्राडपि यां काञ्च दिशं गच्छति नैवास्या अन्तं गच्छति । अनन्ता हि दिशः । दिशो वै सम्राट्श्रोत्रम् । श्रोत्रं वै सम्राट्परमं ब्रह्म । नैनं श्रोत्रं जहाति । सर्वाण्येनं भूतान्यभिक्षरन्ति । देवो भूत्वा देवानप्येति । य एवं विद्वानेतदुपास्ते । हस्त्यृषभं सहस्रं ददामीति होवाच जनको वैदेहः । स होवाच याज्ञवल्क्यः पिता मेऽमन्यत नाननुशिष्य हरेतेति ॥ ४,१.५ ॥
yadeva te kaścidabravīttacchṛṇavāmeti | abravīnme gardabhīvipīto bhāradvājaḥ | śrotraṁ vai brahmeti | yathā mātṛmān pitṛmānācāryavān brūyāttathā tadbhāradvājo'bravīcchrotraṁ vai brahmeti | aśṛṇvato hi kiṁ syāditi | abravīttu te tasyāyatanaṁ pratiṣṭhām | na me'bravīditi | ekapādvā etatsamrāḍiti | sa vai no brūhi yājñavalkya | śrotramevāyatanamākāśaḥ pratiṣṭhānantamityenadupāsīta | kānantatā yājñavalkya | diśa eva samrāḍiti hovāca | tasmādvai samrāḍapi yāṁ kāñca diśaṁ gacchati naivāsyā antaṁ gacchati | anantā hi diśaḥ | diśo vai samrāṭśrotram | śrotraṁ vai samrāṭparamaṁ brahma | nainaṁ śrotraṁ jahāti | sarvāṇyenaṁ bhūtānyabhikṣaranti | devo bhūtvā devānapyeti | ya evaṁ vidvānetadupāste | hastyṛṣabhaṁ sahasraṁ dadāmīti hovāca janako vaidehaḥ | sa hovāca yājñavalkyaḥ pitā me'manyata nānanuśiṣya hareteti ||
[Yajnavalkya said:] 'Let us hear what anyone may have told you.' [Janaka said:] 'Gardabhīvipīta Bhāradvāja told me that the organ of hearing (śrotra) is Brahman.' [Yajnavalkya:] 'As anyone who has been instructed by a mother, father, and teacher would say, so did Bhāradvāja say that hearing is Brahman—for what use is a person who cannot hear? But did he tell you its abode and its support?' [Janaka:] 'He did not tell me.' [Yajnavalkya:] 'This Brahman is only one-footed, O Emperor.' [Janaka:] 'Then tell us, Yajnavalkya.' [Yajnavalkya:] 'The organ of hearing itself is its abode, and space (ākāśa) is its support. One should meditate on it as the Infinite.' [Janaka:] 'What is infinitude, O Yajnavalkya?' [Yajnavalkya:] 'The cardinal directions themselves, O Emperor. Therefore, to whichever direction one goes, one never reaches its end, for the directions are infinite. And the directions, O Emperor, are hearing. Hearing, O Emperor, is the supreme Brahman. Hearing does not desert him, all beings bring offerings to him, and becoming a deity, he goes to the deities—he who meditates thus knowing this.' Janaka, King of Videha, said: 'I give you a thousand cows with an elephant-sized bull.' Yajnavalkya replied: 'My father was of the opinion that one should not accept a gift without having fully instructed the student.'
Sanskrit text, transliteration and translation form the scripture layer. Explanations and the 3-Lens Guide are AI-assisted study aids. How we source and translate texts
Further study: Vedantic glossary (Atman, Brahman, Karma, Dharma, Moksha) · All chapters of Brihadaranyaka Upanishad