Brihadaranyaka Upanishad Chapter 1, Verse 56
The Madhu Vidya: Doctrine of Cosmic Interconnectedness (मधु काण्ड)
Verse 56
यत्सप्तान्नानि मेधया तपसाजनयत्पितेति । मेधया हि तपसाजनयत्पितैकमस्य साधारणमिति । इदमेवास्य तत्साधारणमन्नं यदिदमद्यते । स य एतदुपास्ते न स पाप्मनो व्यावर्तते । मिश्रं ह्येतत् । द्वे देवानभाजयदिति । हुतं च प्रहुतं च । तस्माद्देवेभ्यो जुह्वति च प्र च जुह्वति । अथो आहुर्दर्शपूर्णमासाविति । तस्मान्नेष्टियाजुकः स्यात् । पशुभ्य एकं प्रायच्छदिति । तत्पयः । पयो ह्येवाग्रे मनुष्याश्च पशवश्चोपजीवन्ति । तस्मात्कुमारं जातं घृतं वैवाग्रे प्रतिलेहयन्ति स्तनं वानुधापयन्ति । अथ वत्सं जातमाहुस्तृणादिति । तस्मिन् सर्वं प्रतिष्ठितं यच्च प्राणिति यच्च नेति । पयसि हीदं सर्वं प्रतिष्ठितं यच्च प्राणिति यच्च न । तद्यदिदमाहुः संवत्सरं पयसा जुह्वदप पुनर्मृत्युं जयतीति । न तथा विद्यात् । यदहरेव जुहोति तदहः पुनर्मृत्युमपजयत्येवं विद्वान् । सर्वं हि देवेभ्योऽन्नाद्यं प्रयच्छति । कस्मात्तानि न क्षीयन्ते अद्यमानानि सर्वदेति । पुरुषो वा अक्षितिः । स हीदमन्नं पुनः पुनर्जनयते । यो वैतामक्षितिं वेदेति । पुरुषो वा अक्षितिः । स हीदमन्नं धियाधिया जनयते कर्मभिः । यद्धैतन्न कुर्यात्क्षीयेत ह । सोऽन्नमत्ति प्रतीकेनेति । मुखं प्रतीकं मुखेनेत्येतत् । स देवानपिगच्छति स ऊर्जमुपजीवतीति प्रशंसा ॥ १,५.२ ॥
yatsaptānnāni medhayā tapasājanayatpitet | medhayā hi tapasājanayatpitaikamasya sādhāraṇamiti | idamevāsya tatsādhāraṇamannaṃ yadidamadyate | sa ya etadupāste na sa pāpmano vyāvartate | miśraṃ hyetat | dve devānabhājayaditi | hutaṃ ca prahutaṃ ca | tasmāddevebhyo juhvati ca pra ca juhvati | atho āhurdarśapūrṇamāsāviti | tasmānneṣṭiyājukaḥ syāt | paśubhya ekaṃ prāyacchaditi | tatpayaḥ | payo hyevāgre manuṣyāśca paśavaścopajīvanti | tasmātkumāraṃ jātaṃ ghṛtaṃ vaivāgre pratilehayanti stanaṃ vānudhāpayanti | atha vatsaṃ jātamāhurtṛṇāditi | tasmin sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ yacca prāṇiti yacca neti | payasi hīdaṃ sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ yacca prāṇiti yacca na | tadyadidamāhuḥ saṃvatsaraṃ payasā juhvadapa punarmṛtyuṃ jayatīti | na tathā vidyāt | yadahareva juhoti tadahaḥ punarmṛtyumapajayatyevaṃ vidvān | sarvaṃ hi devebhyo'nnādyaṃ prayacchati | kasmāttāni na kṣīyante adyamānāni sarvadeti | puruṣo vā akṣitiḥ | sa hīdamannaṃ punaḥ punarjanayate | yo vaitāmakṣitiṃ vedeti | puruṣo vā akṣitiḥ | sa hīdamannaṃ dhiyādhiyā janayate karmabhiḥ | yaddhaitanna kuryātkṣīyeta ha | so'nnamatti pratīkeneti | mukhaṃ pratīkaṃ mukhenetyetat | sa devānapigacchati sa ūrjamupajīvatīti praśaṃsā
When it is said that the Father produced seven foods through meditation and austerity, it means he produced them through knowledge and meditation. 'One was common to all' refers to the basic food eaten by all beings; one who worships this alone is not freed from evil, for it is shared by all. 'Two he assigned to the gods' refers to oblations made in the fire (Huta and Prahuta), or the New and Full Moon sacrifices. 'One he gave to the animals' refers to milk, for humans and animals live on milk first. 'On it rests everything, whatever breathes and whatever does not' means everything is rooted in milk. As for the saying that offering milk for a year overcomes recurring death, one should not view it so; the wise person overcomes death on the very day he offers it, for he offers all food to the gods. 'Why do they not get exhausted, though eaten all the time?' Man himself is the imperishable cause, for he produces this food again and again through his mind and actions. 'He eats food with his mouth' means he eats directly with his face/mouth. 'He reaches the gods and lives on strength' is a statement of praise.
Sanskrit text, transliteration and translation form the scripture layer. Explanations and the 3-Lens Guide are AI-assisted study aids. How we source and translate texts
Further study: Vedantic glossary (Atman, Brahman, Karma, Dharma, Moksha) · All chapters of Brihadaranyaka Upanishad